અમેરિકા અને યુરોપના નિયમકોએ ભારતની છ ફાર્મા ફેક્ટરીઓમાં ગંભીર ખામીઓ શોધી

ભારતીય દવા ઉદ્યોગની ગુણવત્તા પર ફરી એકવાર મોટા પ્રશ્નાંઉઠ્યા છે. અમેરિકા અને યુરોપના દવા નિયમકોએ છેલ્લા ત્રણ મહિના દરમિયાન ભારતની છ દવા ફેક્ટરીઓ અને એક તપાસ લેબમાં ગુણવત્તા સંબંધિત ગંભીર ખામીઓ શોધી કાઢી છે. આ તપાસમાં ખાસ કરીને ઇન્જેક્શનના ઉત્પાદન દરમિયાન ચેપ રોકવાની નબળી વ્યવસ્થા, મશીનોની સફાઈમાં બેદરકારી અને તપાસના રેકોર્ડ્સમાં ગંભીર ક્ષતિઓ સામે આવી છે. અમર ઉજાલાના અહેવાલ મુજબ, આ ઘટનાઓને પગલે હવે ભારત સરકાર કડક પગલાં લેવાની તૈયારી કરી રહી છે.

અમેરિકન દવા નિયમકોએ ત્રણ કંપનીઓ અને એક તપાસ લેબને ચેતવણી પત્રો મોકલ્યા છે. તેલંગાણામાં આવેલી યુઝિયા ફાર્માને ૧૩ ઓગસ્ટના રોજ ચેતવણી આપવામાં આવી હતી, કારણ કે ત્યાં ઇન્જેક્શન બનાવતી વખતે ચેપ રોકવા માટેની વ્યવસ્થા અત્યંત નબળી જોવા મળી હતી. બીજી તરફ, નવી મુંબઈમાં આવેલી રિલાયન્સ લાઈફ સાયન્સિસની ફેક્ટરીમાં વધુ મોટી ગરબડ જોવા મળી છે. ૧૮ ઓગસ્ટના રોજ બહાર પાડવામાં આવેલા પત્રમાં ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે કે, આ ફેક્ટરીમાં નમૂનાઓની યોગ્ય તપાસ કર્યા વગર જ તેના પરિણામો રેકોર્ડમાં નોંધવામાં આવ્યા હતા.

ગુજરાતના મહેસાણા જિલ્લામાં આવેલી શૂલિન ફાર્માની ફેક્ટરીની સ્થિતિ પણ ચિંતાજનક જણાઈ હતી. ત્યાં તપાસ દરમિયાન ગંદકી, મશીનોમાં કાટ અને જૂના રસાયણોના નિશાન જોવા મળ્યા હતા. આ ગંભીર ક્ષતિઓને કારણે અમેરિકાએ કંપનીને ચેતવણી પત્ર મોકલવાની સાથે સાથે, આ કંપની દ્વારા અમેરિકા મોકલવામાં આવતી દવાઓ પર 'આયાત એલર્ટ' પણ લગાવ્યું છે. આ ઉપરાંત, ઓરિગા રિસર્ચ નામની તપાસ લેબમાં પણ ગંભીર ખામીઓ મળી છે. ૧૨ ઓગસ્ટના રોજ લેબને મોકલેલા ચેતવણી પત્રમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે નમૂનાઓના મૂળ રેકોર્ડ અધૂરા હતા. વધુમાં, જ્યારે તપાસના પરિણામો નિર્ધારિત ધોરણો કરતા વધારે આવતા હતા, ત્યારે કોઈ નક્કર કારણ વગર વારંવાર તપાસ કરી પ્રથમ પરિણામોને નકારી કાઢવામાં આવતા હતા.

યુરોપના દવા નિયમકોએ પણ ભારતની ત્રણ ફેક્ટરીઓમાં ગંભીર ખામીઓ નોંધાવી છે. રાજસ્થાનના શ્રીગંગાનગર સ્થિત અનંતા મેડિકેરની ફેક્ટરીમાં સફાઈ, મશીનોની હાલત અને તપાસના રેકોર્ડમાં મોટી ખામીઓ જોવા મળી હતી. ગુજરાતના અમદાવાદ જિલ્લામાં આવેલી એક્યુલાઈફ હેલ્થકેરની ફેક્ટરીમાં મશીનોની સફાઈ બાબતે ગંભીર ક્ષતિઓ જણાઈ છે. યુરોપિયન રિપોર્ટમાં આ ફેક્ટરીમાં એક ગંભીર, આઠ મોટી અને ૨૪ અન્ય ખામીઓ નોંધવામાં આવી છે. તેલંગાણાના સિદ્દીપેટમાં આવેલી ગ્લુકેમ બાયોકેરની ફેક્ટરીમાં પણ સફાઈ કર્યા પછી પણ મશીનોની અંદર પાણી અને ગંદકીના અવશેષો મળી આવ્યા હતા.

દવાઓની ગુણવત્તામાં આવી ગંભીર કમી જોવા મળતા ભારત સરકાર હવે કડક કાયદાકીય પગલાં લેવા જઈ રહી છે. કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા 'ઔષધ નિયમ, ૧૯૪૫' માં સુધારો કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો છે. આ સુધારાના અમલીકરણ બાદ, જો કોઈ પણ દવા ઉત્પાદક કંપનીની દવાઓમાં ગુણવત્તાના ધોરણોની કમી જોવા મળશે, તો સરકાર તે ઉત્પાદકનું લાયસન્સ તાત્કાલિક અસરથી મોકૂફ કરી શકશે. આ પગલાંનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ભારતીય દવા ઉદ્યોગમાં પારદર્શિતા લાવવાનો અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ગુણવત્તા જાળવવાનો છે, જેથી વૈશ્વિક બજારમાં ભારતીય દવાઓની વિશ્વસનીયતા જળવાઈ રહે.