રાજકોટમાં SBI ને ૬૮ વર્ષીય ગ્રાહકને ૧.૫૯ લાખ પરત કરવાનો આદેશ

રાજકોટ જિલ્લા ગ્રાહક તકરાર નિવારણ કમિશને સ્ટેટ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (SBI) ને એક મહત્વપૂર્ણ આદેશ આપતા ૬૮ વર્ષીય ગ્રાહકને ૧,૫૯,૯૯૯ રૂપિયા પરત કરવા જણાવ્યું છે. આ મામલો ત્યારે પ્રકાશમાં આવ્યો જ્યારે એક વરિષ્ઠ નાગરિકના બચત ખાતામાંથી તેમની જાણ બહાર અનેકવાર આધાર સક્ષમ પેમેન્ટ સિસ્ટમ (AePS) દ્વારા નાણાં ઉપાડી લેવામાં આવ્યા હતા. ગ્રાહકે સ્પષ્ટતા કરી હતી કે તેમણે ક્યારેય તેમનું એટીએમ કાર્ડ સક્રિય કરાવ્યું ન હતું અને તેઓ ડિજિટલ બેંકિંગનો પણ ઉપયોગ કરતા ન હતા, તેમ છતાં તેમના ખાતામાંથી મોટી રકમ ગુમ થઈ ગઈ હતી.

ધ ઇકોનોમિક ટાઈમ્સના અહેવાલ મુજબ, આ ઘટનામાં બેંકની બેદરકારી સામે આવી છે. ગ્રાહકે ફરિયાદ કરી હતી કે તેમણે બેંકિંગ વ્યવહારો માટે કોઈ ડિજિટલ માધ્યમનો ઉપયોગ કર્યો ન હોવા છતાં, તેમના ખાતામાંથી આ રકમ કેવી રીતે ઉપાડવામાં આવી તે એક મોટો પ્રશ્ન છે. ગ્રાહક સુરક્ષા કમિશને આ સમગ્ર મામલાની ગંભીરતાથી નોંધ લીધી હતી. કમિશને બેંકને નિર્દેશ આપ્યો છે કે તેઓ ગ્રાહકને ૧,૫૯,૯૯૯ રૂપિયાની મૂળ રકમ તો પરત કરે જ, પરંતુ સાથે સાથે તેના પર ૯ ટકા વાર્ષિક વ્યાજ પણ ચૂકવે. આ ઉપરાંત, કાનૂની કાર્યવાહીના ખર્ચ પેટે બેંકને વધુ ૧૦,૦૦૦ રૂપિયા ચૂકવવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો છે.

આ કેસમાં સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે ગ્રાહકે ક્યારેય એટીએમ કાર્ડનો ઉપયોગ કર્યો ન હતો કે તેને સક્રિય પણ કરાવ્યું ન હતું. આમ છતાં, AePS (આધાર સક્ષમ પેમેન્ટ સિસ્ટમ) દ્વારા થયેલા વ્યવહારોએ બેંકની સુરક્ષા વ્યવસ્થા પર અનેક સવાલો ઉભા કર્યા છે. જોકે, આ કિસ્સામાં ગ્રાહકની સંમતિ કે જાણકારી વગર જ નાણાં ઉપાડી લેવામાં આવ્યા હતા, જે સાયબર સુરક્ષાની ગંભીર ખામી દર્શાવે છે.

ગ્રાહક દ્વારા કરવામાં આવેલી ફરિયાદ બાદ કમિશને બેંકને જવાબદાર ઠેરવી હતી. ગ્રાહક સુરક્ષાના નિયમો મુજબ, જો બેંકની સિસ્ટમમાં કોઈ ખામીને કારણે ગ્રાહકના ખાતામાંથી અનધિકૃત વ્યવહાર થાય, તો તેની જવાબદારી બેંકની રહે છે. આ કિસ્સામાં, ગ્રાહકે કોઈ પણ પ્રકારની બેદરકારી દાખવી ન હતી, તેમ છતાં તેમને આર્થિક નુકસાન સહન કરવું પડ્યું હતું. કોર્ટે બેંકને આદેશ આપ્યો છે કે તેઓ નિર્ધારિત સમય મર્યાદામાં આ રકમ ગ્રાહકને પરત કરે. આ આદેશ ગ્રાહક સુરક્ષાની દ્રષ્ટિએ ખૂબ જ મહત્વનો માનવામાં આવે છે, કારણ કે તે બેંકોને તેમની ડિજિટલ સુરક્ષા વ્યવસ્થા વધુ મજબૂત બનાવવા માટે પ્રોત્સાહિત કરે છે.

આ બેંક લાખો ગ્રાહકોને વિવિધ પ્રકારની બેંકિંગ સેવાઓ પૂરી પાડે છે. બેંકિંગ ક્ષેત્રમાં ટેકનોલોજીના વધતા ઉપયોગ સાથે, સુરક્ષાના જોખમો પણ વધ્યા છે. SBI અગાઉ પણ ગ્રાહકોની ફરિયાદો અને સુરક્ષાના મુદ્દાઓને લઈને ચર્ચામાં રહી છે. આ ઘટના ફરી એકવાર સાબિત કરે છે કે બેંકિંગ વ્યવહારોમાં સુરક્ષાના માપદંડોનું પાલન કરવું કેટલું અનિવાર્ય છે. ગ્રાહકોએ પણ પોતાના બેંક ખાતાની સુરક્ષા માટે સતર્ક રહેવું જોઈએ અને કોઈપણ શંકાસ્પદ વ્યવહાર જણાય તો તાત્કાલિક બેંકને જાણ કરવી જોઈએ.

આ ચુકાદાથી એવા ગ્રાહકોને મોટી રાહત મળી છે જેઓ ડિજિટલ બેંકિંગના જટિલ નિયમોથી અજાણ છે અને જેમના ખાતામાંથી સુરક્ષા ખામીઓને કારણે નાણાં ઉપાડી લેવામાં આવે છે. રાજકોટ ગ્રાહક કોર્ટનો આ નિર્ણય બેંકો માટે એક ચેતવણી સમાન છે કે તેઓ ગ્રાહકોના નાણાંની સુરક્ષા માટે જવાબદાર છે અને કોઈપણ પ્રકારની બેદરકારી બદલ તેમને વળતર ચૂકવવું પડશે. ગ્રાહકે આ સમગ્ર પ્રક્રિયા દરમિયાન જે માનસિક અને આર્થિક મુશ્કેલીઓનો સામનો કર્યો છે, તેને ધ્યાનમાં રાખીને કોર્ટે વ્યાજ અને કાનૂની ખર્ચ સાથે વળતરનો આદેશ આપ્યો છે.