કલ્યાણકારી યોજનાઓના લાભાર્થીઓની ઓળખ હવે આધારને બદલે વોટર આઈડીથી થશે

કેન્દ્રીય પંચાયતી રાજ મંત્રી રાજીવ રંજન સિંહ, જેઓ લલ્લન સિંહ તરીકે પણ ઓળખાય છે, તેમણે એક મહત્વપૂર્ણ જાહેરાત કરી છે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હવે પંચાયતી રાજ મંત્રાલય હેઠળની વિવિધ કલ્યાણકારી યોજનાઓના લાભાર્થીઓની ઓળખ કરવા અને તેમને ચૂકવણી કરવાની પ્રક્રિયામાં આધાર કાર્ડને બદલે વોટર આઈડી કાર્ડનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે. આ નવી વ્યવસ્થામાં લાભાર્થીઓએ પોતાની ઓળખ સાબિત કરવા માટે વોટર આઈડી કાર્ડ એટલે કે ઈપીઆઈસી (EPIC) નંબરની સાથે બાયોમેટ્રિક પ્રમાણીકરણ કરાવવું ફરજિયાત રહેશે. આ માહિતી તેમણે મંગળવારે ૩ નવેમ્બર, ૨૦૨૬ના રોજ ગેંગટોકમાં સિક્કિમ કોઓપરેટિવ મિલ્ક પ્રોડ્યુસર્સ યુનિયન લિમિટેડ ખાતે આયોજિત એક કાર્યક્રમ દરમિયાન આપી હતી.

મંત્રીએ આ અંગેની વાતચીત અગાઉ દિલ્હીમાં પણ કરી હતી. દિલ્હીમાં તેમના મંત્રાલય દ્વારા 'પીપલ્સ પ્લાન કેમ્પેઈન (PPC) ૨૦૨૬-૨૭' પર આયોજિત એક દિવસીય વર્કશોપ દરમિયાન તેમણે આ મુદ્દો ઉઠાવ્યો હતો. મંત્રીએ આધાર કાર્ડની વિશ્વસનીયતા પર સવાલ ઉઠાવતા જણાવ્યું હતું કે હાલમાં આધાર કાર્ડ ગમે ત્યાં સરળતાથી ઉપલબ્ધ છે. તેમણે કટાક્ષ કરતા કહ્યું હતું કે, "જો કોઈ ઈચ્છે તો તે ૫ મિનિટમાં આધાર કાર્ડ બનાવી શકે છે." તેમના મતે, આધાર કાર્ડ દરેક શેરીના ખૂણે સરળતાથી બની શકતું હોવાથી તેમાં છેતરપિંડીની શક્યતાઓ રહેલી છે, જેનો લાભ ખોટા લાભાર્થીઓ ઉઠાવી શકે છે. આથી, સરકારી યોજનાઓમાં પારદર્શિતા લાવવા અને માત્ર પાત્ર લાભાર્થીઓને જ લાભ મળે તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે આ ફેરફાર અનિવાર્ય છે.

રાજીવ રંજન સિંહે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે, વર્તમાન સમયમાં આધાર કાર્ડ લાભાર્થીઓને ચૂકવણીનો મુખ્ય આધાર છે, પરંતુ હવે તેને પ્રાથમિક ઓળખ તરીકે ગણવામાં આવશે નહીં. તેના બદલે, બાયોમેટ્રિક પ્રમાણીકરણ અને વોટર આઈડી કાર્ડના ડેટાના આધારે જ સરકારી લાભોની ચૂકવણી કરવામાં આવશે. મંત્રીના મતે, આ નવી પદ્ધતિથી સિસ્ટમમાં રહેલી નકલી એન્ટ્રીઓને દૂર કરી શકાશે અને વહીવટી પ્રક્રિયા વધુ મજબૂત તથા પારદર્શક બનશે. આ જાહેરાત એવા સમયે કરવામાં આવી છે જ્યારે વિપક્ષ દ્વારા 'વોટ ચોરી' એટલે કે મતદાર યાદીમાંથી નામો ગેરકાયદેસર રીતે કાઢી નાખવાના આક્ષેપો સાથે સતત ઝુંબેશ ચલાવવામાં આવી રહી છે.

નોંધનીય છે કે ૧૬મા નાણાં પંચે ૨૦૨૬-૩૧ના ગાળા માટે ૨.૫૫ લાખ પંચાયતો અને પરંપરાગત સ્થાનિક સંસ્થાઓ માટે કુલ ₹૪,૩૫,૨૩૬ કરોડની ગ્રાન્ટની ભલામણ કરી છે. આટલી મોટી રકમની ફાળવણી અને તેના યોગ્ય વિતરણ માટે સરકાર હવે વધુ સજાગ બની છે. મંત્રીના નિવેદન મુજબ, આ ફેરફારનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય છેતરપિંડી અટકાવીને સરકારી યોજનાઓનો લાભ સાચા જરૂરિયાતમંદ લોકો સુધી પહોંચાડવાનો છે. આ નવી વ્યવસ્થા કેવી રીતે અમલમાં આવશે અને તેનાથી લાભાર્થીઓની નોંધણી પ્રક્રિયામાં શું ફેરફાર થશે, તે અંગેની વિગતો આગામી સમયમાં સ્પષ્ટ થશે. હાલમાં, આ નિર્ણયને લઈને રાજકીય અને વહીવટી વર્તુળોમાં ચર્ચાઓ શરૂ થઈ ગઈ છે, કારણ કે આધાર કાર્ડને બદલે વોટર આઈડીને પ્રાધાન્ય આપવાનો નિર્ણય એક મોટો નીતિગત ફેરફાર માનવામાં આવી રહ્યો છે.