માતા અને પિતાની રજાઓમાં મોટો તફાવત, ભારત ૧૨ અર્થતંત્રોમાં બીજા સ્થાને

ગ્લોબલ હાયરિંગ અને પેરોલ પ્લેટફોર્મ 'ડીલ' (Deel) દ્વારા કરવામાં આવેલા એક નવા અભ્યાસ મુજબ, ૧૨ મુખ્ય અર્થતંત્રોમાં માતા અને પિતાની પેરેન્ટલ લીવ (માતાપિતાની રજા) વચ્ચેનો તફાવત બાબતે ભારત બીજા ક્રમે છે. આ અહેવાલ દર્શાવે છે કે ભારતમાં માતાઓ અને પિતાઓની રજા લેવાની પદ્ધતિમાં ખૂબ જ મોટો તફાવત જોવા મળે છે.

અભ્યાસના તારણો અનુસાર, ભારતમાં સામાન્ય રીતે એક માતા ૧૩૦ કામકાજના દિવસોની પેરેન્ટલ લીવ લે છે, જ્યારે પિતાઓ સામાન્ય રીતે માત્ર ૭ દિવસની જ રજા લે છે. નોંધનીય છે કે, અભ્યાસમાં સામેલ તમામ દેશોમાં પિતાઓની આ ૭ દિવસની રજા એ સૌથી ટૂંકી રજા છે. આ આંકડાઓ દર્શાવે છે કે ભારતની અર્થવ્યવસ્થામાં માતા અને પિતાની રજાઓ વચ્ચેનું અંતર અત્યંત ઊંડું છે.

આ વિશ્લેષણ હેઠળ ૧૨ મુખ્ય અર્થતંત્રોના લગભગ ૫,૦૦૦ માતાપિતાનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો. રિપોર્ટમાં એવું કહેવામાં આવ્યું છે કે, જો કોઈ દેશની સહિયારી પેરેન્ટલ લીવની નીતિઓ કાગળ પર સમાન અને ઉદાર દેખાતી હોય, તો તેનો અર્થ એ નથી કે વ્યવહારમાં પણ રજાઓ સમાન રીતે લેવામાં આવે છે. એટલે કે, નીતિઓ હોવા છતાં વાસ્તવિકતા અલગ હોઈ શકે છે.

વૈશ્વિક સ્તરે કરવામાં આવેલા આ અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે, લાંબી મેટરનિટી લીવ લેતી માતાઓની આવકમાં પિતાઓની સરખામણીમાં ઘણો મોટો ઘટાડો જોવા મળે છે, ખાસ કરીને યુકેમાં. રિપોર્ટ મુજબ, યુકેમાં ચાર મહિના પછી રજા પર જતી માતાઓને તેમના સામાન્ય ટેક-હોમ પગારના અડધાથી પણ ઓછો પગાર મળે છે. એકંદરે, ગર્ભાવસ્થાની સૌથી વધુ અસર માતાઓ પર જોવા મળે છે.

અભ્યાસમાં નોંધવામાં આવ્યું છે કે લિંગ તફાવત (gender gap) વારંવાર જોવા મળે છે, જેમાં માતાઓ વધુ લાંબી, ઓછી અવરોધિત અને ઓછી આવકવાળી રજાઓ લે છે. આ ઉપરાંત, માતાઓ પેરેન્ટલ લીવ માટે તેમના રજાના દિવસો (vacation days) વાપરવાની શક્યતા વધુ ધરાવે છે અને રજા પરથી પાછા આવ્યા પછી તેમની નોકરી છોડી દેવાની શક્યતા પણ વધુ હોય છે.

કંપનીના કદનો રજાના સમય પર મોટો પ્રભાવ જોવા મળ્યો છે. રિપોર્ટમાં ઉમેર્યું છે કે મોટી કંપનીઓમાં કામ કરતી માતાઓ નાની કંપનીઓની સરખામણીમાં આશરે ૮૦ દિવસ વધુ રજા લે છે. આ પેટર્ન વસ્તીવિષયક વિગતો, દેશના સ્થાન અને રજાના હક અંગેની નીતિઓ વચ્ચે પણ જોવા મળે છે.

જે પુરુષો અને મહિલાઓ સમાન વ્યવસાયમાં શરૂઆત કરે છે, તેમના માટે બાળકોના આગમન પછી લિંગ આધારિત પગારનો તફાવત ઝડપથી વધે છે અને તે પછીના વર્ષો સુધી જળવાઈ રહે છે. અર્થશાસ્ત્રમાં આ ઘટનાને "ચાઈલ્ડ પેનલ્ટી" (child penalty) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, જે વિવિધ ઉદ્યોગો, વ્યવસાયો અને દેશોમાં નોંધાયેલી છે. ડીલના રિપોર્ટમાં જણાવ્યા મુજબ, પેરેન્ટલ લીવમાં રહેલો આ તફાવત એ પ્રથમ સ્થળ છે જ્યાં આ પેનલ્ટી દેખાય છે. સંશોધનોમાં એ પણ જાણવા મળ્યું છે કે જે પિતા રજાનો મોટો હિસ્સો લે છે, તેના કારણે માતાઓ ભવિષ્યમાં વધુ કમાણી કરી શકે છે.

આ અભ્યાસમાં સામેલ ૧૨ દેશોમાં ઓસ્ટ્રેલિયા, કેનેડા, ફ્રાન્સ, જર્મની, ભારત, ઇટાલી, સિંગાપોર, સ્પેન, સ્વીડન, નેધરલેન્ડ્સ, યુનાઇટેડ કિંગડમ અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સનો સમાવેશ થાય છે. આ ડેટા ડીલના પ્લેટફોર્મ પરના ફૂલ-ટાઇમ કર્મચારીઓને આવરી લે છે, તેથી તે વ્હાઇટ-કોલર પ્રોફેશનલ્સ તરફ વધુ ઝુકાવ ધરાવે છે.

ડીલ એક વૈશ્વિક હાયરિંગ અને પેરોલ પ્લેટફોર્મ છે જે કંપનીઓને વિશ્વભરમાં કર્મચારીઓને રાખવામાં અને તેમના પગારના વ્યવહારો સંભાળવામાં મદદ કરે છે.