મોલાના અબુલ કલામ આઝાદની જન્મજયંતિ નિમિત્તે દેશભરમાં રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ દિવસ ઉજવાયો

ભારતમાં દર વર્ષે ૧૧ નવેમ્બરના રોજ રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ દિવસની ઉજવણી કરવામાં આવે છે. અમર ઉજલાના અહેવાલ મુજબ, આ દિવસ દેશના પ્રથમ શિક્ષણ મંત્રી મોલાના અબુલ કલામ આઝાદની જન્મજયંતિ નિમિત્તે ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય શિક્ષણનું મહત્વ સમજાવવાનો અને દેશના વિકાસમાં તેની ભૂમિકાને રેખાંકિત કરવાનો છે. આ ઉપરાંત, બાળકો અને યુવાનોને સારી શિક્ષણ માટે સમાન તકો પૂરી પાડવાની જરૂરિયાત વિશે પણ આ દિવસે જાગૃતિ લાવવામાં આવે છે.

રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ દિવસની ઉજવણીની જાહેરાત ૧૧ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૦૮ના રોજ તત્કાલીન માનવ સંસાધન વિકાસ મંત્રાલય દ્વારા કરવામાં આવી હતી, જે હવે શિક્ષણ મંત્રાલય તરીકે ઓળખાય છે. આ જાહેરાત બાદ, ૧૧ નવેમ્બર, ૨૦૦૮ના રોજ પ્રથમ વખત આ દિવસની ઉજવણી કરવામાં આવી હતી. મોલાના આઝાદના શિક્ષણ ક્ષેત્રના યોગદાનને યાદ કરવા અને તેમના વિચારોને આગળ વધારવા માટે આ દિવસની પસંદગી કરવામાં આવી હતી.

NDTVના અહેવાલ મુજબ, મોલાના આઝાદે ૧૯૪૭ થી ૧૯૫૮ દરમિયાન ભારતના પ્રથમ શિક્ષણ મંત્રી તરીકે સેવા આપી હતી અને આઝાદી પછી ભારતની શિક્ષણ વ્યવસ્થાને ઘડવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. તેમનું માનવું હતું કે એક મજબૂત અને પ્રગતિશીલ રાષ્ટ્રના નિર્માણ માટે શિક્ષણ અનિવાર્ય છે. તેમનું વિઝન માત્ર પ્રાથમિક શિક્ષણ કે સાક્ષરતા પૂરતું મર્યાદિત નહોતું, પરંતુ તેઓ ઉચ્ચ શિક્ષણ, વૈજ્ઞાનિક સંશોધન, ટેકનિકલ શિક્ષણ અને ભારતીય કલા તથા સંસ્કૃતિના પ્રમોશન પર પણ ભાર મૂકતા હતા.

તેમના કાર્યકાળ દરમિયાન અનેક મહત્વપૂર્ણ સંસ્થાઓની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી જે આજે પણ દેશની શિક્ષણ પ્રણાલીમાં ફાળો આપે છે. NDTVના અહેવાલ અનુસાર, પશ્ચિમ બંગાળમાં મે ૧૯૫૦માં હિજલી ડિટેન્શન કેમ્પ ખાતે ભારતના પ્રથમ ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ટેકનોલોજી (IIT) ખડગપુરની શરૂઆત થઈ હતી. મોલાના આઝાદ દ્વારા ૧૮ ઓગસ્ટ, ૧૯૫૧ના રોજ આ સંસ્થાનું ઔપચારિક ઉદ્ઘાટન કરવામાં આવ્યું હતું. આ સંસ્થાનો હેતુ ઉચ્ચ ટેકનિકલ શિક્ષણને પ્રોત્સાહન આપવાનો અને દેશના ઔદ્યોગિક અને વૈજ્ઞાનિક વિકાસમાં ફાળો આપી શકે તેવા કુશળ વ્યાવસાયિકો તૈયાર કરવાનો હતો.

ઉચ્ચ શિક્ષણના ધોરણો જાળવવા માટે યુનિવર્સિટી ગ્રાન્ટ્સ કમિશન (UGC) ની સ્થાપના પણ તેમના સમયમાં થઈ હતી. NDTVના જણાવ્યા અનુસાર, મોલાના આઝાદે ૨૮ ડિસેમ્બર, ૧૯૫૩ના રોજ UGCનું ઔપચારિક ઉદ્ઘાટન કર્યું હતું. ત્યારબાદ નવેમ્બર, ૧૯૫૬માં સંસદના અધિનિયમ દ્વારા તે એક વૈધાનિક સંસ્થા બની હતી. આ સંસ્થા યુનિવર્સિટી શિક્ષણનું સંકલન કરવા અને દેશભરની ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓના વિકાસમાં મદદરૂપ થાય છે.

શિક્ષણ સાથે ભારતીય સાંસ્કૃતિક પરંપરાઓને રાષ્ટ્રીય માન્યતા આપવાના તેમના વિચારને કારણે સંગીત નાટક અકાદમીની સ્થાપના ૧૯૫૩માં કરવામાં આવી હતી. આ સંસ્થા સંગીત, નૃત્ય અને નાટક માટેની રાષ્ટ્રીય અકાદમી તરીકે કાર્ય કરે છે. તેવી જ રીતે, ભારતીય સાહિત્યને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સાહિત્ય અકાદમીની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી, જેનું ઔપચારિક ઉદ્ઘાટન ૧૨ માર્ચ, ૧૯૫૪ના રોજ કરવામાં આવ્યું હતું.

અમર ઉજલાના અહેવાલ મુજબ, મોલાના આઝાદનો ભારતમાં શિક્ષણના અવસરો વધારવા, ઉચ્ચ શિક્ષણને મજબૂત કરવા અને વિજ્ઞાન તથા ટેકનિકલ શિક્ષણને પ્રોત્સાહન આપવા પર ભાર હતો. તેઓ માનતા હતા કે શિક્ષણ દરેક વ્યક્તિ સુધી પહોંચવું જોઈએ અને કોઈની સામાજિક કે આર્થિક સ્થિતિ શિક્ષણ મેળવવામાં અવરોધ ન બનવી જોઈએ. તેઓ મહિલાઓના શિક્ષણના પણ સમર્થક હતા. શિક્ષણ ક્ષેત્રે તેમના યોગદાન બદલ તેમને ૧૯૯૨માં મરણોત્તર ભારત રત્નથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા.

આ અવસરે શાળાઓ, કોલેજો અને યુનિવર્સિટીઓમાં વિવિધ કાર્યક્રમોનું આયોજન કરવામાં આવે છે. જેમાં વ્યાખ્યાન, નિબંધ લેખન, ચર્ચા અને જાગૃતિ કાર્યક્રમોનો સમાવેશ થાય છે. આ પ્રવૃત્તિઓ દ્વારા વિદ્યાર્થીઓને શિક્ષણનું મહત્વ અને શિક્ષણ વ્યવસ્થાના નિર્માણમાં ફાળો આપનાર વ્યક્તિઓ વિશે જાણકારી આપવામાં આવે છે.