સેબીએ કરન્સી ડેરિવેટિવ્સ કોન્ટ્રાક્ટ્સ માટે અન્ડરલાઇંગ એક્સપોઝરની મર્યાદામાં સુધારો કર્યો

ભારતીય શેરબજારના નિયમનકાર સિક્યુરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઇન્ડિયા (સેબી) એ રૂપિયા સંબંધિત કરન્સી ડેરિવેટિવ્સમાં હોલ્ડ કરી શકાય તેવી પોઝિશન્સ માટેના નિયમો કડક કર્યા છે. મિન્ટના અહેવાલ મુજબ, સેબીએ હવે ઘરેલું ગ્રાહકો અને ફોરેન પોર્ટફોલિયો ઇન્વેસ્ટર્સ (FPIs) માટે તમામ કરન્સી જોડીઓ અને સ્ટોક એક્સચેન્જોમાં એકીકૃત ૫ મિલિયન ડોલરની મર્યાદા નક્કી કરી છે. આ મર્યાદા સુધીની પોઝિશન્સ માટે અન્ડરલાઇંગ એક્સપોઝર સ્થાપિત કરવાની જરૂર રહેશે નહીં.

ગુરુવારે બહાર પાડવામાં આવેલા પરિપત્રમાં સેબીએ કરન્સી ડેરિવેટિવ્સના પોઝિશન્સને લગતી હાલની જોગવાઈઓમાં સુધારો કર્યો છે. આ પગલું રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) દ્વારા ૧૦ ઓક્ટોબરના રોજ જાહેર કરવામાં આવેલી સુધારેલી થ્રેશોલ્ડ મર્યાદાઓ સાથે સુસંગત બનાવવા માટે લેવામાં આવ્યું છે. અગાઉ RBI એ રૂપિયા સંબંધિત કરન્સી ડેરિવેટિવ્સ એક્સપોઝર માટેની મર્યાદા ૧૦૦ મિલિયન ડોલર નક્કી કરી હતી. નવા નિયમો હેઠળ, હવે વ્યક્તિગત કોન્ટ્રાક્ટ્સને અલગથી ગણવાને બદલે તમામ રૂપિયા સંબંધિત કરન્સી જોડીઓને એક જ એકીકૃત મર્યાદા હેઠળ લાવવામાં આવી છે.

નવા માળખા મુજબ, ઘરેલું ગ્રાહકો અને FPIs કોઈપણ સમયે તમામ માન્ય સ્ટોક એક્સચેન્જો અને તમામ કરન્સી જોડીઓમાં નોશનલ વેલ્યુમાં ૫ મિલિયન ડોલર સુધીની લોંગ અથવા શોર્ટ પોઝિશન્સ લઈ શકે છે, જેના માટે અન્ડરલાઇંગ એક્સપોઝર બતાવવાની જરૂર નથી. અન્ડરલાઇંગ એક્સપોઝરમાં વિદેશી ચલણમાં કરવામાં આવતી ચુકવણી અથવા પ્રાપ્ત થવાપાત્ર રકમનો સમાવેશ થઈ શકે છે, જેનું હેજિંગ કરવું જરૂરી હોય.

FPIs માટે આ નિયમોમાં કેટલીક ખાસ શરતો રાખવામાં આવી છે. તમામ એક્સચેન્જોમાં વિદેશી ચલણ-રૂપિયા જોડીઓના તમામ કોન્ટ્રાક્ટ્સમાં તેમની શોર્ટ પોઝિશન્સ ૫ મિલિયન ડોલરથી વધુ ન હોઈ શકે. જોકે, જે FPIs આ મર્યાદાથી વધુ લોંગ પોઝિશન્સ લેવા માંગતા હોય, તેમણે ભારતીય ડેટ અથવા ઇક્વિટી સિક્યુરિટીઝ, જેમાં ઇક્વિટી અને ડેટ મ્યુચ્યુઅલ ફંડના યુનિટ્સનો સમાવેશ થાય છે, તેમાં અન્ડરલાઇંગ એક્સપોઝર સ્થાપિત કરવું પડશે.

અન્ડરલાઇંગ એક્સપોઝર એટલે એવી વાસ્તવિક નાણાકીય જરૂરિયાત અથવા રોકાણ જે કરન્સી ડેરિવેટિવ પોઝિશનને સમર્થન આપે છે. ઉદાહરણ તરીકે, કોઈ આયાતકાર જેણે ડોલરમાં ભવિષ્યમાં ચુકવણી કરવાની હોય અથવા કોઈ નિકાસકાર જેને વિદેશી ચલણમાં રકમ મળવાની હોય, તેઓ વિનિમય દરના જોખમને ઘટાડવા માટે ડેરિવેટિવ્સનો ઉપયોગ કરી શકે છે.

આ સુધારેલી જોગવાઈઓ સેબીના ૩૦ ડિસેમ્બર ૨૦૨૪ ના સ્ટોક એક્સચેન્જો અને ક્લિયરિંગ કોર્પોરેશન્સ માટેના માસ્ટર સર્ક્યુલર હેઠળની થ્રેશોલ્ડ મર્યાદાઓને બદલશે. સેબીએ જણાવ્યું છે કે અગાઉના માસ્ટર સર્ક્યુલર હેઠળની અન્ય તમામ જરૂરિયાતો, શરતો અને નિયમો યથાવત રહેશે, સિવાય કે જ્યાં નવીનતમ પરિપત્ર દ્વારા ફેરફાર કરવામાં આવ્યો હોય અથવા સેબી દ્વારા નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો હોય.

સ્ટોક એક્સચેન્જો અને ક્લિયરિંગ કોર્પોરેશન્સને જરૂરી સિસ્ટમ્સ ગોઠવવા, તેમના નિયમો અને વિનિયમોમાં જરૂરી સુધારા કરવા અને આ સુધારેલી જોગવાઈઓ સ્ટોકબ્રોકર્સ અને ક્લિયરિંગ મેમ્બર્સ સુધી પહોંચાડવા માટે નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો છે. આ પરિપત્ર RBI દ્વારા રૂપિયા સાથે જોડાયેલા ફોરેન એક્સચેન્જ ડેરિવેટિવ્સના નિયમોમાં કરવામાં આવેલા વ્યાપક સુધારા બાદ આવ્યો છે, જેમાં કોન્ટ્રાક્ટ્સના રદ કરવા, રીબુકિંગ અને હેજિંગ દસ્તાવેજો સંબંધિત જરૂરિયાતોનો પણ સમાવેશ થાય છે.