અમેરિકાના સ્ટેટ ડિપાર્ટમેન્ટે પન્નુનના કેસમાં ભારત સરકારને નોટિસ મોકલી

ખાલિસ્તાની અલગતાવાદી ગુરપતવંત સિંહ પન્નુન અને ભારત સરકાર વચ્ચે ચાલી રહેલા કાયદાકીય વિવાદમાં એક નવો વળાંક આવ્યો છે. અમેરિકાના સ્ટેટ ડિપાર્ટમેન્ટે એક રાજદ્વારી નોંધ દ્વારા વોશિંગ્ટનમાં આવેલી ભારતીય એમ્બેસીને પન્નુનની દીવાની અરજીના કાયદાકીય દસ્તાવેજો ઔપચારિક રીતે મોકલી આપ્યા છે. આ બાબતે સ્ટેટ ડિપાર્ટમેન્ટે ન્યૂયોર્કની ફેડરલ કોર્ટને જાણ કરી છે કે દસ્તાવેજોની ડિલિવરી કરવામાં આવી છે.

ન્યૂઝ૧૮ ના અહેવાલ મુજબ, આ દીવાની અરજી સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૪માં દાખલ કરવામાં આવી હતી. આ કેસમાં ભારત સરકાર, રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર (NSA) અજીત ડોવલ, રિસર્ચ એન્ડ એનાલિસિસ વિંગ (R&AW) ના પૂર્વ વડા સમંત ગોએલ, વિક્રમ યાદવ, નખિલ ગુપ્તા અને કેટલાક અનામી વ્યક્તિઓને પ્રતિવાદી તરીકે નામ આપવામાં આવ્યા છે.

ધ હિન્દુના અહેવાલ અનુસાર, સોમવાર, ૯ નવેમ્બર ૨૦૨૬ના રોજ અમેરિકી અદાલતે ગુરપતવંત સિંહ પન્નુનને પરવાનગી આપી છે કે તે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર અજીત ડોવલ અને પૂર્વ RAW ચીફ સમંત ગોએલને ભારતીય ન્યાયિક માળખા દ્વારા નોટિસ મોકલી શકે છે. આ નિર્ણય એવામાં આવ્યો છે જ્યારે સ્ટેટ ડિપાર્ટમેન્ટે જણાવ્યું હતું કે તેણે વોશિંગ્ટન સ્થિત ભારતીય દૂતાવાસમાં આ બંને અધિકારીઓ માટેની નોટિસ પહોંચાડી દીધી છે.

ભારતના વિદેશ મંત્રાલયે (MEA) આ પગલાનો સ્પષ્ટપણે અસ્વીકાર કર્યો છે. વિદેશ મંત્રાલયનું કહેવું છે કે આવા ન્યાયિક દસ્તાવેજો સીધા ભારતના કાયદા અને ન્યાય મંત્રાલયને મોકલવા જોઈએ. મંત્રાલયે આ સમગ્ર દાવોને "ફ્રિવોલસ" એટલે કે તથ્યહીન અને નકામો ગણાવ્યો છે. મંગળવાર, ૧૦ નવેમ્બરના રોજ વિદેશ મંત્રાલયે સંકેત આપ્યો હતો કે તેઓ આ કેસના તાજેતરના વિકાસથી ચિંતિત નથી અને નોટિસ આપવાની પ્રક્રિયામાં દૂતાવાસ કે વિદેશ મંત્રાલયને બદલે સીધા કાયદા મંત્રાલયનો સંપર્ક કરવો જરૂરી છે.

વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા રણધીર જૈસવાલે એક નિયમિત બ્રીફિંગ દરમિયાન જણાવ્યું હતું કે, "અમે અમારા ઉચ્ચ અધિકારીઓ પરના કલ્પિત અને દૂષિત હુમલાઓને નકારીએ છીએ, તેમજ અમે આ નકામા કેસને પણ નકારીએ છીએ. ભારતમાં ન્યાયિક દસ્તાવેજો મોકલવાની વિનંતી માત્ર ભારતની નિયુક્ત કેન્દ્રીય સત્તા, એટલે કે કાયદા અને ન્યાય મંત્રાલય દ્વારા જ મોકલવામાં આવી શકે છે."

આ દીવાની અરજી ભારત દ્વારા આતંકવાદના આરોપો હેઠળ વોન્ટેડ જાહેર કરાયેલા પન્નુન દ્વારા કરવામાં આવી છે. આ કેસ જૂન ૨૦૨૩માં તેની હત્યાના કથિત કાવતરા અંગે ફેડરલ બ્યુરો ઓફ ઇન્વેસ્ટિગેશન (FBI) દ્વારા કરવામાં આવેલી તપાસ સાથે જોડાયેલો છે. ડ્રગ એન્ફોર્સમેન્ટ એજન્સીના એક ગુપ્ત માહિતી આપનાર વ્યક્તિએ ભારતીય ઉદ્યોગપતિ નખિલ ગુપ્તા અને વિક્રશ યાદવ સહિતના વરિષ્ઠ ભારતીય ગુપ્તચર અધિકારીઓ સાથેની વાતચીતનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો, જેમાં ન્યૂયોર્કમાં પન્નુનની હત્યા કરવા માટે હત્યારાને ભાડે રાખવાના કાવતરાની ચર્ચા હતી.

મિન્ટના અહેવાલ મુજબ, નખિલ ગુપ્તાએ મેનહટન ફેડરલ કોર્ટમાં ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬માં હત્યા માટે ભાડે રાખવા, હત્યાના કાવતરા અને મની લોન્ડરિંગના આરોપોમાં ગુનાની કબૂલાત કરી છે. નખિલ ગુપ્તા, જે એક કથિત ડ્રગ સ્મગલર છે, તેને મે ૨૦૨૩માં RAW અધિકારી વિક્રશ યાદવ દ્વારા હત્યા કરવા માટે ભરતી કરવામાં આવ્યો હતો. ગુપ્તાને મહત્તમ ૪૦ વર્ષની જેલની સજા થઈ શકે છે અને અમેરિકી અદાલતોએ તેની સજા સંભળાવવાની તારીખ ૨૦ નવેમ્બર નક્કી કરી છે. બીજી તરફ, વિક્રશ યાદવની ધરપકડ ડિસેમ્બર ૨૦૨૩માં દિલ્હીમાં અલગ આરોપો હેઠળ કરવામાં આવી હતી અને તેમને એપ્રિલ ૨૦૨૪માં જામીન મળ્યા હતા.

FBI અને કેનેડાના અધિકારીઓ, જેઓ જૂન ૨૦૨૩માં વેનકુવરમાં અલગતાવાદી હરજીત સિંહ નિજ્જરની હત્યાના કેસની તપાસ કરી રહ્યા છે, તેમણે અગાઉ અજીત ડોવલ, સમંત ગોએલ અને કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહ સહિતના વરિષ્ઠ અધિકારીઓની સંડોવણીના દાવાઓ પરથી પીછેહઠ કરી હોય તેમ જણાય છે. તેમ છતાં, પન્નુને પોતાનો કેસ આગળ વધાર્યો અને અદાલત અજીત ડોવલ અને સમંત ગોએલને સમન્સ મોકલે તેવી માંગ કરતી અનેક અરજીઓ કરી.

નોંધનીય છે કે ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૫માં જ્યારે અજીત ડોવલ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી સાથે દ્વિપક્ષીય મુલાકાત અને અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ સાથેની બેઠક માટે વોશિંગ્ટન ગયા હતા, ત્યારે પન્નુને તેમને નોટિસ આપવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, પરંતુ તે પ્રયાસ નિષ્ફળ રહ્યો હતો.

સોમવારે, ૯ નવેમ્બરના રોજ સમન્સ માટે પરવાનગી આપતા, યુએસ ડિસ્ટ્રિક્ટ જજ કેથરિન પોલ્ક ફૈલાએ પન્નુનને નિર્દેશ આપ્યો હતો કે તે ૩૦ નવેમ્બર સુધીમાં જરૂરી દસ્તાવેજો તૈયાર કરે. આમાં અજીત ડોવલ અને સમંત ગોએલને સંબોધિત સમન્સ, ભારતીય કાયદા અને પ્રક્રિયાની વિગતો, સમન્સ કયા માર્ગે મોકલવામાં આવશે તેની માહિતી અને હેગ કન્વેન્શન હેઠળ આ બંને અધિકારીઓને નોટિસ આપવાના અગાઉના પ્રયાસોના રેકોર્ડ્સનો સમાવેશ થાય છે.

સ્ટેટ ડિપાર્ટમેન્ટ દ્વારા ભારતીય દૂતાવાસને પહોંચાડવામાં આવેલા સબમિશન સર્ટિફિકેટ પર એક અધિકારીની સહી હતી અને તેની તારીખ ૯ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ હતી. સ્ટેટ ડિપાર્ટમેન્ટે એક ફૂટનોટમાં સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે આ ડિલિવરીનો અર્થ એ નથી કે તે આ કેસ પર કોઈ "સ્થિતિ" (position) લઈ રહ્યું છે, પરંતુ આ એક "કાયદાકીય જવાબદારી" છે.

આ દરમિયાન, ભારતમાં પ્રતિબંધિત સંસ્થા 'સિક્ખ્સ ફોર જસ્ટિસ'ના જનરલ કાઉન્સેલ પન્નુને ઓગસ્ટમાં દાવો કર્યો હતો કે રોયલ કેનેડિયન માઉન્ટેડ પોલીસ દ્વારા તેમને ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે તેમના જીવન પર નવો અને વિશ્વસનીય ખતરો છે. અમેરિકા અને કેનેડાની બેવડી નાગરિકતા ધરાવતા પન્નુને જણાવ્યું હતું કે ૧૨ ઓગસ્ટના રોજ FBI એજન્ટોએ તેમને મુલાકાત આપી હતી અને સલાહ આપી હતી કે જ્યાં સુધી ખતરો દૂર ન થાય ત્યાં સુધી તેઓ મુસાફરી ન કરે, અને જો કરે તો એજન્સીને અગાઉથી જાણ કરે. પન્નુનનું કહેવું છે કે તેમને આ ચેતવણી અમેરિકાના "ડ્યુટી ટુ વોર્ન" કાયદા હેઠળ આપવામાં આવી છે, જે ગુપ્તચર અને કાયદા અમલીકરણ એજન્સીઓને વ્યક્તિને જાણ કરવા માટે બંધનકર્તા બનાવે છે જ્યારે તેમને હત્યા, ગંભીર શારીરિક નુકસાન અથવા અપહરણના ચોક્કસ ખતરાની જાણ થાય.

ગુરપતવંત સિંહ પન્નુન એ 'સિક્ખ્સ ફોર જસ્ટિસ' ના જનરલ કાઉન્સેલ છે, જે સંસ્થાને ભારત સરકાર દ્વારા ગેરકાયદેસર મંડળ તરીકે જાહેર કરી પ્રતિબંધિત કરવામાં આવી છે. પન્નુન લાંબા સમયથી ખાલિસ્તાન અલગતાવાદના સમર્થક રહ્યા છે અને ભારત સરકાર દ્વારા તેમના પર આતંકવાદના ગંભીર આરોપો લગાવી તેમને વોન્ટેડ જાહેર કરવામાં આવ્યા છે.