બજારમાં કિંમતી કાળી હળદરની માંગ વધી, ખેડૂતોમાં ખેતી પ્રત્યે ઉત્સાહ વધ્યો

બજારમાં સામાન્ય પીળી હળદર તો સર્વત્ર જોવા મળે છે, પરંતુ હવે કાળી હળદરની માંગમાં મોટો ઉછાળો જોવા મળી રહ્યો છે. આ હળદર તેની ખાસિયતોને કારણે સામાન્ય હળદર કરતા ઘણી મોંઘી વેચાય છે, જેના કારણે ખેડૂતોમાં તેની ખેતી પ્રત્યે રસ વધી રહ્યો છે. આજ તકના અહેવાલ મુજબ, કાળી હળદરની કિંમત અલગ-અલગ બજારો અને ઓનલાઇન પ્લેટફોર્મ પર ૫૦૦ રૂપિયાથી લઈને ૨,૦૦૦ રૂપિયા પ્રતિ કિલો સુધી હોઈ શકે છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં તેની કિંમત આનાથી પણ વધુ જોવા મળે છે, જે તેને ખેડૂતો માટે કમાણીનું એક આકર્ષક સાધન બનાવે છે.

કાળી હળદરને અંગ્રેજીમાં 'બ્લેક ટર્મરિક' (Black Turmeric) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે અને તેનું વૈજ્ઞાનિક નામ 'Curcuma caesia' છે. આ છોડ આદુ અને સામાન્ય પીળી હળદરના પરિવારનો જ એક ભાગ છે. તેની સૌથી મોટી વિશેષતા તેની ગાંઠ છે જે જમીનની અંદર ઉગે છે. જો બહારથી જોવામાં આવે તો તે સામાન્ય હળદર જેવી જ દેખાય છે, પરંતુ જ્યારે તેને કાપવામાં આવે છે ત્યારે તેની અંદરનો રંગ ઘેરો વાદળી-કાળો અથવા ઘેરો જાંબલી જોવા મળે છે. આ ઉપરાંત, તેની સુગંધ પણ સામાન્ય પીળી હળદર કરતા તદ્દન અલગ હોય છે.

ઉપયોગની દ્રષ્ટિએ જોઈએ તો, સામાન્ય પીળી હળદરનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે રસોઈમાં મસાલા અને રંગ તરીકે કરવામાં આવે છે. તેની સામે કાળી હળદરનો ઉપયોગ પરંપરાગત ચિકિત્સા, આયુર્વેદિક ઉત્પાદનો, સૌંદર્ય પ્રસાધનો (કોસ્મેટિક્સ) અને વૈજ્ઞાનિક સંશોધનોમાં કરવામાં આવે છે. આ હળદરમાં અનેક પ્રકારના કુદરતી રાસાયણિક તત્વો જોવા મળે છે, જેના પર હાલમાં વિવિધ સંશોધનો ચાલી રહ્યા છે.

બજારમાં કાળી હળદરની કિંમત આટલી ઊંચી હોવા પાછળના મુખ્ય કારણો તેની ઉપલબ્ધતા અને માંગ છે. સામાન્ય પીળી હળદરની ખેતી મોટા પાયે કરવામાં આવે છે, જ્યારે કાળી હળદરની ખેતી હજુ એટલી પ્રચલિત થઈ નથી. આ જાતની ખેતી કરતા ખેડૂતોની સંખ્યા ખૂબ જ મર્યાદિત છે, જેના કારણે બજારમાં તેનો પુરવઠો ઓછો રહે છે. બીજી તરફ, પરંપરાગત ઔષધિઓ અને કોસ્મેટિક ઉત્પાદનોમાં તેની ઊંચી માંગ રહે છે, જેના કારણે સારી ગુણવત્તાવાળી ગાંઠો માટે ખરીદદારો વધુ કિંમત ચૂકવવા તૈયાર હોય છે.

હળદરની કિંમત નક્કી કરવામાં તેની ગુણવત્તા, ભેજનું પ્રમાણ, ગાંઠનો આકાર, સફાઈ અને તે કાચી છે કે સૂકી, તેવા પરિબળો મહત્વનો ભાગ ભજવે છે. આ કારણોસર દરેક બજારમાં એક સમાન ભાવ મળતા નથી. કેટલાક અંદાજો મુજબ કાળી હળદર માટે ૫૦૦ થી ૯૦૦ રૂપિયા પ્રતિ કિલો ભાવ મળવાની અપેક્ષા હોય છે, જ્યારે અમુક જગ્યાએ તે ૨,૦૦૦ રૂપિયા પ્રતિ કિલોના ભાવે પણ વેચાય છે.

પેદાવારની વાત કરીએ તો, કાળી હળદરનો પાક તૈયાર થવામાં સામાન્ય રીતે ૮ થી ૯ મહિનાનો સમય લાગે છે. ત્યારબાદ જમીનની અંદર ઉગેલી ગાંઠોને ખોદીને બહાર કાઢવામાં આવે છે. એક છોડ પરથી કેટલી હળદર મળશે, તેનો આધાર બીજની જાત, જમીનનો પ્રકાર, હવામાન, સિંચાઈ અને છોડની સંભાળ પર રહેલો હોય છે. તેથી, દરેક છોડ પરથી એકસરખી પેદાશ મળવાની કોઈ ગેરંટી હોતી નથી. ખેડૂતોએ ખાસ ધ્યાનમાં રાખવું જોઈએ કે કાચી ગાંઠો અને સૂકી ગાંઠોના વજનમાં મોટો તફાવત હોય છે, જે કમાણીના હિસાબમાં અસર કરે છે.

કમાણીના ગણિતને સમજવા માટે એક ઉદાહરણ લેતા, જો કોઈ ખેડૂતને એક છોડ પરથી ૧૦૦ ગ્રામ કાચી કાળી હળદર મળે અને તેને ૫૦૦ રૂપિયા પ્રતિ કિલોનો ભાવ મળે, તો તે છોડની ઉપજની કિંમત આશરે ૫૦ રૂપિયા થાય. જો તેને ૨,૦૦૦ રૂપિયા પ્રતિ કિલોનો ભાવ મળે, તો ૧૦૦ ગ્રામ હળદરની કિંમત ૨૦૦ રૂપિયા થાય. જોકે, આજ તક જણાવે છે કે ૨,૦૦૦ રૂપિયા પ્રતિ કિલોનો ભાવ દરેક ખેડૂતને મળતો નથી. આ ઊંચી કિંમત ઘણીવાર ખાસ ગુણવત્તા, મર્યાદિત જથ્થો અથવા કોઈ ચોક્કસ ખરીદદાર માટે હોય છે. આ ઉપરાંત, ખેતીમાં બીજ, ખાતર, સિંચાઈ, મજૂરી, ખોદકામ અને પેકિંગનો ખર્ચ પણ ઉમેરાય છે, તેથી માત્ર બજારની ઊંચી કિંમત જોઈને દરેક છોડ પરથી સેંકડો રૂપિયાનો નફો થશે તેમ માનવું યોગ્ય નથી.

કાળી હળદરની ખેતી કરવાની પદ્ધતિ સામાન્ય બીજ દ્વારા નહીં, પરંતુ તેની ગાંઠોના ટુકડા દ્વારા કરવામાં આવે છે. ખેડૂતો જમીનમાં રહેલી ગાંઠોને કાપીને ખેતરમાં રોપે છે, જેનાથી નવા છોડ ઉગે છે. આ ખેતી માટે એવી જમીન શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે જેમાં પાણી ભરાઈ ન રહે પરંતુ જરૂરી ભેજ જળવાઈ રહે. ખેતર તૈયાર કરતી વખતે તેમાં સારી રીતે સડેલું છાણિયું ખાતર ઉમેરવાથી પાકને ફાયદો થાય છે.