દિલ્હી, બિહાર અને આંધ્રપ્રદેશમાં વર્ષ ૨૦૨૬ સુધીમાં શરૂ થશે સંધ્યા અદાલતો

દેશની ન્યાયિક વ્યવસ્થામાં સુધારો કરવા અને વર્ષોથી પેન્ડિંગ પડેલા કેસોના ભારણને ઘટાડવા માટે કેન્દ્ર સરકાર એક નવી અને મહત્વપૂર્ણ પહેલ કરવા જઈ રહી છે. 'આજ તક'ના અહેવાલ મુજબ, કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા દેશમાં પ્રથમ વખત પાયલોટ પ્રોજેક્ટ તરીકે 'સંધ્યા અદાલતો' (Evening Courts) શરૂ કરવાની તૈયારીઓ પૂર્ણતાના આરે છે. આ યોજનાના પ્રથમ તબક્કા માટે દિલ્હી, બિહાર અને આંધ્રપ્રદેશની પસંદગી કરવામાં આવી છે. કેન્દ્રીય કાયદા અને ન્યાય મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, આ પ્રોજેક્ટને વર્ષ ૨૦૨૬ના અંત સુધીમાં અમલમાં લાવવાનું લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યું છે.

આ નવી વ્યવસ્થા હેઠળ, જે અદાલતો હાલમાં દિવસ દરમિયાન નિયમિતપણે કાર્યરત છે, તે હવે સાંજના સમયે પણ વધારાના કલાકો માટે કાર્યરત રહેશે. આનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ન્યાયિક પ્રક્રિયાને વધુ ઝડપી બનાવવાનો અને સામાન્ય નાગરિકો માટે ન્યાય સુધીની પહોંચને સરળ બનાવવાનો છે. સરકારનું માનવું છે કે સામાન્ય કામકાજના સમય ઉપરાંત સાંજે પણ અદાલતો ચાલુ રહેવાથી પેન્ડિંગ કેસોના નિકાલમાં નોંધપાત્ર ગતિ આવશે. આ વ્યવસ્થા ખાસ કરીને એવા લોકો માટે રાહતરૂપ સાબિત થશે જેમને દિવસ દરમિયાન પોતાના કામકાજ કે અન્ય જવાબદારીઓને કારણે કોર્ટમાં હાજર રહેવામાં મુશ્કેલી પડે છે. સાંજના સમયે સુનાવણી થવાથી નોકરી કરતા લોકો અને અન્ય વ્યવસાયિકો માટે તેમના કેસોની પેરવી કરવી વધુ સુવિધાજનક બનશે.

આ યોજનાને સુચારૂ રીતે ચલાવવા માટે સરકાર નિવૃત્ત ન્યાયાધીશોની સેવાઓ લેવાનું પણ વિચારી રહી છે. નિવૃત્ત જજોની નિમણૂકથી વધારાના સમયમાં કેસોની સુનાવણી અને તેના ઝડપી નિકાલમાં મોટી મદદ મળવાની અપેક્ષા છે. કેન્દ્રીય કાયદા અને ન્યાય મંત્રાલયે આ પ્રોજેક્ટના અમલીકરણ માટે તમામ તૈયારીઓ કરી લીધી છે. પાયલોટ પ્રોજેક્ટ તરીકે શરૂ થનારી આ સંધ્યા અદાલતોના પ્રદર્શન અને તેના પરિણામોનું સરકાર દ્વારા ઝીણવટભર્યું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવશે. સરકાર એ બાબત પર ખાસ ધ્યાન આપશે કે વધારાના સમયમાં અદાલતો કેટલા કેસોની સુનાવણી પૂર્ણ કરી શકે છે અને તેનાથી ન્યાયિક પ્રક્રિયામાં કેટલી કાર્યક્ષમતા આવે છે.

આ પાયલોટ પ્રોજેક્ટના અનુભવો અને તેના પરિણામોના આધારે જ સરકાર ભવિષ્યમાં આ વ્યવસ્થાને દેશના અન્ય રાજ્યોમાં લાગુ કરવા અંગે અંતિમ નિર્ણય લેશે. આ પહેલનો વ્યાપક ઉદ્દેશ્ય ન્યાયિક પ્રક્રિયાને વધુ સુલભ અને પારદર્શક બનાવવાનો છે, જેથી સામાન્ય નાગરિકોને લાંબા સમય સુધી ન્યાય માટે રાહ જોવી ન પડે. હાલમાં, આ પ્રોજેક્ટની તૈયારીઓ ખૂબ જ આગળ વધી ચૂકી છે અને સંબંધિત રાજ્યોમાં તેના અમલીકરણ માટેની રૂપરેખા તૈયાર કરવામાં આવી છે.

ભારતીય ન્યાયતંત્રમાં અદાલતોની કામગીરી સામાન્ય રીતે સવારથી સાંજ સુધીના નિર્ધારિત કલાકોમાં જ મર્યાદિત રહેતી હતી. વર્ષોથી વધતા જતા કેસોના ભારણને કારણે ન્યાય પ્રક્રિયામાં વિલંબ થતો હોવાની ફરિયાદો સતત ઉઠતી રહી છે. અગાઉના સમયમાં પણ ન્યાયિક સુધારાઓ માટે વિવિધ સમિતિઓ દ્વારા સૂચનો આપવામાં આવ્યા હતા, જેમાં અદાલતોના કામકાજના કલાકો વધારવા અંગેની ચર્ચાઓ થતી રહી છે. આ નવી પહેલ એ દિશામાં એક મોટું પગલું માનવામાં આવે છે, જેનો હેતુ ન્યાયિક તંત્રની કાર્યક્ષમતામાં વધારો કરવાનો છે. આ પ્રોજેક્ટ સફળ થશે તો તે ભારતીય ન્યાય વ્યવસ્થાના ઇતિહાસમાં એક મહત્વપૂર્ણ બદલાવ સાબિત થઈ શકે છે, જેનાથી લાખો કેસોના નિકાલમાં ઝડપ આવશે અને ન્યાય પ્રક્રિયા વધુ લોકભોગ્ય બનશે.