કુલાસેકરપટ્ટિનમ સ્પેસપોર્ટથી ૨૦૨૭માં પ્રથમ રોકેટ લોન્ચ કરશે ઈસરો

ભારતીય અંતરિક્ષ સંશોધન સંસ્થા (ઈસરો) અંતરિક્ષ ક્ષેત્રે એક મહત્વપૂર્ણ પગલું ભરવા જઈ રહી છે. ઈસરોના ચીફ વી. નારાયણનના જણાવ્યા અનુસાર, તમિલનાડુના તુતીકોરિન જિલ્લામાં સ્થિત કુલાસેકરપટ્ટિનમ સ્પેસપોર્ટ પરથી પ્રથમ રોકેટ લોન્ચિંગ માર્ચ અથવા એપ્રિલ ૨૦૨૭માં થવાની અપેક્ષા છે. આ કેન્દ્ર શ્રીહરિકોટાના સતીશ ધવન અંતરિક્ષ કેન્દ્ર પછી ભારતનું બીજું સક્રિય સ્પેસપોર્ટ બનશે.

આ પ્રોજેક્ટનો પાયો વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૪માં નાખ્યો હતો અને હાલમાં તેનું નિર્માણ કાર્ય ઝડપથી આગળ વધી રહ્યું છે. લાંબા સમયથી ભારત માત્ર શ્રીહરિકોટા પર નિર્ભર હતું, જેના કારણે એક જ સ્થળે વધુ લોન્ચિંગ થવાથી સમય અને સંસાધનો પર દબાણ વધતું હતું. નવું સ્પેસપોર્ટ આ બોજ ઘટાડવામાં મદદ કરશે અને દેશની એકંદર લોન્ચ ક્ષમતામાં વધારો કરશે.

કુલાસેકરપટ્ટિનમની ભૌગોલિક સ્થિતિ તેને વિશેષ બનાવે છે. ભારતના દક્ષિણ કિનારે આવેલા હોવાને કારણે અહીંથી રોકેટ સીધા હિંદ મહાસાગર પર ઉડાન ભરી શકશે. આનાથી જમીન પર વસવાટવાળા વિસ્તારો પરથી પસાર થવાનું જોખમ ઘટશે અને સુરક્ષામાં વધારો થશે. આ કેન્દ્રનો મુખ્ય ઉપયોગ સ્મોલ સેટેલાઇટ લોન્ચ વ્હીકલ (SSLV) ના લોન્ચિંગ માટે કરવામાં આવશે.

SSLV ખાસ કરીને નાના ઉપગ્રહોને ઓછા ખર્ચે અંતરિક્ષમાં મોકલવા માટે તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે, જે ૫૦૦ કિલોગ્રામ સુધીના પેલોડ લઈ જવા સક્ષમ છે. હાલમાં વિશ્વભરમાં સંદેશાવ્યવહાર, પૃથ્વીના અવલોકન અને ઇન્ટરનેટ સેવાઓ માટે નાના ઉપગ્રહોની માંગ ઝડપથી વધી રહી છે. આ નવા સ્પેસપોર્ટ દ્વારા ભારત આ વૈશ્વિક બજારમાં પોતાનો હિસ્સો વધારી શકશે.

આ સુવિધા માત્ર સરકારી લોન્ચિંગ પૂરતી મર્યાદિત રહેશે નહીં, પરંતુ ખાનગી કંપનીઓ માટે પણ તક પૂરી પાડશે. ભારતે અંતરિક્ષ ક્ષેત્રમાં ખાનગી ભાગીદારીને પ્રોત્સાહન આપ્યું છે અને અનેક સ્ટાર્ટઅપ્સ નાના ઉપગ્રહો બનાવવા તેમજ લોન્ચિંગ સેવાઓ પૂરી પાડવામાં સક્રિય છે. કુલાસેકરપટ્ટિનમ આ કંપનીઓ માટે અત્યંત અનુકૂળ સાબિત થશે, જેનાથી વ્યાવસાયિક લોન્ચિંગમાં વધારો થશે. ઈસરોનો લક્ષ્યાંક ૨૦૨૯ સુધીમાં ચાર ઓપરેશનલ લોન્ચ પેડ રાખવાનો છે, જેમાં આ કેન્દ્ર મહત્વની ભૂમિકા ભજવશે.

આ પ્રોજેક્ટથી સ્થાનિક અર્થતંત્રને પણ મોટો ફાયદો થશે. તમિલનાડુમાં રોજગારીની નવી તકો ઉભી થશે અને ટેકનિકલ નિપુણતાનો વિકાસ થશે. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ભારતની છબી મજબૂત થશે કારણ કે નાના ઉપગ્રહોના લોન્ચિંગમાં ભારત પહેલેથી જ સ્પર્ધાત્મક છે. નવું સ્પેસપોર્ટ લોન્ચ ફ્રીક્વન્સી વધારશે અને ખર્ચ ઘટાડશે, જેનાથી દેશના અંતરિક્ષ અર્થતંત્રને નવી ઊંચાઈ મળશે. આ ઉપરાંત, રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને વૈજ્ઞાનિક સંશોધન માટેની ક્ષમતામાં પણ વૃદ્ધિ થશે.

આ કેન્દ્રના નિર્માણમાં ઇન્ટિગ્રેશન બિલ્ડિંગ, લોન્ચ પેડ અને ટ્રેકિંગ સિસ્ટમ જેવી આધુનિક સુવિધાઓનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. એકંદરે, કુલાસેકરપટ્ટિનમ સ્પેસપોર્ટ ભારતના અંતરિક્ષ કાર્યક્રમને વધુ આત્મનિર્ભર અને વિસ્તૃત બનાવશે. ૨૦૨૭નું પ્રથમ લોન્ચિંગ આ દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્ન સાબિત થશે, જે દર્શાવે છે કે ભારત વૈશ્વિક સ્તરે પોતાની હાજરી મજબૂત કરી રહ્યું છે. આજતકના અહેવાલ મુજબ, આ પગલું ભારતને અંતરિક્ષ ક્ષેત્રે સતત આગળ લઈ જશે.