તળાવો અને ડ્રેનેજના બફર ઝોન ઘટાડવાના પ્રસ્તાવ સામે ખુલ્લો પત્ર

કર્ણાટકમાં તળાવો અને સ્ટોર્મવોટર ડ્રેઇન (નાલા) ના બફર ઝોન ઘટાડવાના સરકારના પ્રસ્તાવ સામે 'મેપિંગ મલનાડ' નામના નાગરિક સંચાલિત પ્લેટફોર્મે શહેરી વિકાસ વિભાગને એક ખુલ્લો પત્ર લખીને વાંધા ઉઠાવ્યા છે. આ પ્લેટફોર્મ પશ્ચિમ ઘાટના રક્ષણ માટે સંશોધન, હિમાયત અને સંવાદનું કાર્ય કરે છે.

ધ હિન્દુના અહેવાલ મુજબ, કર્ણાટક સરકારે ૯ ઓક્ટોબરના ડ્રાફ્ટ નોટિફિકેશનમાં GBA, BDA, BMRDA અને BMICAPA હેઠળના વિસ્તારો સિવાયના સમગ્ર રાજ્યમાં તળાવો અને ડ્રેઇન જેવા જળસ્ત્રોતોની આસપાસના બફર ઝોનને પ્રમાણિત કરવા માટે ઝોનિંગ નિયમોમાં ફેરફારનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો. મેપિંગ મલનાડે આ પ્રસ્તાવ સામે આઠ મુદ્દાઓ પર વાંધા રજૂ કર્યા છે.

પત્રમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે બફર ઝોનમાં ઘટાડો કરવાનો નિર્ણય રિયલ એસ્ટેટના હિતોથી પ્રેરિત છે. આ પગલામાં ડ્રેનેજ પ્લાનિંગ અંગેના સેન્ટ્રલ પબ્લિક હેલ્થ એન્ડ એન્વાયરમેન્ટ એન્જિનિયરિંગ ઓર્ગેનાઇઝેશન (CPHEEO) ની ટેકનિકલ માર્ગદર્શિકા અને તળાવો અંગેના અગાઉના ન્યાયિક નિર્દેશોની અવગણના કરવામાં આવી છે.

આ બાબતે RTI દસ્તાવેજોનો હવાલો આપતા પત્રમાં ઉલ્લેખ કર્યો છે કે, ૩૧.૦૮.૨૦૨૪ ના રોજ ડેપ્યુટી ચીફ મિનિસ્ટર અને બેંગલુરુ અર્બન ડેવલપમેન્ટ મિનિસ્ટરની અધ્યક્ષતામાં બેંગલુરુ મેટ્રોપોલિટન રિજનના રિયલ એસ્ટેટ સેક્ટર અંગે બેઠક યોજાઈ હતી. આ બેઠકમાં નાલા અને જળસ્ત્રોતોના બફર વિસ્તારોમાં જરૂરી પ્રવૃત્તિઓ કરવી યોગ્ય જણાઈ હતી અને તે મુજબ કર્ણાટક લેક કન્ઝર્વેશન એન્ડ ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટી એક્ટમાં સુધારા કરવાનું સૂચન કરવામાં આવ્યું હતું. ૧૦.૦૭.૨૦૨૫ ના રોજ ચીફ સેક્રેટરીની અધ્યક્ષતામાં મળેલી બેઠકના કાર્યવાહીના દસ્તાવેજોમાં આ વિગતો નોંધાયેલી છે.

મેપિંગ મલનાડે ધ્યાન દોર્યું છે કે તળાવના બફર ઘટાડાની સૂચના ત્યારબાદ ફેબ્રુઆરીમાં કર્ણાટક ટેન્ક કન્ઝર્વેશન એન્ડ ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટી એક્ટ, ૨૦૧૪ માં સુધારા દ્વારા આપવામાં આવી હતી. ગ્રેટર બેંગલુરુ ઓથોરિટી (GBA) હેઠળના પાંચ કોર્પોરેશનોએ નવા રસ્તાઓ અને રસ્તાઓના વિસ્તરણની યોજનાઓ જાહેર કરી છે, જે તળાવો, ડ્રેઇન, તેમના બફર અને ગ્રીન સ્પેસને કાપીને પસાર થાય છે. પત્ર મુજબ, આ રસ્તાઓ બેંગલુરુની પૂર અને પાણીની અછત સામેની સુરક્ષાના ભોગે બિન-ટકાઉ રિયલ એસ્ટેટ વિકાસનો માર્ગ મોકળો કરે છે અને આવી જ સ્થિતિ સમગ્ર કર્ણાટકમાં સર્જાઈ શકે છે.

વધુમાં, CPHEEO ની સ્ટોર્મ વોટર ડ્રેનેજ સિસ્ટમ્સ ૨૦૧૯ ની મેન્યુઅલ શહેરના માસ્ટર પ્લાન સાથે સુસંગત ડ્રેનેજ માસ્ટર પ્લાન તૈયાર કરવાની ભલામણ કરે છે. પરંતુ ટાઉન એન્ડ કન્ટ્રી પ્લાનિંગ (DTCP) વિભાગની વેબસાઇટ પરના એપ્રુવ્ડ માસ્ટર પ્લાન્સ (AMPs) ની સમીક્ષા અને સ્થાનિક પ્લાનિંગ ઓફિસોની પૂછપરછ પરથી જાણ થયું છે કે આવા પ્લાન તૈયાર કરવામાં આવ્યા નથી. AMPs માં ડ્રેઇનને પ્રાથમિક, ગૌણ કે તૃતીય તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યા નથી, કે તેમના બફર નક્કી કરવામાં આવ્યા નથી, જેના કારણે નિયમોનું અમલીકરણ મુશ્કેલ બની શકે છે.

પત્રમાં ૧૧ એપ્રિલ ૨૦૧૨ ના કર્ણાટક હાઈકોર્ટના ચુકાદાનો પણ ઉલ્લેખ છે, જેમાં જસ્ટિસ એન.કે. પાટિલ સમિતિના અહેવાલને સ્વીકારવામાં આવ્યો હતો. આ અહેવાલમાં ૩૦ મીટરના તળાવ બફરને આવશ્યક માનવામાં આવ્યું હતું અને ૪૦ હેક્ટરથી વધુ વિસ્તાર ધરાવતા તળાવો માટે દર વધારાના ૫ હેક્ટરે ૨ મીટર બફર વધારવાની ભલામણ કરવામાં આવી હતી. સાથે જ ઝોનલ નિયમોમાં ડ્રેઇન બફરના કડક અમલીકરણની માંગ કરવામાં આવી હતી. પત્ર મુજબ, હાલના ઘટાડા આ ન્યાયિક નિર્દેશોની અવગણના કરે છે.

મેપિંગ મલનાડે એ વાત પર પણ આપત્તિ જતાઈ છે કે આ ડ્રાફ્ટ નોટિફિકેશન પાણીની સુરક્ષા અને જાહેર સલામતી માટે ખૂબ મહત્વનું હોવા છતાં, તેને કોઈ મુખ્ય સમાચારપત્રો કે સરકારી વેબસાઇટ પર પ્રસિદ્ધ કરવામાં આવ્યું ન હતું, તેમજ વાંધા રજૂ કરવા માટે કોઈ ઈમેલ એડ્રેસ પણ આપવામાં આવ્યું ન હતું.