મણિપુર હિંસાની તપાસ કરતી સમિતિને વધુ છ મહિનાનો સમય અપાયો

મણિપુર રાજ્યમાં વર્ષ ૨૦૨૩માં ફાટી નીકળેલી વંશીય હિંસાની તપાસ કરી રહેલા તપાસ પંચને કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા વધુ એક વાર છ મહિનાની મુદત આપવામાં આવી છે. હિન્દુસ્તાન ટાઈમ્સ અને ધ હિન્દુના અહેવાલ મુજબ, આ મહત્વપૂર્ણ તપાસ માટે પંચને હવે ૨૦ મે, ૨૦૨૭ સુધીનો સમય આપવામાં આવ્યો છે. આ આદેશ સરકારી ગેઝેટમાં પ્રકાશિત કરવામાં આવેલી સૂચના દ્વારા જાહેર કરવામાં આવ્યો છે, જેમાં સ્પષ્ટપણે જણાવવામાં આવ્યું છે કે પંચે શક્ય તેટલી વહેલી તકે પોતાનો અહેવાલ કેન્દ્ર સરકારને સુપરત કરવાનો રહેશે, પરંતુ આ સમયમર્યાદા કોઈપણ સંજોગોમાં ૨૦ મે, ૨૦૨૭ પછીની હોવી જોઈએ નહીં. મણિપુર હિંસાની તપાસ માટે રચાયેલી આ સમિતિને મળેલી આ સાતમી મુદત છે.

ત્રણ સભ્યો ધરાવતું આ તપાસ પંચ હાલમાં સુપ્રીમ કોર્ટના ભૂતપૂર્વ ન્યાયાધીશ બલબીર સિંહ ચૌહાણના નેતૃત્વમાં કાર્યરત છે. આ પંચની રચના ૪ જૂન, ૨૦૨૩ના રોજ કરવામાં આવી હતી, જેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય મે મહિનામાં રાજ્યમાં થયેલી વ્યાપક હિંસાના કારણો અને ઘટનાક્રમની તપાસ કરવાનો હતો. અગાઉ આ પંચનું નેતૃત્વ ગુવાહાટી હાઈકોર્ટના ભૂતપૂર્વ મુખ્ય ન્યાયાધીશ અજય લાંબા કરી રહ્યા હતા, પરંતુ તેમણે ૨૮ ફેબ્રુઆરીના રોજ રાજીનામું આપ્યું હતું. ત્યારબાદ ૧ માર્ચથી ન્યાયાધીશ ચૌહાણે પંચના અધ્યક્ષ તરીકેનો કાર્યભાર સંભાળ્યો હતો. કેન્દ્ર સરકારે મણિપુર સરકારની ભલામણના આધારે જાહેર હિતના આ ગંભીર વિષયની તપાસ કરવા માટે આ પંચની સ્થાપના કરી હતી.

તપાસ પંચના કાર્યક્ષેત્રમાં ૩ મે, ૨૦૨૩ના રોજ રાજ્યમાં ફાટી નીકળેલી હિંસાના ઘટનાક્રમ અને તથ્યોની ઊંડાણપૂર્વક તપાસ કરવાનો સમાવેશ થાય છે. તે સમયે પહાડી જિલ્લાઓમાં 'ટ્રાઈબલ સોલિડેરિટી માર્ચ'નું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું, જે મેઈતેઈ સમુદાયની અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) દરજ્જાની માંગ સામે વિરોધ પ્રદર્શિત કરવા માટે યોજાઈ હતી. આ આંદોલન બાદ રાજ્યમાં ભીષણ વંશીય હિંસા ફાટી નીકળી હતી. આ હિંસામાં ૨૬૦થી વધુ લોકોએ પોતાના જીવ ગુમાવ્યા હતા. હિંસાના આ ઘટનાક્રમ પહેલા પણ રાજ્યમાં તણાવ પ્રવર્તતો હતો, જેમાં ખાસ કરીને કુકી ગ્રામીણ લોકોને અનામત વન જમીનમાંથી હટાવવાની પ્રક્રિયાને કારણે નાના પાયે અનેક આંદોલનો થયા હતા.

પંચની તપાસના મુખ્ય મુદ્દાઓમાં એ બાબતનો પણ સમાવેશ થાય છે કે શું આ હિંસાને રોકવા માટે જવાબદાર સત્તાવાળાઓ કે વ્યક્તિઓ તરફથી કોઈ બેદરકારી કે ફરજમાં ચૂક થઈ હતી કે કેમ. આ ઉપરાંત, પંચ હિંસા અને રમખાણોને રોકવા માટે લેવામાં આવેલા વહીવટી પગલાંની પર્યાપ્તતાનું પણ મૂલ્યાંકન કરી રહ્યું છે. કોઈપણ વ્યક્તિ અથવા સંસ્થા દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલી ફરિયાદો કે આક્ષેપોની તપાસ કરવી એ પણ પંચના કાર્યક્ષેત્રનો એક ભાગ છે. અગાઉની સૂચનાઓમાં પણ સરકારે નોંધ્યું હતું કે ૩ મે, ૨૦૨૩ના રોજ થયેલી આ હિંસામાં અનેક લોકોના મોત થયા હતા અને ઘણા લોકો ઘાયલ થયા હતા. આ હિંસા દરમિયાન મોટા પાયે આગચંપીની ઘટનાઓ બની હતી, જેમાં લોકોના ઘર અને મિલકતો બળીને ખાખ થઈ ગઈ હતી, જેના કારણે મોટી સંખ્યામાં લોકો બેઘર બન્યા હતા.

કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા આ અગાઉની મુદતમાં ૨૦ મે સુધીનો સમય આપવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ હવે તેને લંબાવીને ૨૦ મે, ૨૦૨૭ સુધી કરવામાં આવ્યો છે. પંચની કામગીરી મણિપુરમાં શાંતિ અને ન્યાયની સ્થાપના માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે, કારણ કે આ હિંસાએ રાજ્યના સામાજિક માળખાને ગંભીર અસર પહોંચાડી હતી. પંચની તપાસના તારણો ભવિષ્યમાં આવી ઘટનાઓને રોકવા માટેના વહીવટી માર્ગદર્શિકા તરીકે પણ કામ કરી શકે છે.

વર્ષ ૨૦૨૩માં થયેલી હિંસાએ રાજ્યના ઈતિહાસમાં એક કાળો અધ્યાય ઉમેર્યો હતો, જેના કારણે કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારોએ કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવા માટે અનેક કડક પગલાં લેવા પડ્યા હતા. તપાસ પંચની રચના એ આ ઘટનાઓના મૂળ સુધી પહોંચવા અને જવાબદારી નક્કી કરવા માટે લેવાયેલું એક કાયદાકીય પગલું હતું.