મત્સ્યઉદ્યોગમાં ચોકસાઈ લાવવા ઇનકોઇસ દ્વારા ફિશ એપ લોન્ચ કરાઈ

ઇન્ડિયન નેશનલ સેન્ટર ફોર ઓશન ઇન્ફોર્મેશન સર્વિસીસ (INCOIS) દ્વારા વિકસિત નવી એન્ડ્રોઇડ-આધારિત મોબાઈલ એપ્લિકેશન 'ફિશરિસ ઇન્ફોર્મેશન સોર્સ હબ' (FISH) દેશમાં ફિશિંગ એડવાઇઝરી આપવાની પદ્ધતિમાં મોટો બદલાવ લાવી શકે છે. આ એપ દ્વારા માછીમારો સમુદ્રમાં રહીને જ પોતાની માછલીઓની પકડેલી માત્રાના જીઓટેગ્ડ ફોટા સીધા અપલોડ કરી શકશે.

ધ હિન્દુના અહેવાલ મુજબ, વૈજ્ઞાનિકોને આશા છે કે આ ડેટાની મદદથી વધુ સચોટ અને પ્રજાતિ-વિશિષ્ટ ફિશિંગ આગાહીઓ વિકસાવી શકાશે. જેનાથી માછીમાર સમુદાય લક્ષ્યિત માછલીઓની પ્રજાતિઓને વધુ કાર્યક્ષમ રીતે શોધી શકશે અને ટકાઉ મત્સ્ય વ્યવસ્થાપનને ટેકો મળશે.

ભારતના દરિયાઈ મત્સ્ય ઉદ્યોગ ક્ષેત્રે લગભગ ૩૮ લાખ દરિયાકાંઠાના રહેવાસીઓની આજીવિકા જોડાયેલી છે. જોકે, આ ક્ષેત્ર હાલમાં દરિયાકાંઠાના સંસાધનોનો અતિશય ઉપયોગ, કિનારાના પાણીમાં પકડાતા માછલીઓના દરમાં ઘટાડો અને મિકેનાઇઝ્ડ તથા નાના પાયે માછીમારી કરનારાઓ વચ્ચેની આવકની મોટી અસમાનતા જેવા પડકારોનો સામનો કરી રહ્યું છે.

હાલમાં ઇનકોઇસ સમુદ્રની સપાટીના તાપમાન અને ક્લોરોફિલની સાંદ્રતાના સેટેલાઇટ અવલોકનોના આધારે દૈનિક પોટેન્શિયલ ફિશિંગ ઝોન (PFZ) એડવાઇઝરી બહાર પાડે છે, જેથી શોધ સમય ઘટાડી શકાય અને પકડી શકાય તેવી માછલીઓની ક્ષમતામાં સુધારો કરી શકાય. પરંતુ, ચોક્કસ પ્રજાતિઓ માટે આગાહીઓ વિકસાવવા માટે મોટા પ્રમાણમાં જીઓ-રેફરન્સ્ડ કેચ ડેટાની જરૂર હોય છે, જે પરંપરાગત મોનિટરિંગ સિસ્ટમ દ્વારા ઉપલબ્ધ હોતા નથી.

આ ખામીને દૂર કરવા માટે ઇનકોઇસે 'સિટિઝન-સાયન્સ' અભિગમ અપનાવ્યો છે, જેમાં માછીમાર સમુદાયને વૈજ્ઞાનિક સંશોધનમાં સક્રિય ભાગીદાર બનાવવામાં આવ્યા છે. FISH એપ દ્વારા માછીમારો પકડેલી માછલીઓના ફોટા લઈ શકે છે, જે આપોઆપ લોકેશન ડેટા સાથે ટેગ થઈ જાય છે. આ માહિતી ઇનકોઇસના સર્વર પર મોકલવામાં આવે છે, જ્યાં વૈજ્ઞાનિકો અને ફિશ ટેક્સોનોમી નિષ્ણાતો દ્વારા તેની ગુણવત્તાની તપાસ અને વિશ્લેષણ કરવામાં આવે છે.

ઇનકોઇસના ડાયરેક્ટર ટી.એમ. બાલકૃષ્ણન નૈરના જણાવ્યા અનુસાર, તેના પરિણામો પ્રોત્સાહક રહ્યા છે. ૨૦૨૩-૨૪ ના પાયલોટ તબક્કા દરમિયાન ૧,૦૦૦ થી વધુ માછીમારોએ આ એપ્લિકેશન ઇન્સ્ટોલ કરી હતી, જેના કારણે ઉપયોગી જીઓ-ટેગ્ડ ફોટાના સબમિશનમાં લગભગ ૨૦ ગણો વધારો થયો હતો. ૨૦૨૪ ના અંત સુધીમાં, ઇનકોઇસને વિવિધ દરિયાકાંઠાના રાજ્યોમાંથી ૧,૦૦૦ થી વધુ માન્ય જીઓ-રેફરન્સ્ડ છબીઓ મળી હતી.

આ એપ ગુજરાતી, તેલુગુ, તમિલ, મલયાલમ, કન્નડ, મરાઠી, ઓડિયા અને બંગાળી સહિત ૧૦ ભારતીય ભાષાઓમાં ઉપલબ્ધ છે. ડાયરેક્ટરે જણાવ્યું કે આ એપ ઇન્ટરનેટ કનેક્ટિવિટી વગર પણ કામ કરવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવી છે. માછીમારો સમુદ્રમાં ફોટા પાડી શકે છે અને જ્યારે નેટવર્ક ઉપલબ્ધ થાય ત્યારે તેને અપલોડ કરી શકે છે.

વૈજ્ઞાનિકોનું કહેવું છે કે એકત્રિત ડેટા હેબિટેટ સૂટબિલિટી મોડલ્સ અને વ્યાવસાયિક રીતે મહત્વની માછલીઓ માટે ભવિષ્યની પ્રજાતિ-વિશિષ્ટ એડવાઇઝરીઝ બનાવવામાં મદદ કરી શકે છે, જે ઇનકોઇસ દ્વારા ચલાવવામાં આવતી ટ્યુના એડવાઇઝરી સેવા જેવું જ હશે.

એપ પર સંશોધન કરનાર સંસ્થાના વૈજ્ઞાનિકો ધન્ય એમ. લાલ, ટી.એન.સી. કાર્તિક, સ્નેહા ઝા, ચેનનૂરી સતીશ, સુસ્મિતા રૌલો, આર. પ્રેમકુમાર, સંજીબા કુમાર બલિયારસિંઘ, અલકેશ સમંતા અને સુધીર જોસેફે નોંધ્યું છે કે નાગરિકો દ્વારા જનરેટ થયેલ ડેટા સેટેલાઇટ અવલોકનોમાં પૂરક બની શકે છે અને મત્સ્ય સંશોધનમાં મહત્વની માહિતીની ખામીઓને પૂરી કરવામાં મદદ કરી શકે છે. એપના ભાવિ સંસ્કરણોમાં વપરાશકર્તાઓને પકડેલી માછલીઓની સંખ્યા, જેલીફિશ બ્લૂમ્સ, દરિયાઈ કચરો અને બાયકેચ રિપોર્ટ કરવાની સુવિધા પણ મળી શકે છે.