દિલ્હીના ૫ લાખ ઝુમ્મરી પરિવારોને મળશે પાકા મકાનો

દિલ્હીની ઝુમ્મરી વસાહતોમાં રહેતા અંદાજે ૫ લાખ પરિવારો માટે હવે પાકા મકાનો મેળવવાનું સપનું સાકાર થતું દેખાઈ રહ્યું છે. આ પરિવારોમાં લગભગ ૨૦ લાખ જેટલા લોકોનો સમાવેશ થાય છે, જેમને હવે કાયમી રહેઠાણ મળવાની આશા જાગી છે. દિલ્હી સરકારે ઝુમ્મરી વસવાટ કરનારા લોકોના પુનર્વસન માટે એક નવી નીતિ જાહેર કરી છે, જે હેઠળ પાત્રતા ધરાવતા પરિવારોને પાકા મકાનો પૂરા પાડવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.

દિલ્હી સરકાર દ્વારા ઝુમ્મરી વસવાટ કરનારા લોકોના પુનર્વસન માટે એક નવી નીતિ નોટિફાય કરવામાં આવી છે. આ નીતિ હેઠળ, જે ઝુમ્મરી વસાહતો ૧ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ સુધીમાં સ્થાપિત થઈ ગઈ છે, ત્યાં રહેતા અને સરકાર દ્વારા નિર્ધારિત કરવામાં આવેલી તમામ શરતો પૂરી કરતા પરિવારોને પાકા મકાનો આપવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.

સરકારે 'જ્યાં ઝુમ્મરી ત્યાં મકાન' ના સંકલ્પને વધુ મજબૂત બનાવતા, લોકોને તે જ સ્થળે પુનર્વસિત કરવાને પ્રાથમિકતા આપવાનો મહત્વનો નિર્ણય લીધો છે. આ નીતિ મુજબ, ઝુમ્મરી વસવાટ કરનારા લોકોને તેમની વર્તમાન વસાહતમાં અથવા તો તેના ૩ કિલોમીટરના દાયરામાં રહેઠાણ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવશે. મકાનની ફાળવણી માત્ર ત્યારે જ કરવામાં આવશે જ્યારે પરિવાર નિર્ધારિત પાત્રતા અને અન્ય તમામ જરૂરી શરતો પૂરી કરે.

દિલ્હીના શહેરી વિકાસ વિભાગે 'દિલ્હી ઝુમ્મરી અને ઝુમ્મરી-ઝોપડી પુનર્વસન અને પુનઃસ્થાપન નીતિ-૨૦૨૬' નો જાહેરનામું બહાર પાડ્યું છે. આ નવી નીતિની વિશેષતા એ છે કે તેમાં માત્ર રહેઠાણ આપવા પર જ ધ્યાન નથી આપવામાં આવ્યું, પરંતુ લોકોના રોજગાર, બાળકોના શિક્ષણ અને તેમના સામાજિક જીવનને પણ ધ્યાનમાં લેવામાં આવ્યું છે.

આ નીતિ હેઠળ પાત્રતા ધરાવતા પરિવારોને એક બેડરૂમ, એક હોલ અને રસોડું ધરાવતું મકાન આપવામાં આવશે. સરકાર દ્વારા એ પણ સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે, જ્યાં સુધી ઝુમ્મરીમાં રહેતા પરિવારોને વૈકલ્પિક રહેઠાણ ફાળવવામાં નહીં આવે, ત્યાં સુધી તેમને તેમની જગ્યાએથી હટાવવામાં આવશે નહીં. આ ઉપરાંત, જે પરિવારો અગાઉની વિવિધ યોજનાઓના વ્યાપમાંથી બહાર રહી ગયા હતા, તેમને પણ આ નવી નીતિ હેઠળ લાભ મેળવવાની તક મળી શકે છે.

પરિવારના માળખાને ધ્યાનમાં રાખીને નીતિમાં ખાસ જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. જો ઝુમ્મરીમાં અલગ-અલગ પરિવારો પોતાની સ્વતંત્ર ઘર ચલાવતા હોય અને તેઓ પાત્રતા તેમજ દસ્તાવેજો સંબંધિત શરતો અલગથી પૂરી કરતા હોય, તો તેમને અલગ-અલગ રહેઠાણના એકમો આપવા પર વિચાર કરવામાં આવશે. જોકે, પતિ-પત્નીના કિસ્સામાં મકાનની ફાળવણી સંયુક્ત રીતે કરવામાં આવશે.

દિવ્યાંગ વ્યક્તિ ધરાવતા પાત્ર પરિવારો માટે પણ આ નીતિમાં વિશેષ જોગવાઈઓ છે. પ્રમાણપત્ર સંબંધિત શરતો પૂરી કરવા અને મકાનોની ઉપલબ્ધતાના આધારે, આવા પરિવારોને ગ્રાઉન્ડ ફ્લોર એટલે કે ભૂતાળ પર મકાન આપવાની પ્રાથમિકતા આપવામાં આવશે.

રહેઠાણની સાથે સાથે આ વિસ્તારોમાં અન્ય પાયાની સુવિધાઓ પણ વિકસાવવામાં આવશે. આમાં શાળાઓ, આંગણવાડી કેન્દ્રો, આરોગ્ય સુવિધાઓ અને બાળકો માટે રમતના મેદાનનો સમાવેશ થાય છે. આ તમામ સુવિધાઓની વ્યવસ્થા સંબંધિત વિસ્તારના આયોજનના નિયમો અનુસાર કરવામાં આવશે.

મકાનોની ફાળવણીની પ્રક્રિયામાં સંપૂર્ણ પારદર્શિતા જાળવવા માટે કમ્પ્યુટરાઈઝ્ડ લોટરીની વ્યવસ્થા કરવામાં આવશે. આ સાથે જ, જો કોઈને સમસ્યા હોય તો તેના માટે ફરિયાદ નિવારણ અને અપીલ કરવાની પણ જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. લાભાર્થીઓ અને આ પ્રોજેક્ટ્સ પર સતત દેખરેખ રાખવા માટે એક કેન્દ્રીય જીઆઈએસ (GIS) આધારિત ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પણ વિકસાવવામાં આવશે.

મકાન ફાળવ્યાની તારીખથી શરૂ કરીને પ્રથમ પાંચ વર્ષ સુધી સરકાર આ વિસ્તારોમાં પાયાની સુવિધાઓ, સેવાઓ અને સુરક્ષા વ્યવસ્થાની જાળવણી કરશે. આ પાંચ વર્ષના સમયગાળાના અંતે, રહેણાંક સંકુલની સામાન્ય સુવિધાઓના સંચાલન અને વ્યવસ્થાપન માટે લાભાર્થી એસોસિએશનની ભૂમિકા રહેશે.

જ્યારે પીપીપી (PPP) મોડેલ હેઠળ ઝુમ્મરી વસાહતોના પુનઃવિકાસનું કામ ચાલતું હોય, ત્યારે અસરગ્રસ્ત પરિવારોને રહેવા માટે કામચલાઉ રહેઠાણ અથવા ભાડાના મકાન આપવામાં આવશે. આ જરૂરિયાતને પહોંચી વળવા માટે સરકાર દ્વારા ભાડા માટે આર્થિક સહાય પણ આપી શકાય છે.