૨૬ બાળકોના મોત સાથે જોડાયેલા કફ સિરપ કેસમાં ડોક્ટરની જામીન અરજી ફગાવી

સુપ્રીમ કોર્ટે શુક્રવારે પીડિયાટ્રિશિયન પ્રવીણ સોનીને જામીન આપવાની અરજી ફગાવી દીધી છે. પ્રવીણ સોની પર મધ્યપ્રદેશમાં ૨૬ બાળકોના મોત માટે જવાબદાર 'કોલ્ડ્રિફ' (Coldrif) કફ સિરપ પ્રિસ્ક્રાઇબ કરવાનું કથિતકૃત કુત્રમ છે. કોર્ટે અવલોકન કર્યું કે આ કેસ અત્યંત ગંભીર છે અને આ તબક્કે આરોપીની મુક્તિ યોગ્ય નથી.

ચીફ જસ્ટિસ ઓફ ઇન્ડિયા સૂર્યા કાંત, જસ્ટિસ જોયમાલ્યા બાગચી અને જસ્ટિસ વી. મોહનાની બેન્ચે આ અરજી પર સુનાવણી કરી હતી. કોર્ટે નોંધ્યું કે સોની સામે તાજેતરમાં જ આરોપો નક્કી કરવામાં આવ્યા છે. વધુમાં, આ કેસમાં સામેલ સ્ટોકિસ્ટ પ્રવીણ સોનીના સંબંધી છે, જે સૂચવે છે કે તેમની વચ્ચેના સંબંધોની વધુ ઝીણવટભરી તપાસ કરવી જરૂરી છે.

સોની તરફથી હાજર રહેલા વરિષ્ઠ એડવોકેટ સિદ્ધાર્થ દવેએ દલીલ કરી હતી કે તેમના અસીલે માત્ર દવા પ્રિસ્ક્રાઇબ કરી હતી અને તેઓ દવાની ઉત્પાદન પ્રક્રિયામાં સામેલ નહોતા કે તેઓ ઉત્પાદક નહોતા. જોકે, બેન્ચે આ દલીલ સ્વીકારી નહોતી અને આરોપોની ગંભીરતા પર ભાર મૂક્યો હતો. કોર્ટે કહ્યું હતું કે, "બાળકોના મોત થયા છે... તે ખૂબ જ ગંભીર છે. ૨૬ બાળકોના મોત થયા છે. તમે એક લાયકાત ધરાવતા ડોક્ટર છો, તે બાબત આ કેસને વધુ ગંભીર બનાવે છે."

કોર્ટે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે, જો પ્રોસિક્યુશન સોનીની જાણકારીના અભાવને સાબિત કરવામાં નિષ્ફળ રહેશે, તો આ કેસમાં આજીવન કેદની સજા થઈ શકે છે. બેન્ચે સ્પષ્ટ કર્યું કે, "જ્યાં સુધી તમે જરૂરી જાણકારીના અભાવને સાબિત ન કરી શકો, ત્યાં સુધી આ આજીવન કેદનો કેસ છે." જોકે, કોર્ટે સોનીને એક વર્ષ પછી ફરીથી જામીન માટે અરજી કરવાની પરવાનગી આપી છે.

હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સના અહેવાલ મુજબ, પ્રવીણ સોની મધ્યપ્રદેશના છિંદવારા જિલ્લાના પરસિયા ખાતેની સિવિલ હોસ્પિટલમાં ફરજ પર હતા. બ્લોક મેડિકલ ઓફિસર ડો. અંકિત સેહલમની ફરિયાદ બાદ ૫ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૫ના રોજ તેમની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. તેમની સામે ભારતીય ન્યાય સંહિતા (BNS) ની કલમ ૧૦૫ (હત્યાનો ઈરાદો ન હોય તેવું અપકૃત્ય) અને ડ્રગ્સ એન્ડ કોસ્મેટિક્સ એક્ટ, ૧૯૪૦ ની જોગવાઈઓ હેઠળ ગુના નોંધવામાં આવ્યા છે.

આ ઘટનાક્રમની શરૂઆત ૪ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૫ના રોજ છિંદવારામાં કોલ્ડ્રિફ સિરપના કારણે પ્રથમ બાળકના મોત સાથે થઈ હતી. તેમ છતાં, કથિત રીતે આ સિરપ પ્રિસ્ક્રાઇબ કરવાનું ચાલુ રાખવામાં આવ્યું હતું. તપાસમાં જાણવા મળ્યું કે દવાના નમૂનાઓમાં 'ડાયઇથિલિન ગ્લાયકોલ' (DEG) નામનું ઝેરી ઔદ્યોગિક દ્રાવક અત્યંત ઊંચા પ્રમાણમાં હતું. લેબોરેટરી રિપોર્ટ્સ મુજબ, સિરપમાં DEG નું પ્રમાણ ૪૬.૨૮% હતું, જ્યારે તેની માન્ય મર્યાદા માત્ર ૦.૧% છે. આ કેમિકલ બ્રેક ફ્લુઇડ અને એન્ટિફ્રીઝ જેવા ઔદ્યોગિક ઉત્પાદનોમાં વપરાય છે, જે ખાસ કરીને બાળકોમાં કિડની ફેલ્યોર અને જીવલેણ ઈજાઓ કરી શકે છે.

પ્રોસિક્યુશનના જણાવ્યા અનુસાર, સોનીએ ૨ થી ૪ વર્ષની વયના બાળકોને આ સિરપ પ્રિસ્ક્રાઇબ કર્યું હતું, જેના કારણે તેમને ગંભીર કિડની ઈજા થઈ હતી. આ બાળકોને નાગપુરની મેડિકલ કોલેજ હોસ્પિટલમાં મોકલવામાં આવ્યા હતા, જ્યાં અનેક બાળકોના મોત થયા હતા.

તપાસમાં એવો પણ આરોપ લગાવવામાં આવ્યો છે કે સોનીની પત્ની જ્યોતિ સોની, જે તેમના ક્લિનિકની બાજુમાં આવેલા 'આપના મેડિકલ સ્ટોર'માં કામ કરતી હતી, તે પ્રિસ્ક્રિપ્શન વગર આ સિરપ વેચતી હતી. પ્રોસિક્યુશને દાવો કર્યો છે કે સોનીને દરેક બોટલ પ્રિસ્ક્રાઇબ કરવા પર ૧૦% કમિશન મળતું હતું, જ્યારે ફાર્મસીને બોટલ દીઠ ₹ ૨૩ નફો થતો હતો. આ બાબત પતિ-પત્ની વચ્ચે દવા વેચવા અને પ્રિસ્ક્રાઇબ કરવા માટેની એક યોજના તરફ ઈશારો કરે છે.

રાજ્ય સરકારે વધુમાં આરોપ લગાવ્યો છે કે સેન્ટ્રલ ડ્રગ્સ સ્ટાન્ડર્ડ કંટ્રોલ ઓર્ગેનાઈઝેશન દ્વારા ૧૮ ડિસેમ્બર, ૨૦૨૩ના રોજ બહાર પાડવામાં આવેલા પરિપત્ર છતાં સોનીએ આ સિરપ આપવાનું ચાલુ રાખ્યું હતું. આ પરિપત્રમાં ૪ વર્ષથી નીચેના બાળકો માટે ફિક્સ્ડ-ડોઝ કોમ્બિનેશન કફ સિરપ પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો. પ્રોસિક્યુશનનો દાવો છે કે નાગપુરના એક સિનિયર પીડિયાટ્રિશિયને સોનીને ૧૯૯૮માં દિલ્હીમાં DEG-દૂષિત કફ સિરપના કારણે થયેલી આવી જ દુર્ઘટના વિશે ચેતવ્યા હતા.