અગ્નિપથ યોજના હેઠળ ચાર વર્ષની સેવા પૂર્ણ કરનારાઓને મળતા વિવિધ લાભોની વિગત

અગ્નિપથ યોજના હેઠળ ચાર વર્ષની સેવા પૂર્ણ કર્યા બાદ અગ્નિવીરોને મળતા વિવિધ આર્થિક અને વ્યાવસાયિક લાભો વિશેની વિગતો સામે આવી છે. આજ તકના અહેવાલ મુજબ, ચાર વર્ષની સેવા પૂરી કર્યા પછી તમામ અગ્નિવીરો નિયમિત સૈનિકોની જેમ સેનામાં નથી રહેતા. સંસ્થાની જરૂરિયાત અને નિર્ધારિત પસંદગી પ્રક્રિયાના આધારે વધુમાં વધુ ૨૫ ટકા અગ્નિવીરોને નિયમિત કેડરમાં સામેલ કરી શકાય છે. બાકીના અગ્નિવીરોએ તેમની સેવા પૂર્ણ કર્યા પછી નાગરિક જીવનમાં પરત ફરવું પડે છે.

સેવા પૂર્ણ કરનારા અગ્નિવીરોને એકસાથે 'સેવા નિધિ પેકેજ' આપવામાં આવે છે. આ પેકેજમાં અગ્નિવીર દ્વારા જમા કરવામાં આવેલી રકમ અને સરકાર દ્વારા કરવામાં આવતું સમાન યોગદાન બંનેનો સમાવેશ થાય છે. આ રકમ પર લાગુ પડતું વ્યાજ પણ તેમાં ઉમેરવામાં આવે છે. સરકાર દ્વારા યોજનાની શરૂઆતમાં આપવામાં આવેલી માહિતી અનુસાર, ચાર વર્ષ પછી આ સેવા નિધિ પેકેજ અંદાજે ₹૧૧.૭૧ લાખનું હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું હતું. આ રકમમાં અગ્નિવીરનો ફાળો અંદાજે ₹૫.૦૨ લાખનો હતો અને સરકારે તેના જેટલું જ યોગદાન આપવાનું નક્કી કર્યું હતું. વ્યાજ ઉમેરાવાને કારણે અંતિમ ચુકવણીની રકમમાં ફેરફાર થઈ શકે છે. ખાસ વાત એ છે કે આ સેવા નિધિ પેકેજને આવકવેરામાંથી મુક્તિ આપવામાં આવી છે. આ એકમુશ્ત ચુકવણી છે, દર મહિને મળતી પેન્શન નથી.

પેન્શન અને ગ્રેચ્યુટી અંગેની સ્થિતિ સ્પષ્ટતા કરતા અહેવાલમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે, ચાર વર્ષની સેવા પૂર્ણ કરીને બહાર આવતા અગ્નિવીરોને નિયમિત સૈનિકોની જેમ પેન્શન અને ગ્રેચ્યુટીનો લાભ મળતો નથી. સરકાર દ્વારા અગ્નિપથ યોજનાના પ્રારંભ સમયે જ આ બાબત સ્પષ્ટ કરવામાં આવી હતી કે ચાર વર્ષની સેવા પૂર્ણ કરનારા અગ્નિવીરો પેન્શન અને ગ્રેચ્યુટીના હકદાર રહેશે નહીં. જોકે, જે અગ્નિવીરો નિયમિત કેડરમાં પસંદગી પામે છે, તેમના માટે સેવાની શરતો અલગ છે. તેમને આગળ ઓછામાં ઓછી ૧૫ વર્ષની સેવા કરવાની રહેશે, ત્યારબાદ તેઓ નિયમિત સૈનિકો પર લાગુ પડતા નિયમો મુજબ પેન્શન અને અન્ય સેવાકીય લાભો માટે પાત્ર બની શકે છે.

સેવા દરમિયાન અગ્નિવીરોને ₹૪૮ લાખનું જીવન વીમા કવર પણ આપવામાં આવે છે. આ વીમો 'નોન-કન્ટ્રિબ્યુટરી' છે, એટલે કે અગ્નિવીરે આ વીમા માટે અલગથી કોઈ પ્રીમિયમ ચૂકવવું પડતું નથી. જોકે, આ વીમા કવર માત્ર સેવાના સમયગાળા દરમિયાન જ અમલમાં રહે છે. ચાર વર્ષ પછી સેવામાંથી બહાર નીકળ્યા બાદ આ કવર આપોઆપ ચાલુ રહેતું નથી. ફરજ દરમિયાન મૃત્યુ અથવા અપંગતા જેવી પરિસ્થિતિઓમાં, અલગથી લાગુ પડતા નિયમો હેઠળ આર્થિક સહાય અને અન્ય લાભો મળી શકે છે. આ સહાયની રકમ અને પાત્રતા ઘટનાના પ્રકાર અને સરકારી નિયમો પર આધારિત રહેશે.

પુનઃરોજગાર મેળવવામાં મદદ કરવા માટે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા કેટલીક ભરતીઓમાં અનામત અને વય મર્યાદામાં છૂટછાટની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. ગૃહ મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, જુલાઈ ૨૦૨૬માં પૂર્વ અગ્નિવીરો માટે કેન્દ્રીય સશસ્ત્ર પોલીસ દળો (CAPF) અને અસમ રાઈફલ્સમાં કોન્સ્ટેબલ (જનરલ ડ્યુટી) અને રાઈફલમેન પદ પર ૫૦ ટકા ખાલી જગ્યાઓ અનામત રાખવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત, વય મર્યાદામાં ત્રણ વર્ષની છૂટછાટ આપવામાં આવશે, જ્યારે અગ્નિવીરોના પ્રથમ બેચને પાંચ વર્ષની છૂટછાટ મળશે. આ પદોની ભરતીમાં તેમને શારીરિક ધોરણ પરીક્ષા, શારીરિક ક્ષમતા પરીક્ષા અને લેખિત પરીક્ષામાંથી પણ મુક્તિ આપવામાં આવી છે. જોકે, નિમણૂક માટે સંબંધિત ભરતીના અન્ય નિયમો અને પાત્રતા પૂર્ણ કરવી અનિવાર્ય રહેશે.

રેલવે ક્ષેત્રમાં પણ અનામતની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે. ભારતીય રેલવે દ્વારા પૂર્વ અગ્નિવીરો માટે લેવલ-૧ ના પદો પર ૧૦ ટકા અને લેવલ-૨ તથા તેનાથી ઉપરના પદો પર ૫ ટકા અનામત રાખવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. આ પદોની ભરતી સંબંધિત રેલવે ભરતી બોર્ડ અને રેલવે ભરતી કેન્દ્રો દ્વારા કરવામાં આવે છે. ઉમેદવારોએ ભરતીની નિર્ધારિત પ્રક્રિયા અને પાત્રતા પૂર્ણ કરવી પડશે.

અગ્નિવીરોને તેમની ચાર વર્ષની સેવા દરમિયાન સૈન્ય તાલીમની સાથે ટેકનિકલ અને અન્ય વ્યાવસાયિક કૌશલ્યો પણ શીખવવામાં આવે છે. સેવા પૂર્ણ થયા પછી, તેમના કૌશલ્ય અને અનુભવને પ્રમાણિત કરતું 'સ્કિલ સર્ટિફિકેટ' આપવામાં આવે છે, જે તેમને સેનાની બહાર ખાનગી અને સરકારી ક્ષેત્રોમાં નોકરી શોધવામાં મદદ કરી શકે છે.

શૈક્ષિક લાયકાત વધારવા માટે કૌશલ્ય વિકાસ અને ઉદ્યોગસાહસિકતા મંત્રાલયે NIOS અને IGNOU સાથે કરાર કર્યા છે. આ કરાર હેઠળ, પાત્ર અગ્નિવીરોને ૧૦મું, ૧૨મું અને સ્નાતક (ગ્રેજ્યુએશન) ના અભ્યાસ પૂર્ણ કરવાની તક આપવામાં આવશે.