સابق સીજેઆઈના પુત્રો સામે ઇન્કમ ટેક્સની તપાસ માટે સુપ્રીમ કોર્ટની મંજૂરી

સુપ્રીમ કોર્ટે ભારતના ભૂતપૂર્વ મુખ્ય ન્યાયાધીશ (સીજેઆઈ) વાય.કે. સભરવાલના બે ઉદ્યોગસાહસિક પુત્રોના આવકવેરાના પુનઃમૂલ્યાંકન માટે માર્ગ મોકળો કર્યો છે. આ મામલો ૨૦૧૦માં દિલ્હીના સિકંદરા રોડ પર એક પ્રાઇમ પ્રોપર્ટી ખરીદવા માટે ઉપયોગમાં લેવાયેલા શેરના વ્યવહારો સાથે જોડાયેલો છે. જસ્ટિસ જે.બી. પારડીવાલા અને જસ્ટિસ કે. વિનોદ ચંદ્રનની બેંચે ચેતન અને નિતિન સભરવાલ દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી ચાર અપીલોને ફગાવી દીધી છે અને વર્ષ ૨૦૦૮-૦૯ તથા ૨૦૦૯-૧૦ ના આકારણી વર્ષો માટે ઇન્કમ ટેક્સ વિભાગ દ્વારા જારી કરાયેલ પુનઃમૂલ્યાંકન નોટિસને માન્ય રાખી છે.

ધર્મશાસ્ત્રીય રીતે જોતા, જસ્ટિસ સભરવાલ ભારતના ૩૬મા મુખ્ય ન્યાયાધીશ તરીકે સેવા આપી ચૂક્યા છે. તેમણે ૧ નવેમ્બર, ૨૦૦૫ થી ૧૪ જાન્યુઆરી, ૨૦૦૭ દરમિયાન આ પદ સંભાળ્યું હતું. તેમની ન્યાયિક કારકિર્દી લાંબી રહી છે, જેમાં દિલ્હી હાઈકોર્ટ, બોમ્બે હાઈકોર્ટ અને સુપ્રીમ કોર્ટનો સમાવેશ થાય છે.

સુપ્રીમ કોર્ટે ૨૮ ઓક્ટોબરના રોજ આપેલા ચુકાદામાં જણાવ્યું હતું કે ઇન્કમ ટેક્સ વિભાગ દ્વારા ૩૧ માર્ચ, ૨૦૧૫ ના રોજ જારી કરવામાં આવેલી નોટિસ ઇન્કમ ટેક્સ એક્ટ, ૧૯૬૧ ની કલમ ૧૪૭ અને ૧૪૮ હેઠળ માન્ય "વિશ્વાસ કરવા માટેના કારણો" (reason to believe) પર આધારિત છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે ડાયરેક્ટર જનરલ દ્વારા આપવામાં આવેલી તપાસ અહેવાલે એસેસિંગ ઓફિસરને એવો વ્યાજબી વિશ્વાસ કેળવવા માટે નક્કર સામગ્રી પૂરી પાડી હતી કે કરપાત્ર આવકનું મૂલ્યાંકન કરવાનું રહી ગયું હતું.

કોર્ટે વધુમાં સમજાવ્યું હતું કે "વિશ્વાસ કરવા માટેના કારણો" નો અર્થ કારણ અથવા ન્યાયીકરણ થાય છે, અને અધિકારીએ આવક છૂટી ગઈ છે તે અંતિમ રીતે સાબિત કરવાની જરૂર નથી. કોર્ટે એવો તર્ક પણ ફગાવી દીધો હતો કે શેરનું વધુ મૂલ્યાંકન (overvaluation) એ છૂટી ગયેલી આવક તરફ દોરી શકે નહીં. કોર્ટે કહ્યું કે અદાલતો કારણોની પર્યાપ્તતાનું વજન કરી શકતી નથી.

બેંચે ચુકાદામાં નોંધ્યું હતું કે, "શેરના વેચનારના હાથમાં આવક છૂટી જવી, જેની આવકનો ઉપયોગ પાછળથી મૂડી અસ્કયામતો ખરીદવા માટે કરવામાં આવ્યો હતો જેથી કપાતનો દાવો કરી શકાય, તે આવકની ડાયવર્ઝન હોઈ શકે છે. આ આવક વેચાણની રકમ હેઠળ કરપાત્ર હોઈ શકે છે, જે આ કેસમાં સુસંગત છે કારણ કે વેચાણની રકમ શેરના વાસ્તવિક મૂલ્ય કરતા ઘણી વધારે છે."

બેંચે વધુમાં ઉમેર્યું હતું કે, "વર્તમાન કેસ એવો નથી કે જેમાં એવું કહી શકાય કે એસેસિંગ ઓફિસર પાસે માત્ર અસ્પષ્ટ લાગણી હતી જેના આધારે તેમણે નોંધ્યું હતું કે યોગ્ય તપાસની જરૂર છે. અમારો એવો મત છે કે એવો નિષ્કર્ષ કાઢવો કે કથિત વ્યવહારોની સત્યતાની તપાસ કરવાની જરૂર છે, તે તપાસ પછી નોટિસ આપવા માટે કારણો હોવા સમાન નથી."

આ કેસની પૃષ્ઠભૂમિ મુજબ, ઓક્ટોબર ૨૦૦૭ માં સભરવાલ ભાઈઓ અને અન્ય બે શેરધારકોએ પવન ઈમ્પ્રેક્સ (પી) લિમિટેડ અને એસવીઆઈઆઈટી સોફ્ટવેર (પી) લિમિટેડના શેર જીવાયએસ રિયલ એસ્ટેટ પ્રાઇવેટ લિમિટેડને વેચવા માટે સંમતિ આપી હતી. આ વ્યવહાર માટે નક્કી કરેલી કિંમત ₹ ૧૯૫ કરોડ અને ₹ ૬૦ કરોડ હતી, જેમાં દરેક વેચનાર એક-ચતુર્થાંશ હિસ્સા માટે હકદાર હતા. ચેતન સભરવાલની ૨૦૦૮-૦૯ ની આકારણી ડિસેમ્બર ૨૦૧૦ માં પૂર્ણ થઈ હતી અને તેમની જાહેર કરેલી આવક સ્વીકારવામાં આવી હતી.

જોકે, ત્યારબાદ ઇન્કમ ટેક્સ વિભાગ દ્વારા કરવામાં આવેલી તપાસમાં આ શેરના મૂલ્યાંકન અંગે શંકાઓ ઊભી થઈ હતી. વિભાગે પ્રાથમિક રીતે અવલોકન કર્યું હતું કે વેચાણની રકમ તે જમીન અને ઇમારતોની કિંમત કરતા નોંધપાત્ર રીતે વધારે હતી જેની નીચે શેર હતા. વિભાગે વધુમાં શોધી કાઢ્યું હતું કે આ રકમના નોંધપાત્ર હિસ્સાનો ઉપયોગ એપ્રિલ ૨૦૧૦ માં સિકંદરા રોડ પર મિલકત ખરીદવા માટે કરવામાં આવ્યો હતો. આ રોકાણ પર ભાઈઓએ ઇન્કમ ટેક્સ એક્ટની કલમ ૫૪એફ હેઠળ મૂડી નફાના કરમાંથી મુક્તિનો દાવો કર્યો હતો.