કેન્દ્ર સરકારે વિમાન ટિકિટના ભાવ નિયંત્રણ માટે નવા નિયમો જાહેર કર્યા

કેન્દ્રીય નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રાલય દ્વારા નવા નિયમોની જાહેરાત કરવામાં આવી છે, જે અંતર્ગત અસાધારણ પરિસ્થિતિઓમાં અને જાહેર હિતમાં કેન્દ્ર સરકાર એરલાઇન્સ કંપનીઓની વિમાન ટિકિટના ભાવમાં હસ્તક્ષેપ કરી શકશે. NDTVના અહેવાલ મુજબ, આ પગલું ક્રૂડ ઓઈલ અને એવિએશન ટર્બાઈન ફ્યુઅલ એટલે કે ATFના ઊંચા ભાવોને કારણે વધતા વિમાન ભાડા અંગેની ચિંતાઓ વચ્ચે લેવામાં આવ્યું છે.

કેન્દ્રીય નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રાલય દ્વારા ભારતીય વાયુયાન નિયમ, ૨૦૨૬ હેઠળ આ સૂચના જારી કરવામાં આવી છે. આ નવા નિયમો મુજબ, જો સરકારને એવું લાગે કે કોઈ અસાધારણ પરિસ્થિતિ ઊભી થઈ છે અને જાહેર હિતમાં હસ્તક્ષેપ કરવો જરૂરી છે, તો કેન્દ્ર સરકાર એરલાઇન્સને ભાડા અંગે સીધી દિશા-નિર્દેશો આપી શકશે. જો કે, આ પ્રકારના નિર્દેશો પ્રવર્તમાન સંજોગો મુજબ પ્રમાણસર હોવા જોઈએ અને માત્ર નિર્ધારિત સમયગાળા માટે જ અમલમાં રહેશે.

આ નવા નિયમો અંતર્ગત નિયમ ૧૯૨ મુજબ, શેડ્યૂલ્ડ એર સર્વિસ ચલાવતી એરલાઇન્સે કામગીરીના ખર્ચ સહિતના વિવિધ પરિબળોને ધ્યાનમાં રાખીને પોતાના ભાડા નક્કી કરવા પડશે અને આ ભાડાની વિગતો ડિરેક્ટોરેટ જનરલ ઓફ સિવિલ એવિએશન એટલે કે DGCA સમક્ષ રજૂ કરવી પડશે. DGCA શેડ્યૂલ્ડ એરલાઇન્સ દ્વારા નક્કી કરાયેલા આ ટેરિફ પર સતત નજર રાખશે. આ સિવાય, એરલાઇન્સે પારદર્શિતા જાળવવા અને મુસાફરોને માહિતગાર રાખવા માટે પોતાની વેબસાઇટ અને અન્ય ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર પણ ભાડા પ્રકાશીત કરવા ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યા છે.

ટિકિટના ભાવોમાં પારદર્શિતાની આવશ્યકતાઓને આ નોટિફિકેશન વધુ મજબૂત બનાવે છે. આ નિયમો અનુસાર, બુકિંગ પ્રક્રિયા દરમિયાન અને ટિકિટ પર મુસાફરોએ ચૂકવવાની થતી કુલ રકમ દર્શાવવી એરલાઇન્સ માટે અનિવાર્ય છે. આ સાથે જ, એરલાઇન્સે બેઝ ફેયર, એટલે કે મૂળ ભાડું, ટેક્સ, ફી, કેન્સલેશન ચાર્જિસ એટલે કે રદ કરવાના શુલ્ક, રિફંડની શતો અને અન્ય લાગુ પડતા ચાર્જિસનું અલગથી વિભાજન કરીને આપવું પડશે. આ નિયમો ખાસ કરીને સરકારને ચૂકવવાપાત્ર ટેક્સ અને મુસાફરોને પૂરી પાડવામાં આવતી સેવાઓ કે સુવિધાઓ માટે એરલાઇન્સ દ્વારા એકત્રિત કરવામાં આવતી ફી વચ્ચે સ્પષ્ટ તફાવત કરે છે.

અત્રે ઉલ્લેખનીય છે કે ભારતમાં વર્ષ ૧૯૯૪માં એરલાઇન ભાડા નિર્ધારણ પ્રક્રિયાને ડીરેગ્યુલેટ કરવામાં આવી હતી, જેથી વિમાન કંપનીઓ બજારની સ્થિતિના આધારે ટિકિટના ભાવ નક્કી કરી શકે. નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રાલય દ્વારા આ બાબત જાળવી રાખવામાં આવી છે કે એરલાઇન્સ સામાન્ય રીતે માંગ, સંચાલન ખર્ચ અને બુકિંગના સમયના આધારે ભાડા નક્કી કરે છે, જેમાં મુસાફરો માટે અલગ-અલગ પ્રાઇસ બેન્ડ ઉપલબ્ધ હોય છે.

અગાઉના એરક્રાફ્ટ રૂલ્સ, ૧૯૩૭ હેઠળ, નિયમ ૧૩૫(૪) ડીજીસીએને ઉદ્યોગમાં વધુ પડતા અથવા શિકારી ભાવો એટલે કે પ્રીડેટીંગ પ્રાઇસિંગ અથવા ઓલિગોપોલિસ્ટિક પ્રથાઓ જોવા મળે તો દિશા-નિર્દેશો જારી કરવાની સત્તા આપતો હતો. જો કે, તાજેતરમાં સૂચિત થયેલ નવો નિયમ ૧૯૨ એરલાઇન ટેરિફ પર નજર રાખવાની જોગવાઈને જાળવી રાખે છે, પરંતુ તે ખાસ કરીને વધુ પડતા કે પ્રીડેટીંગ પ્રાઇસિંગ અને ઓલિગોપોલિસ્ટિક પ્રથાઓને સરકારી હસ્તક્ષેપ માટેના આધાર તરીકે સૂચિબદ્ધ કરતું નથી. આમ છતાં, આ નવું માળખું કેન્દ્ર સરકારને નિયમોમાં નિર્ધારિત શતોને આધીન રહીને અસાધારણ સંજોગોમાં એરલાઇન ભાડા અંગે આદેશો જારી કરવાની વ્યાપક સત્તા પૂરી પાડે છે.