હૈદરાબાદમાં ભારતની પ્રથમ ખાનગી સ્પેસ ડેબ્રિસ રિમૂવલ સુવિધા 'બેઝ ૧' શરૂ

હૈદરાબાદે ભારતની સ્પેસ ટેકનોલોજી ક્ષેત્રે પોતાની સ્થિતિ વધુ મજબૂત કરી છે. કોસ્મોસર્વ સ્પેસ દ્વારા અંતરિક્ષના કચરાને દૂર કરવા અને સેટેલાઇટ સર્વિસિંગ માટેની ટેકનોલોજી વિકસાવવા માટે 'બેઝ ૧' નામની નવી સુવિધા શરૂ કરવામાં આવી છે. આ સુવિધાનું ઉદ્ઘાટન ગુરુવારે કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં તેલંગાણાના આઈટી અને ઉદ્યોગ મંત્રી ડી. શ્રીધર બાબુ, કેન્દ્રીય વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી રાજ્ય મંત્રી જિતેન્દ્ર સિંહ અને કોસ્મોસર્વ સ્પેસના સ્થાપક અને સીઈઓ ચિરણજીવી ફણિન્દ્ર ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

એનડીટીવીના અહેવાલ મુજબ, બેઝ ૧ એ ભારતની પોતાની પ્રકારની પ્રથમ ખાનગી સુવિધા છે અને વિશ્વની છઠ્ઠી સેટેલાઇટ સર્વિસિંગ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર છે. આ કેન્દ્ર સેટેલાઇટ સર્વિસિંગ સિસ્ટમ્સની ડિઝાઇન, નિર્માણ અને પરીક્ષણ માટેના તમામ જરૂરી માળખાગત સુવિધાઓને એક જ જગ્યાએ લાવે છે. આ સુવિધામાં મુખ્ય ચાર એકમોનો સમાવેશ થાય છે, જેમાં ઓર્બિટલ રેન્ડેઝવુ એન્ડ કેપ્ચર લેબ, સ્પેસ રોબોટિક્સ ઇનોવેશન લેબ, સેટેલાઇટ ઇન્ટિગ્રેશન ક્લીન રૂમ અને મિશન સિમ્યુલેશન એન્ડ કંટ્રોલ સેન્ટર છે.

આ સુવિધાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય સેટેલાઇટના સમારકામ, રિફ્યુલિંગ (ઇંધણ ભરવું) અને કક્ષામાં રહેલા નિષ્ક્રિય સેટેલાઇટ્સને દૂર કરવામાં મદદ કરવાનો છે. હાલમાં અંતરિક્ષના કચરાની સમસ્યા એક મોટી ચિંતા બની ગઈ છે, કારણ કે હજારો નિષ્ક્રિય સેટેલાઇટ્સ અને લાખો નાના ટુકડા પૃથ્વીની આસપાસ ફરતા રહે છે. આ વસ્તુઓ કાર્યરત સેટેલાઇટ્સ અને ભવિષ્યના અંતરિક્ષ મિશનો માટે જોખમ ઊભું કરે છે.

કોસ્મોસર્વ સ્પેસ એક એવી સિસ્ટમ વિકસાવી રહ્યું છે જેમાં બે સ્પેસક્રાફ્ટનો ઉપયોગ કરીને એકસાથે અનેક સેટેલાઇટ્સની સર્વિસ કરી શકાય. કંપનીના જણાવ્યા અનુસાર, આ અભિગમથી સર્વિસિંગના ખર્ચમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થઈ શકે છે. સીઈઓ ચિરણજીવી ફણિન્દ્રે જણાવ્યું હતું કે, "કચરો એ ભારત સહિત દરેક રાષ્ટ્રની અંતરિક્ષ મહત્વાકાંક્ષાઓ માટે મર્યાદિત પરિબળ બની રહ્યો છે. બેઝ ૧ એ એવી ક્ષમતા કેળવવાનું કેન્દ્ર છે જેનાથી ગગનયાન, ભારતીય અંતરિક્ષ સ્ટેશન અને ત્યારબાદ આવતા દરેક સેટેલાઇટ માટે કક્ષાને ઉપયોગી રાખી શકાય." તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું કે આ સુવિધા કંપનીને તેના મિશનો એક જ છત નીચે વિકસાવવામાં મદદ કરશે.

તેલંગાણાના મંત્રી ડી. શ્રીધર બાબુએ આ પ્રસંગે કહ્યું કે, "કોસ્મોસર્વના બેઝ ૧ જેવી સુવિધાઓ જ દર્શાવે છે કે હૈદરાબાદ અંતરિક્ષ નવીનતામાં દેશનું નેતૃત્વ કેમ કરી રહ્યું છે." તેમણે વધુમાં માહિતી આપી હતી કે તેલંગાણા સરકાર આગામી 'ભારત ફ્યુચર સિટી'માં એક વિશિષ્ટ 'સ્પેસ સિટી' બનાવવાની યોજના બનાવી રહી છે, જેથી ઝડપથી વિકસતા સ્પેસ ટેકનોલોજી ક્ષેત્રને જરૂરી ટેકો આપી શકાય.

નાણાકીય વિગતોની વાત કરીએ તો, કોસ્મોસર્વ સ્પેસ દ્વારા સીડ ફંડિંગમાં ૬ મિલિયન યુએસ ડોલર એકત્ર કરવામાં આવ્યા છે, જેનાથી કંપનીનું કુલ ફંડિંગ ૯ મિલિયન યુએસ ડોલરથી વધુ થઈ ગયું છે.