ઘરે જ સરસવની ખણમાંથી પ્રવાહી ખાતર બનાવવાની સરળ પદ્ધતિ

વનસ્પતિના શ્રેષ્ઠ વિકાસ માટે પૂરતા પ્રમાણમાં પાણી, સૂર્યપ્રકાશ, કાળજી અને ખાતરની આવશ્યકતા રહે છે. છોડની વૃદ્ધિ માટે બજારમાંથી ખાતર ખરીદવાને બદલે રાયની ખણ એટલે કે સરસવની ખણનો ઉપયોગ કરીને ઘરે જ સરળતાથી પ્રવાહી ખાતર તૈયાર કરી શકાય છે તેમ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ ગુજરાતીના અહેવાલમાં જણાવવામાં આવ્યું છે.

રાયની ખણમાં નાઈટ્રોજન, પ્રોટીન અને વિવિધ પોષક તત્વો ભરપૂર માત્રામાં રહેલા હોય છે, જે છોડના વિકાસની સાથે ફૂલો અને ફળોના વિકાસમાં પણ ખૂબ જ મદદરૂપ સાબિત થાય છે. આ ઉપરાંત, રાયની ખણ જમીનમાં ભેજ જાળવી રાખવામાં સહાયક બને છે અને જમીનની ફળદ્રુપતામાં વધારો કરે છે. આ કુદરતી ખાતરના ઉપયોગથી છોડમાં રોગ થવાનું જોખમ પણ ઘટે છે.

જો કે, કાચી રાયની ખણને ક્યારેય છોડ પર સીધી ન નાખવી જોઈએ કારણ કે તેનાથી છોડના મૂળ અને પાંદડાઓને નુકસાન થઈ શકે છે. તેથી તેને પ્રવાહી સ્વરૂપમાં ફેરવીને જ વાપરવી યોગ્ય છે.

ઘરે ખાતર તૈયાર કરવાની પદ્ધતિ વિશે માહિતી આપતા અહેવાલમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે, સૌપ્રથમ ૧૦૦ ગ્રામ રાયની ખણ લેવી અને તેને ૫ લીટર પાણીમાં સારી રીતે ભેળવી દેવી. ત્યારબાદ આ મિશ્રણને ઢાંકીને ૪ થી ૫ દિવસ માટે મૂકી રાખવું પડે છે. આ ૪ થી ૫ દિવસ દરમિયાન મિશ્રણને એક કે બે વખત હલાવવું અનિવાર્ય છે.

નિર્ધારિત સમય વીતી ગયા બાદ, ૪ થી ૫ દિવસ પછી આ મિશ્રણને ગરણી અથવા કપડાની મદદથી બરાબર ગાળી લેવું પડે છે. ગાળી લીધા પછી તૈયાર થયેલા આ પ્રવાહી ખાતરના ૧ ભાગની સાથે ૧૦ ભાગ સાદું પાણી ભેળવવું પડે છે, અને આ રીતે તેનો ઉપયોગ કરવા માટેનો દ્રાવણ તૈયાર થાય છે.

આ પ્રવાહી ખાતરનો ઉપયોગ ગુલાબ, જાસૂદ, મોગરા જેવા ફૂલ છોડ તેમજ ટામેટાં, મરચાં, વિવિધ ફળો અને શાકભાજીના છોડ પર કરી શકાય છે. તૈયાર થયેલા ખાતરને સ્પ્રે બોટલની મદદથી છોડના પાંદડા અને મૂળ પર મહિનામાં એક કે બે વખત છાંટી શકાય છે.

ખાતર હંમેશાં સવારના સમયમાં અથવા સાંજની વેળાએ જ આપવું જોઈએ, અને દિવસના સમયે ખાતર આપવાનું ટાળવું અનિવાર્ય છે. કોઈપણ વસ્તુનો અતિરેક નુકસાનકારક સાબિત થાય છે તેમ આ ખાતરનો વધુ પડતો ઉપયોગ છોડને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે, આથી તેને હંમેશાં મર્યાદિત માત્રામાં જ વાપરવું હિતાવહ છે.