શિયાળામાં ધુમ્મસ અને પ્રદૂષણને કારણે રૂફટોપ સોલર પેનલની વીજ ઉત્પાદન ક્ષમતામાં ઘટાડો

શિયાળાની ઋતુમાં ઘરની છત પર લગાવવામાં આવેલી સોલર પેનલ દ્વારા થતા વીજ ઉત્પાદનમાં ઘટાડો જોવા મળે છે, જેનું મુખ્ય કારણ દિવસની ટૂંકી અવધિ, સૂર્યપ્રકાશની ઓછી તીવ્રતા અને વાતાવરણમાં છવાયેલું ધુમ્મસ છે. એનડીટીવીના અહેવાલ મુજબ, આ સમસ્યા ખાસ કરીને ઉત્તર ભારતના વિસ્તારોમાં વધુ જોવા મળે છે, જ્યાં ઠંડીની મોસમમાં ગાઢ ધુમ્મસ અને વધતા પ્રદૂષણના સ્તરને કારણે સોલર પેનલ સુધી પહોંચતા સૂર્યપ્રકાશમાં અવરોધ ઊભો થાય છે. જ્યારે ગ્રાહકો પોતાના વીજળીના બિલને નિયંત્રિત રાખવા માટે સોલર સિસ્ટમ પર નિર્ભર હોય છે, ત્યારે આ પરિબળો તેમની અપેક્ષા મુજબના પરિણામો મેળવવામાં અવરોધરૂપ બને છે.

લિવગાર્ડ (SAR ગ્રુપ) ના સ્થાપક રાકેશ મલ્હોત્રાના જણાવ્યા અનુસાર, ઉત્તર ભારતમાં દિલ્હી-એનસીઆર જેવા વિસ્તારોમાં રૂફટોપ સોલર જનરેશનમાં નોંધપાત્ર મોસમી ફેરફારો જોવા મળે છે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે શિયાળાના દિવસોમાં જ્યારે સૂર્યપ્રકાશ ખૂબ જ મર્યાદિત હોય છે, ત્યારે વીજ ઉત્પાદનમાં ૩૦ ટકા સુધીનો ઘટાડો થઈ શકે છે. આ ઘટાડા માટે ટૂંકા દિવસો, ઓછી તીવ્રતા ધરાવતો સૂર્યપ્રકાશ, ધુમ્મસ, સ્મોગ અને હવાનું પ્રદૂષણ મુખ્યત્વે જવાબદાર છે. આ અસર ભૌગોલિક સ્થાન, સ્થાનિક હવામાન અને હવાની ગુણવત્તા પર આધાર રાખે છે.

બીજી તરફ, સોલર પેનલની કાર્યક્ષમતા અંગે નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે માત્ર ઠંડું તાપમાન પેનલ માટે નુકસાનકારક નથી. નાવિતાસ સોલરના સીઓઓ વિજય મેનનના મતે, સોલર પેનલ સૂર્યપ્રકાશને શોષીને વીજળી ઉત્પન્ન કરે છે અને ઠંડું તાપમાન વાસ્તવમાં સમાન સૂર્યપ્રકાશની સ્થિતિમાં પેનલની કાર્યક્ષમતામાં સુધારો કરી શકે છે. તેથી, શિયાળો આવતાની સાથે જ સોલર જનરેશનમાં તીવ્ર ઘટાડો થાય છે તેવું માનવું યોગ્ય નથી. વાસ્તવિક પડકાર એ ઉપલબ્ધ સૂર્યપ્રકાશની માત્રા અને દિવસના પ્રકાશના કલાકો છે. મેનનના મતે, સોલર જનરેશનનો આધાર મુખ્યત્વે ભૌગોલિક સ્થાન, હવામાનની પેટર્ન અને ઇન્સ્ટોલેશનની ડિઝાઇન પર રહેલો છે.

આમ, શિયાળામાં સોલર પેનલની કામગીરી પર અસર પડતી હોવા છતાં, તે સંપૂર્ણપણે તાપમાન પર નિર્ભર નથી. જે ઘરોમાં સોલર સિસ્ટમ લગાવેલી છે, તેમણે આ મોસમી ફેરફારોને ધ્યાનમાં રાખીને વીજળીના વપરાશનું આયોજન કરવું જોઈએ. ધુમ્મસ અને પ્રદૂષણના કારણે પેનલ પર જમા થતી રજકણો પણ ઉત્પાદન ઘટાડવામાં ભૂમિકા ભજવે છે, તેથી યોગ્ય સમયે પેનલની સફાઈ કરવી પણ જરૂરી બની જાય છે. એકંદરે, સોલર પેનલની કાર્યક્ષમતા શિયાળામાં સૂર્યપ્રકાશની ઉપલબ્ધતા અને વાતાવરણીય પરિસ્થિતિઓ દ્વારા નિર્ધારિત થાય છે.

સોલર પેનલ એ એક એવી ટેકનોલોજી છે જે ફોટોવોલ્ટેઇક સેલનો ઉપયોગ કરીને સૂર્યપ્રકાશને સીધી વીજળીમાં રૂપાંતરિત કરે છે. આ પ્રક્રિયામાં સિલિકોન સેમિકન્ડક્ટરનો ઉપયોગ થાય છે, જે સૂર્યના કિરણોના સંપર્કમાં આવતા ઇલેક્ટ્રોન મુક્ત કરે છે, જેનાથી વીજ પ્રવાહ ઉત્પન્ન થાય છે. વર્ષોથી, આ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ રહેણાંક અને વ્યાપારી હેતુઓ માટે વીજળીના ખર્ચમાં ઘટાડો કરવા અને પર્યાવરણને અનુકૂળ ઊર્જા મેળવવા માટે કરવામાં આવે છે. ભારતમાં રૂફટોપ સોલર સિસ્ટમ્સને પ્રોત્સાહન આપવા માટે વિવિધ સરકારી યોજનાઓ પણ અમલમાં છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય અશ્મિભૂત ઇંધણ પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાનો છે.