નવજાત શિશુને વિટામિન K નું ઇન્જેક્શન ન આપવું જોખમી, બ્લીડિંગનું જોખમ ૪૭% વધ્યું

નવજાત શિશુઓના સ્વાસ્થ્યને લઈને એક અત્યંત ગંભીર અને મહત્વપૂર્ણ તબીબી સંશોધન સામે આવ્યું છે. 'આજ તક'ના અહેવાલ મુજબ, જન્મ બાદ નવજાત બાળકને વિટામિન K નું ઇન્જેક્શન ન આપવું તેમના સ્વાસ્થ્ય માટે ખૂબ જ જોખમી સાબિત થઈ શકે છે. તાજેતરમાં કરવામાં આવેલા એક વિશાળ સંશોધનમાં એ વાત સ્પષ્ટ થઈ છે કે જે બાળકોને જન્મ સમયે આ ઇન્જેક્શન આપવામાં આવતું નથી, તેમનામાં જીવનના શરૂઆતના છ મહિના દરમિયાન બ્લીડિંગ એટલે કે અતિશય રક્તસ્ત્રાવ થવાનું જોખમ ૪૭ ટકા જેટલું વધી જાય છે. આ ચોંકાવનારા તારણો પ્રતિષ્ઠિત મેડિકલ જર્નલ 'JAMA' માં પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યા છે.

આ વ્યાપક સંશોધન અમેરિકામાં કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં જાન્યુઆરી ૨૦૧૭ થી ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ દરમિયાન અમેરિકાના ૫૦ રાજ્યોની વિવિધ હોસ્પિટલો અને હેલ્થ સિસ્ટમમાં જન્મેલા કુલ ૫૨,૪૦,૭૮૦ બાળકોના મેડિકલ રેકોર્ડનો ઊંડાણપૂર્વક અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો હતો. સંશોધકોએ આ લાખો બાળકોના ડેટાનું વિશ્લેષણ કરીને એ જોવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો કે જન્મ સમયે વિટામિન K નું ઇન્જેક્શન લેનારા અને ન લેનારા બાળકોમાં રક્તસ્ત્રાવની સમસ્યા કેટલી વાર જોવા મળે છે.

સંશોધન દરમિયાન એક ચિંતાજનક વલણ પણ સામે આવ્યું છે. અમેરિકામાં જન્મ સમયે વિટામિન K નું ઇન્જેક્શન ન લેનારા બાળકોની સંખ્યામાં સતત વધારો થઈ રહ્યો છે. વર્ષ ૨૦૧૭ માં આ આંકડો ૩.૧ ટકા હતો, જે ૨૦૨૫ સુધીમાં વધીને ૬.૮ ટકા પર પહોંચી ગયો છે. આ સમયગાળા દરમિયાન જે બાળકોને ઇન્જેક્શન આપવામાં આવ્યું ન હતું, તેમનામાં બ્લીડિંગના કેસોમાં પણ નોંધપાત્ર વધારો જોવા મળ્યો હતો.

સંશોધનના તારણો મુજબ, વિટામિન K ન લેનારા બાળકોમાં માત્ર સામાન્ય રક્તસ્ત્રાવનું જોખમ જ નહીં, પરંતુ મગજની અંદર રક્તસ્ત્રાવ એટલે કે 'ઇન્ટ્રાક્રેનિયલ બ્લીડિંગ'નું જોખમ પણ સામાન્ય બાળકોની સરખામણીએ ૨.૪ ગણું વધારે જોવા મળ્યું છે. આટલું જ નહીં, જન્મ સમયે હોસ્પિટલમાં દાખલ હોય ત્યારે રક્તસ્ત્રાવને કારણે મૃત્યુ થવાનું જોખમ પણ ઇન્જેક્શન ન લેનારા બાળકોમાં ઘણું વધારે હોવાનું નોંધાયું છે. ઘણીવાર માહિતીના અભાવે માતા-પિતા આ ઇન્જેક્શન માટે ના પાડી દેતા હોય છે, અથવા કેટલીક નાની હોસ્પિટલોમાં આ રસી ઉપલબ્ધ હોતી નથી, જે નવજાત શિશુ માટે જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે.

વિટામિન K માનવ શરીરમાં લોહીને જામવાની પ્રક્રિયામાં અત્યંત મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. જ્યારે શરીરમાં ક્યાંય પણ ઈજા થાય અથવા લોહી નીકળે, ત્યારે તેને રોકવા માટે લોહીના ગઠ્ઠા બનવા જરૂરી છે, જેને ક્લોટિંગ કહેવામાં આવે છે. વિટામિન K આ પ્રક્રિયાને સક્રિય કરે છે. નવજાત બાળકોમાં જન્મ સમયે વિટામિન K નું પ્રમાણ કુદરતી રીતે જ ખૂબ ઓછું હોય છે. આ ઉપરાંત, માતાના દૂધમાં પણ વિટામિન K નું પ્રમાણ મર્યાદિત હોય છે. બાળકની આંતરડીઓમાં જન્મના શરૂઆતના દિવસોમાં એવા બેક્ટેરિયા હોતા નથી જે વિટામિન K બનાવવામાં મદદ કરી શકે. આ તમામ પરિબળોને કારણે નવજાત શિશુઓમાં વિટામિન K ની ઉણપથી થતા રક્તસ્ત્રાવનું જોખમ સૌથી વધુ રહેલું હોય છે.

વિટામિન K એ ચરબીમાં દ્રાવ્ય વિટામિનનો એક પ્રકાર છે, જે મુખ્યત્વે રક્ત ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયા માટે જવાબદાર છે. ઐતિહાસિક રીતે, નવજાત શિશુઓમાં વિટામિન K ની ઉણપને કારણે થતા રક્તસ્ત્રાવ (VKDB) ને રોકવા માટે દાયકાઓથી જન્મ સમયે ઇન્જેક્શન આપવાની પદ્ધતિને પ્રમાણભૂત તબીબી પ્રોટોકોલ તરીકે સ્વીકારવામાં આવી છે. આ પ્રોટોકોલનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય શિશુના જીવનના પ્રથમ થોડા અઠવાડિયામાં થતા ગંભીર અને જીવલેણ રક્તસ્ત્રાવને અટકાવવાનો છે, કારણ કે આ સમયગાળામાં બાળકનું શરીર જાતે પૂરતું વિટામિન K ઉત્પન્ન કરવામાં અસમર્થ હોય છે.