ભારત અને SACU વચ્ચે વેપાર કરાર માટે વાટાઘાટો શરૂ

ભારત અને સધર્ન આફ્રિકન કસ્ટમ્સ યુનિયન (SACU) વચ્ચે પ્રીફરન્શિયલ ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ (PTA) માટેની વાટાઘાટો શરૂ થઈ છે. ભારત સરકારના નિવેદન મુજબ, બંને પક્ષોએ ૧૨ ઓગસ્ટના રોજ આ વાટાઘાટો માટેના નિયમો (terms of reference) પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે. આ પહેલીવાર છે જ્યારે ભારત આફ્રિકાના કોઈ પ્રાદેશિક જૂથ સાથે વેપાર કરાર માટે વાટાઘાટો કરી રહ્યું છે.

ભારતમાં દક્ષિણ આફ્રિકાના હાઈ કમિશનર અનિલ સૂકલાલે મિન્ટ (Mint) ને આપેલા ઈન્ટરવ્યુમાં જણાવ્યું હતું કે, આગામી એક વર્ષમાં SACU સાથેનો આ કરાર પૂર્ણ થાય તો તે ભારત અને સમગ્ર આફ્રિકા વચ્ચેના વધુ મહત્વાકાંક્ષી વેપાર કરાર માટે એક નમૂનો બની શકે છે. નિષ્ણાતોનું પણ માનવું છે કે આ કરારની સફળતા ભારત-આફ્રિકાના વ્યાપક આર્થિક માળખા માટે પાયો પૂરો પાડશે.

આ પ્રસ્તાવિત PTA માં માલસામાન માટે બજાર પ્રવેશ, ઓરિજિનના નિયમો, કસ્ટમ્સ પ્રક્રિયાઓ, વેપાર સુવિધા, સેનિટરી અને ટેકનિકલ ધોરણો, ટ્રેડ રેમેડીઝ અને વિવાદ નિવારણ જેવા વિવિધ વિષયોનો સમાવેશ થવાની અપેક્ષા છે. વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી પીયુષ ગોયલે જણાવ્યું હતું કે, SACU ક્ષેત્રમાં સસ્તી દવાઓ પૂરી પાડવામાં અને ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી (IT) ક્ષેત્રમાં નવી પ્રતિભાઓના વિકાસમાં ભારત મહત્વની ભૂમિકા ભજવી શકે છે.

વ્યાપારિક સંબંધોની વાત કરીએ તો, વાણિજ્ય મંત્રાલયના ડેટા અનુસાર, નાણાકીય વર્ષ ૨૬ માં ભારત અને દક્ષિણ આફ્રિકા વચ્ચેનો દ્વિપક્ષીય વેપાર ૧૩.૫૫% ઘટીને ૧૫.૫૬ અબજ ડોલર થયો છે, જે ૨૦૨૪-૨૫ માં ૧૮ અબજ ડોલર હતો. તેવી જ રીતે, FY૨૬ માં SACU સાથેનો ભારતનો કુલ વેપાર ૧૨.૨% ઘટીને ૧૬.૮૦ અબજ ડોલર થયો છે, જે FY૨૫ માં ૧૯.૧૪ અબજ ડોલર હતો. જોકે, SACU માં દક્ષિણ આફ્રિકા ભારતનો સૌથી મોટો વેપારી ભાગીદાર છે, જે FY૨૬ માં કુલ ૧૬.૮ અબજ ડોલરના વેપાર પૈકી ૧૫.૫૬ અબજ ડોલર એટલે કે ૯૨.૬૩% હિસ્સો ધરાવે છે.

ભારત માટે આ કરાર વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વનો છે કારણ કે દક્ષિણ આફ્રિકા અને SACU દ્વારા પ્લેટિનમ, મેંગેનીઝ અને કોપર જેવા મહત્વના ખનિજો સુધી પહોંચ મળી શકે છે. ક્લીન એનર્જી, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને સંરક્ષણ ઉત્પાદન માટે આ ખનિજો અત્યંત જરૂરી છે અને હાલમાં મુખ્ય અર્થતંત્રો આ ખનિજોની સપ્લાય ચેઇન સુરક્ષિત કરવા માટે સ્પર્ધા કરી રહ્યા છે. બીજી તરફ, પ્રિટોરિયા માટે ન્યુ દિલ્હી સાથેના ગાઢ સંબંધો પશ્ચિમી બજારો અને ચીન સિવાયના આર્થિક ભાગીદારીમાં વિવિધતા લાવવા, રોકાણ આકર્ષવા અને ઔદ્યોગિક તથા ટેકનોલોજી સહકાર વધારવાનો માર્ગ પૂરો પાડે છે.

અનિલ સૂકલાલે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે દક્ષિણ આફ્રિકાના રાષ્ટ્રપતિ સિરિલ રામાફોસાએ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીને આવતા વર્ષે દેશની મુલાકાત લેવા આમંત્રણ આપ્યું છે, જે ૭૦મી વર્ષગાંઠની ઉજવણીનો ભાગ હશે. વડાપ્રધાન મોદીએ આ આમંત્રણ સ્વીકાર્યું છે અને તેઓ પોતાની સાથે એક મોટું બિઝનેસ પ્રતિનિધિમંડળ લઈ જશે. આ મુલાકાત SACU સાથેની વેપાર વાટાઘાટોને નવી ગતિ આપશે. સૂકલાલે ઉમેર્યું કે તાજેતરની રાષ્ટ્રપતિની મુલાકાત દરમિયાન દક્ષિણ આફ્રિકાએ ભારત ખાતે તેનું અત્યાર સુધીનું સૌથી મોટું ટ્રેડ ડેલીગેશન મોકલ્યું હતું, જેમાં ૧૨૦ જેટલા ઉદ્યોગપતિઓ સામેલ હતા. આ પ્રતિનિધિમંડળે બ્રિક્સ સંબંધિત કાર્યક્રમો ઉપરાંત ભારત-દક્ષિણ આફ્રિકા વચ્ચેની ચાર સમર્પિત દ્વિપક્ષીય વેપાર બેઠકોમાં પણ ભાગ લીધો હતો. સૂકલાલના જણાવ્યા મુજબ, ભારત દક્ષિણ આફ્રિકામાં હાલમાં ઉપલબ્ધ ઉર્જા ઉત્પાદન અને વિતરણની તકોમાં રસ ધરાવે છે.

ન્યુ દિલ્હી હાલમાં પોતાની જાતને ગ્લોબલ સાઉથના અગ્રણી અવાજ તરીકે સ્થાપિત કરી રહ્યું છે. દક્ષિણ આફ્રિકા બ્રિક્સનું મુખ્ય સભ્ય છે, જ્યારે ભારત ૨૦૨૬ માં આ જૂથની પ્રેસિડેન્સી ધરાવશે અને સપ્ટેમ્બરમાં ન્યુ દિલ્હીમાં ૧૮મી બ્રિક્સ સમિટનું આયોજન કરશે.