માતાના ગિફ્ટ ડીડથી પુત્રને ઇન્કમ ટેક્સની નોટિસમાંથી મોટી રાહત મળી

જયપુર ઇન્કમ ટેક્સ એપેલેટ ટ્રિબ્યુનલ (ITAT) એ એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપતા, માતા પાસેથી મળેલી ભેટના આધારે બેંક ખાતામાં જમા કરાયેલી રોકડને અસ્પષ્ટ આવક તરીકે ગણવાનો ઇન્કમ ટેક્સ વિભાગનો નિર્ણય રદ કર્યો છે. આ કેસમાં શ્રી રામ નામના વ્યક્તિને ₹૨૦.૨૩ લાખના અસ્પષ્ટ મિલકત રોકાણ અને ₹૧૩.૦૪ લાખની અસ્પષ્ટ રોકડ જમા કરવા બદલ ટેક્સ નોટિસ મળી હતી, પરંતુ અંતે તેઓ આ કેસ જીતી ગયા છે.

ધંધાકીય સમાચાર પત્ર 'ધ ઇકોનોમિક ટાઇમ્સ'ના અહેવાલ મુજબ, આ વિવાદની શરૂઆત ત્યારે થઈ જ્યારે રામે એક મિલકત ખરીદી હતી અને તેમના બેંક ખાતામાં મોટી રકમ રોકડ તરીકે જમા કરી હતી, પરંતુ તેમણે કોઈ ઇન્કમ ટેક્સ રિટર્ન (ITR) ફાઇલ કર્યું નહોતું. ઇન્કમ ટેક્સના એસેસિંગ ઓફિસર (AO) પાસે એવા સ્ત્રોતો હતા કે રામે ₹૨૦.૨૩ લાખની મિલકત ખરીદી હતી અને ₹૧૩.૦૪ લાખ રોકડ જમા કરી હતી. આ માહિતીના આધારે AO એ રામને ITR ફાઇલ કરવા માટે નોટિસ મોકલી હતી.

નોટિસના જવાબમાં, રામે ₹૨.૧૪ લાખની આવક જાહેર કરીને ITR ફાઇલ કરી હતી. જોકે, AO એ રામનું ITR જોયા પછી આ કેસને શંકાસ્પદ જાહેર કર્યો હતો અને મિલકત રોકાણ તથા રોકડ જમા બંનેને અસ્પષ્ટ આવક તરીકે જાહેર કરીને તેમની સામે કાર્યવાહી શરૂ કરી હતી. આ નિર્ણયથી નારાજ થઈને રામે કમિશનર ઓફ એપલ્સ (CIT A) પાસે અપીલ કરી હતી.

CIT (A) એ રામને આંશિક રાહત આપી હતી. તેમણે ₹૨૦.૩૩ લાખના અસ્પષ્ટ મિલકત રોકાણ અંગેની ટેક્સ નોટિસ રદ કરી હતી, પરંતુ ₹૧૩.૦૪ લાખની અસ્પષ્ટ રોકડ અંગેની ટેક્સ નોટિસ યથાવત રાખી હતી. આથી, રામે અસ્પષ્ટ રોકડના મુદ્દે ફરીથી ITAT જયપુર પાસે અપીલ કરી હતી. અંતે, ૬ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬ ના રોજ રામ આ કેસ જીતી ગયા અને હવે અસ્પષ્ટ રોકડ અને અસ્પષ્ટ મિલકત બંને અંગેની ટેક્સ નોટિસ રદ કરવામાં આવી છે.

ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ વરુણ સિંઘલ દ્વારા 'ET વેલ્થ ઓનલાઇન'ને આપવામાં આવેલા નિવેદન મુજબ, રામ આ કેસમાં એટલા માટે જીત્યા કારણ કે તેઓ એક નોટરાઈઝ્ડ ગિફ્ટ ડીડ રજૂ કરી શક્યા હતા. આ દસ્તાવેજમાં બે સાક્ષીઓ હતા, જે દર્શાવતો હતો કે તેમની માતાએ ૨ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૧૨ ના રોજ તેમને ₹૧૬ લાખ આપ્યા હતા અને આ રકમ તેમણે બેંક ખાતામાં જમા કરી હતી. આ જમા રકમ ફેબ્રુઆરી-માર્ચ ૨૦૧૨ દરમિયાન કરવામાં આવી હતી.

આ રકમ તેમની માતાએ તેમના જૂના સોનાના ઘરેણાં વેચીને મેળવી હતી, જેનું રજિસ્ટર્ડ વેલ્યુઅર દ્વારા ૩૧ માર્ચ, ૨૦૧૧ ના રોજ ₹૧૮.૩૬ લાખનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યું હતું. ITAT જયપુરે નોંધ્યું કે ઇન્કમ ટેક્સ કાયદાની કલમ ૨(૪૧) હેઠળ માતા એ સગા સંબંધી છે અને સગા સંબંધીઓ પાસેથી મળેલી ભેટ પર ટેક્સ લાગતો નથી.

કેસ દરમિયાન, રામના પ્રતિનિધિ તરીકે ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ નિખિલેશ કટારિયાએ દલીલ કરી હતી કે રામની માતાએ જૂના ઘરેણાં વેચીને ૩ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૧૨ ના રોજ ₹૧૬ લાખ રોકડ રામને આપી હતી. જોકે, AO એ આ વાતનો અસ્વીકાર કર્યો હતો કારણ કે સોનાની વસ્તુઓની વિશિષ્ટતા દર્શાવતા કોઈ સહાયક દસ્તાવેજો નહોતા. કટારિયાએ દલીલ કરી હતી કે ઘરેણાંના વેપારમાં એ પ્રચલિત છે કે જ્યારે જૂના ઘરેણાં વેચવામાં આવે ત્યારે ઇનવોઇસમાં માત્ર કુલ વજન દર્શાવવામાં આવે છે, અલગ વિશિષ્ટતા આપવામાં આવતી નથી.

AO એ એવો પણ આક્ષેપ કર્યો હતો કે વેચાયેલા ઘરેણાંનું વજન મૂલ્યાંકન અહેવાલમાં જણાવેલ કુલ સોનાના વજન કરતા ઘણું ઓછું છે. આના જવાબમાં કટારિયાએ સ્પષ્ટતા કરી હતી કે રામની માતાએ માત્ર ૬૪૨.૩૦૦ ગ્રામ સોનું ₹૧૬.૧ લાખમાં વેચ્યું હતું અને ₹૧૬ લાખ રામને ભેટ તરીકે આપ્યા હતા. તેમણે પુરાવા તરીકે નોટરાઈઝ્ડ ગિફ્ટ ડીડ રજૂ કરી હતી જેમાં સાક્ષીઓની સહી હતી.

ઇન્કમ ટેક્સ વિભાગ તરફથી ACIT શ્રીમતી આરતી રાવતે નીચલી સત્તાધિકારીઓના આદેશોનું સમર્થન કર્યું હતું અને અસ્પષ્ટ આવકની રકમ ઉમેરવાની વિનંતી કરી હતી. જોકે, ITAT જયપુરે ચુકાદો આપતા કહ્યું કે ગિફ્ટ ડીડ સ્પષ્ટપણે જણાવે છે કે ૪ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૧૨ ના રોજ રામને ભેટ આપવામાં આવી હતી અને તેના આધારે તેમણે બેંકમાં રોકડ જમા કરી હતી.

ટ્રિબ્યુનલે તેના ચુકાદામાં જણાવ્યું હતું કે, "આ ભેટ માતા તરફથી છે જે કલમ ૨(૪૧) હેઠળ વ્યાખ્યાયિત સગા સંબંધીઓમાં આવે છે. વધુમાં, કરદાતાની માતાએ તેમના વૃદ્ધાવસ્થામાં સોનાના ઘરેણાંના વેચાણમાંથી મળેલી રકમના ભાગને ભેટ તરીકે આપી હતી, જેના પર શંકા કરી શકાય નહીં, કારણ કે તે બે સાક્ષીઓ સાથેના માન્ય નોટરાઈઝ્ડ ગિફ્ટ ડીડ દ્વારા સમર્થિત છે અને ઘરેણાંનું મૂલ્ય રજિસ્ટર્ડ વેલ્યુઅર દ્વારા નક્કી કરવામાં આવ્યું હતું. તેથી AO દ્વારા કરવામાં આવેલ ઉમેરો રદ કરવા પાત્ર છે."

ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ વરુણ સિંઘલના જણાવ્યા અનુસાર, ભવિષ્યમાં આવી સમસ્યાથી બચવા માટે દાન આપનાર પાસે પૈસા ક્યાંથી આવ્યા તેનો પુરાવો રાખવો જોઈએ. વ્યવહારના સમયના દસ્તાવેજો જેવા કે ડીડ, વેલ્યુએશન અને જ્વેલરનું ઇનવોઇસ રાખવા જોઈએ. જમા રકમ ભેટની તારીખની નજીક હોવી જોઈએ અને જો શક્ય હોય તો દાન આપનારના બેંક રેકોર્ડ્સ પણ રાખવા જોઈએ.

બીજી તરફ, સેપ્ટેમ્બર મહિનામાં કેન્દ્રીય કરવેરાની આવકમાં વાર્ષિક ધોરણે ૫% નો વધારો થયો છે, પરંતુ ઇન્કમ ટેક્સ, એક્સાઇઝ અને કસ્ટમ ડ્યુટીના સંગ્રહમાં નબળાઈ જોવા મળી છે. Business Standard ના અહેવાલ મુજબ, ઓગસ્ટમાં ઘટાડો થયા પછી સપ્ટેમ્બરમાં કલેક્શનમાં સુધારો થયો છે.