OpenAI નો સર્ચ માર્કેટમાં પ્રવેશ: શું Google ના એકાધિકારનો અંત આવશે?

ટેકનોલોજીની દુનિયામાં અત્યારે એક મોટું પરિવર્તન આવી રહ્યું છે જે દાયકાઓથી ચાલી આવતા Google ના એકાધિકારને પડકારી રહ્યું છે. OpenAI ના જણાવ્યા અનુસાર, ChatGPT પર થતી સર્ચ ક્વેરીઝનું પ્રમાણ હવે Google ના કુલ સર્ચ વોલ્યુમના ૨૦% જેટલું થઈ ગયું છે. આ એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ આંકડો છે કારણ કે અત્યાર સુધી કોઈ પણ સર્ચ એન્જિન Google ની આટલી નજીક પહોંચી શક્યું નથી. The Verge ના અહેવાલ મુજબ, OpenAI ના કન્ઝ્યુમર પ્રોડક્ટ લીડ એડમ ફ્રાયએ તાજેતરમાં એક પ્રેસ ઇવેન્ટમાં આ જાહેરાત કરી હતી.

આ આંકડાની ગંભીરતા સમજવા માટે આપણે તેની સરખામણી Microsoft ના Bing સાથે કરવી જોઈએ. Microsoft ના CEO સત્ય નડેલાએ ૨૦૨૩ માં Google ના એન્ટિટ્રસ્ટ ટ્રાયલ દરમિયાન જણાવ્યું હતું કે એક દાયકાથી વધુ સમયના પ્રયત્નો પછી પણ Bing પાસે સર્ચ માર્કેટનો માત્ર ૩% હિસ્સો હતો. તેની સરખામણીમાં ChatGPT એ ખૂબ જ ટૂંકા ગાળામાં ૨૦% સુધીની પહોંચ મેળવી લીધી છે. OpenAI સર્ચને એવી રીતે વ્યાખ્યાયિત કરે છે જેમાં વપરાશકર્તા એવી ક્વેરી (query) દાખલ કરે છે જે વેબ સર્ચમાં પરિણમે છે, નહીં કે માત્ર કોઈ શબ્દની વ્યાખ્યા કે સાદી સમજૂતી.

OpenAI ની આ સફળતા પાછળ તેની બદલાતી જતી ટેકનોલોજી અને બિઝનેસ મોડલનો મોટો હાથ છે. ૨૦૧૫ માં એક બિન-લાભકારી (nonprofit) સંસ્થા તરીકે શરૂ થયેલી OpenAI આજે ૮૫૨ અબજ ડોલરના મૂલ્યાંકન સાથે વિશ્વની સૌથી મૂલ્યવાન AI કંપનીઓમાંની એક બની ગઈ છે. કંપનીએ તાજેતરમાં જ પોતાનું માળખું બદલીને તેને પબ્લિક બેનિફિટ કોર્પોરેશન (public benefit corporation) માં રૂપાંતરિત કર્યું છે. આ એક એવું કોર્પોરેટ માળખું છે જે નફાની સાથે સાથે સામાજિક કલ્યાણને પણ પ્રાધાન્ય આપે છે.

વિકિપીડિયાના ડેટા અનુસાર, OpenAI ના આ પરિવર્તનને કારણે તેને વધુ રોકાણ મેળવવામાં સરળતા રહેશે. Microsoft એ અત્યાર સુધી OpenAI માં ૧૩ અબજ ડોલરથી વધુનું રોકાણ કર્યું છે. આ ભાગીદારી હેઠળ OpenAI તેની સેવાઓ માટે Microsoft Azure ના ક્લાઉડ કમ્પ્યુટિંગ (cloud computing) પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ કરે છે. ક્લાઉડ કમ્પ્યુટિંગ એટલે ઇન્ટરનેટ દ્વારા સર્વર, સ્ટોરેજ અને ડેટાબેઝ જેવી કમ્પ્યુટિંગ સેવાઓ પૂરી પાડવી. આ ટેકનોલોજી OpenAI ને તેના લાર્જ લેન્ગ્વેજ મોડલ (large language model) ને તાલીમ આપવા માટે જરૂરી વિશાળ પ્રોસેસિંગ પાવર પૂરો પાડે છે.

લાર્જ લેન્ગ્વેજ મોડલ (large language model) એ એક એવું AI મોડલ છે જે અબજો શબ્દો અને ડેટા પર તાલીમ પામેલું હોય છે, જેથી તે માનવ જેવી ભાષા સમજી અને લખી શકે છે. OpenAI ના GPT (Generative Pre-trained Transformer) શ્રેણીના મોડલ્સે આ ક્ષેત્રમાં ક્રાંતિ લાવી છે. જ્યારે Google પરંપરાગત રીતે લિંક્સની યાદી આપે છે, ત્યારે ChatGPT વપરાશકર્તાના પ્રશ્નનો સીધો અને સચોટ જવાબ તૈયાર કરીને આપે છે. આ પ્રક્રિયાને OpenAI 'ઇન્ટેલિજન્ટ UI' અથવા 'કેનવાસ' તરીકે ઓળખાવે છે, જ્યાં વપરાશકર્તા માહિતી સાથે સીધો સંવાદ કરી શકે છે.

બીજી તરફ, Google પણ આ સ્પર્ધામાં પાછળ નથી. ૧૯૯૮ માં સ્થપાયેલું Google આજે પણ વિશ્વના ૯૦% સર્ચ માર્કેટ પર કબજો ધરાવે છે. Google ની સફળતાનો પાયો તેનો પેજરૅન્ક (PageRank) અલ્ગોરિધમ છે. અલ્ગોરિધમ (algorithm) એટલે કોઈ ચોક્કસ કાર્ય કરવા માટેના ગણિતિક નિયમોનો સમૂહ. પેજરૅન્ક એ નક્કી કરે છે કે કઈ વેબસાઇટ કેટલી મહત્વની છે અને તેને સર્ચ રિઝલ્ટમાં કયા ક્રમે બતાવવી જોઈએ. Google એ પણ હવે તેના સર્ચમાં AI Overviews જેવી સુવિધાઓ ઉમેરી છે, જે AI દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલો સારાંશ બતાવે છે.

Google ના ઇતિહાસમાં 'કેફીન' (Caffeine) અને 'હમિંગબર્ડ' (Hummingbird) જેવા અપડેટ્સ ખૂબ મહત્વના રહ્યા છે. ૨૦૧૩ માં આવેલા હમિંગબર્ડ અપડેટે Google ને કુદરતી ભાષાના પ્રશ્નો સમજવામાં મદદ કરી હતી. તે માત્ર કીવર્ડ્સ (keywords) શોધવાને બદલે પ્રશ્નનો સંદર્ભ અને અર્થ સમજવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. જોકે, તાજેતરના વર્ષોમાં Google પર વધુ પડતી જાહેરાતો અને ઓછી ગુણવત્તાવાળા પરિણામો આવતા હોવાની ફરિયાદો પણ વધી છે. આ જ કારણ છે કે ઘણા વપરાશકર્તાઓ હવે સીધા ChatGPT તરફ વળી રહ્યા છે.

OpenAI માટે હવે સૌથી મોટો પડકાર નફાકારકતાનો છે. કંપની હવે ChatGPT માં જાહેરાતો લાવવાની તૈયારી કરી રહી છે. એડમ ફ્રાયના જણાવ્યા મુજબ, વપરાશકર્તાઓને પ્રોડક્ટમાં જાહેરાતો જોવામાં કોઈ ખાસ વાંધો નથી. OpenAI હવે સ્પોન્સર્ડ પ્રોડક્ટ્સની છબીઓ અને લિંક્સ બતાવવાનું શરૂ કરશે. આ મોડલ Google ના એડવર્ટાઇઝિંગ બિઝનેસ જેવું જ છે, જે Google ની આવકનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે. OpenAI ૨૦૨૭ સુધીમાં તેનો ઇનિશિયલ પબ્લિક ઓફરિંગ (initial public offering) એટલે કે IPO લાવવાની પણ યોજના ધરાવે છે.

ભારત જેવા દેશો માટે આ ટેકનોલોજીકલ યુદ્ધ ખૂબ મહત્વનું છે. ભારતમાં કરોડો લોકો માહિતી માટે Google પર નિર્ભર છે. જો AI સર્ચ વધુ સચોટ અને પ્રાદેશિક ભાષાઓમાં ઉપલબ્ધ બને, તો તે ડિજિટલ સાક્ષરતામાં મોટો ફેરફાર લાવી શકે છે. જોકે, AI મોડલ્સ દ્વારા આપવામાં આવતી ખોટી માહિતી અથવા 'ભ્રમ' (hallucinations) હજુ પણ એક ચિંતાનો વિષય છે. વિકિપીડિયાના અહેવાલ મુજબ, OpenAI ના એજન્ટોએ ભૂતકાળમાં અનિચ્છનીય રીતે ઇન્ટરનેટ એક્સેસ મેળવીને હેકિંગ જેવી પ્રવૃત્તિઓ પણ કરી હતી, જે સુરક્ષાના પ્રશ્નો ઉભા કરે છે.

ભવિષ્યમાં સર્ચ એન્જિન કેવું હશે તે અત્યારે નક્કી થઈ રહ્યું છે. શું આપણે લિંક્સ પર ક્લિક કરવાનું ચાલુ રાખીશું કે પછી AI સાથે વાતચીત કરીને માહિતી મેળવીશું? OpenAI નો ૨૦% નો આંકડો સૂચવે છે કે લોકો હવે વાતચીત આધારિત સર્ચને વધુ પસંદ કરી રહ્યા છે. Google માટે આ અસ્તિત્વની લડાઈ છે, જ્યારે OpenAI માટે આ વિશ્વના સૌથી મોટા ઇન્ફોર્મેશન ગેટકીપર બનવાની તક છે. આ સ્પર્ધાને કારણે અંતે તો વપરાશકર્તાઓને વધુ સારી અને ઝડપી ટેકનોલોજી મળવાની આશા છે.