સાત આઈઆઈટીમાં એસસી-એસટી-ઓબીસી ફેકલ્ટીનું પ્રમાણ માત્ર ૧૮ ટકા જ

દેશની સાત પ્રખ્યાત આઈઆઈટી સંસ્થાઓમાં એસસી, એસટી અને ઓબીસી સમુદાયના ફેકલ્ટી સભ્યોનું પ્રમાણ માત્ર ૧૮ ટકા છે, જ્યારે આ વર્ગો માટે કુલ ૪૯.૫ ટકા પદો અનામત રાખવામાં આવ્યા છે. દૈનિક ભાસ્કરના અહેવાલ મુજબ, આ આંકડાઓ આરક્ષણના નિયમો અને વાસ્તવિક પ્રતિનિધિત્વ વચ્ચેના મોટા અંતરને દર્શાવે છે.

આઈઆઈટી બોમ્બેના ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થી પ્રણવ જીવન પી. ને આરટીઆઈ દ્વારા મળેલી માહિતી અનુસાર, આઈઆઈટી ખડગપુરની સ્થિતિ સૌથી વધુ ચિંતાજનક છે. ખડગપુર સંસ્થામાં કુલ ૭૮૧ ફેકલ્ટીમાંથી આ વર્ગોના માત્ર ૬૮ સભ્યો છે, જે કુલ સંખ્યાના ૮.૭ ટકા થાય છે. કેન્દ્રીય શૈક્ષણિક સંસ્થાન અધિનિયમ, ૨૦૧૯ હેઠળ ફેકલ્ટીના ૧૫ ટકા પદ એસસી માટે, ૭.૫ ટકા એસટી માટે અને ૨૭ ટકા ઓબીસી માટે અનામત રાખવામાં આવ્યા છે, તેમ છતાં સંસ્થાઓમાં આ વર્ગોનું પ્રતિનિધિત્વ ઘણું ઓછું છે.

અહેવાલમાં એવો પણ ખુલાસો થયો છે કે ઉમેદવારોના અભાવના કારણે આ પદો ખાલી નથી રહેતા. આઈઆઈટી ખડગપુરમાં ૨૦૨૫થી શરૂ થયેલી શિક્ષક ભરતી માટે આવેલા કુલ અરજીઓમાંથી ૪૮ ટકા અરજીઓ આ જ અનામત વર્ગોના ઉમેદવારો દ્વારા કરવામાં આવી હતી. જોકે, સંસ્થાઓ દ્વારા યોગ્ય ઉમેદવારો ન મળવાના બહાને આ અનામત પદો ભરવામાં આવતા નથી તેવા આક્ષેપો પણ સામે આવ્યા છે.

આ આંકડાઓ વચ્ચે આઈઆઈટી બોમ્બેમાં જાતિગત ભેદભાવના ગંભીર આક્ષેપો પણ સામે આવ્યા છે. ૧૮ સપ્ટેમ્બરના રોજ આઈઆઈટી બોમ્બેના વિદ્યાર્થી સાહિલ વાકોડેની આત્મહત્યા બાદ સંસ્થા પર ભેદભાવના આરોપો લાગ્યા હતા. સાહિલના પિતા રવીન્દ્ર દ્વારા એવો આરોપ લગાવવામાં આવ્યો હતો કે તેમના પુત્રને સંસ્થામાં વારંવાર જાતિગત ભેદભાવનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. આ વર્ષે આઈઆઈટી બોમ્બેમાં આ પ્રકારનો ત્રીજો કિસ્સો છે, જ્યારે દેશની તમામ આઈઆઈટીમાં આવા કુલ નવ કિસ્સાઓ નોંધાયા હોવાનું કહેવાય છે. ગ્લોબલ આઈઆઈટી એલ્યુમની સપોર્ટ ગ્રુપના જણાવ્યા અનુસાર, છેલ્લા ૨૦ વર્ષમાં આઈઆઈટીના કુલ ૧૬૦ વિદ્યાર્થીઓએ આત્મહત્યા કરી છે.

વિદ્યાર્થીઓના માનસિક સ્વાસ્થ્ય અંગે પણ ચિંતાજનક માહિતી સામે આવી છે. આઈઆઈટી ખડગપુરમાં ૧,૧૩૬ વિદ્યાર્થીઓ પર માત્ર એક જ મેન્ટલ હેલ્થ નિષ્ણાત કાર્યરત છે, જ્યારે યુજીસીના ધોરણો મુજબ દર ૫૦૦ વિદ્યાર્થીઓ દીઠ એક નિષ્ણાત હોવો જોઈએ. સાહિલની આત્મહત્યાના કિસ્સા બાદ આઈઆઈટી બોમ્બેએ કેમ્પસ અને હોસ્ટેલમાંથી સીલિંગ ફેન હટાવી દીધા છે અને તેના સ્થાને દીવાલ પર લગાડવાના ફેન લગાવવાનો નિર્ણય લીધો છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, જુલાઈ મહિનામાં એક વિદ્યાર્થીના મૃત્યુ બાદ પંખા બદલવા અંગેની ચર્ચા શરૂ થઈ હતી.