ભારતીય કસ્ટમ્સ દ્વારા સ્કોચ વિસ્કીના કન્ટેનર રોકાયા, ૧૫૦% ટેરિફનો વિવાદ

ભારતીય કસ્ટમ્સ વિભાગે પરનોડ રિકાર્ડ અને ડાયજેઓ દ્વારા આયાત કરવામાં આવેલા બલ્ક સ્કોચના ડઝનબંધ કન્ટેનર રોકી રાખ્યા છે. આ ઘટના ભારત અને યુકે વચ્ચેના વેપાર કરાર હેઠળ ટેરિફના વિવાદને કારણે સામે આવી છે. રોઇટર્સના અહેવાલ મુજબ, તપાસકર્તાઓ આ શિપમેન્ટ્સ પર ૧૫૦ ટકા ટેરિફ વસૂલવા માટે દબાણ કરી રહ્યા છે, જ્યારે કંપનીઓ નવી દિલ્હી દ્વારા આપવામાં આવેલી ખાતરીના આધારે નીચા ડ્યુટી દરની અપેક્ષા રાખી રહી છે.

જુલાઈ મહિનાથી અમલમાં આવેલા ભારત-યુકે વેપાર કરાર સાથે જોડાયેલો આ પ્રથમ મોટો વિવાદ છે. કસ્ટમ્સ તપાસકર્તાઓએ દલીલ કરી છે કે વિસ્કી બ્રાન્ડ્સ બનાવવા માટે વપરાતા બલ્ક સ્કોચ કોન્સન્ટ્રેટ્સ આ કરાર હેઠળના ઘટાડેલા ૭૫ ટકા ડ્યુટી દર માટે પાત્ર નથી. તપાસકર્તાઓના જણાવ્યા અનુસાર, નીચો ટેરિફ દર માત્ર બોટલબંધ અને પીવા માટે તૈયાર હોય તેવી ફિનિશ્ડ પ્રોડક્ટ્સ પર જ લાગુ પડે છે.

ઉદ્યોગ જગત દ્વારા કરવામાં આવેલી લોબિંગ બાદ, ભારતના વાણિજ્ય મંત્રાલયે ૨ નવેમ્બર, ૨૦૨૬ના રોજ વરિષ્ઠ અધિકારીઓને ખાતરી આપી હતી કે સરકાર આ કરારનું સન્માન કરશે અને વિવાદનો વહેલી તકે ઉકેલ લાવશે. આ ખાતરીને કારણે લિકર કંપનીઓને એવી આશા હતી કે તેમના પર નીચો ટેરિફ લાગુ કરવામાં આવશે. જોકે, નાણા મંત્રાલયના ડાયરેક્ટોરેટ ઓફ રેવન્યુ ઇન્ટેલિજન્સ દ્વારા ૪ નવેમ્બર, ૨૦૨૬ના રોજ એક મેમો બહાર પાડવામાં આવ્યો હતો, જેમાં ભારતભરના કસ્ટમ્સ કમિશનરોને આ બાબતે અલગ દ્રષ્ટિકોણ રાખવા માટે સૂચના આપવામાં આવી હતી.

રોઇટર્સ દ્વારા સમીક્ષા કરવામાં આવેલા આ ગુપ્ત મેમોમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે આયાતકારો બલ્ક સ્કોચ પર ભારત-યુકે કરાર હેઠળના લાભોનો "ખોટી રીતે" દાવો કરી રહ્યા છે. મેમો મુજબ, ૧ મેથી અમલમાં આવેલા કસ્ટમ્સ ક્લાસિફિકેશન હેઠળ આવા "કમ્પાઉન્ડ આલ્કોહોલિક પ્રિપરેશન્સ" પર ૧૫૦ ટકા ટેરિફ લાગવો જોઈએ. મેમોમાં વધુમાં ઉમેર્યું છે કે આયાતકારો દ્વારા કરવામાં આવેલ કોઈપણ ખોટું વર્ગીકરણ મોટા પાયે અને વારંવાર આવતી નોંધપાત્ર મહેસૂલી અસર પેદા કરે છે. તેથી, કસ્ટમ્સ અધિકારીઓને ૧૫૦ ટકા ડ્યુટીનો સાચો અમલ સુનિશ્ચિત કરવા સૂચના આપવામાં આવી છે.

તપાસકર્તાઓની સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરતા મેમોમાં લખ્યું છે કે, પ્રાથમિક તપાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે આયાત કરવામાં આવેલ માલ તૈયાર વિસ્કી, બ્રાન્ડ કે રમ નથી, પરંતુ કોન્સન્ટ્રેટ્સ અથવા કમ્પાઉન્ડ પ્રિપરેશન્સ છે, જેનું આગળ ઉત્પાદન કરવાનું બાકી છે. આ કારણોસર તેને ફિનિશ્ડ પ્રોડક્ટ ગણી શકાય નહીં.

આ સમગ્ર મામલે રોઇટર્સ દ્વારા પૂછવામાં આવેલા પ્રશ્નોના જવાબમાં નાણા મંત્રાલય, વાણિજ્ય મંત્રાલય કે રેવન્યુ ડાયરેક્ટોરેટે કોઈ પ્રતિસાદ આપ્યો નથી. જોકે, નાણા મંત્રાલયના એક વરિષ્ઠ સૂત્રએ જણાવ્યું હતું કે, નાણા મંત્રાલય અને વાણિજ્ય મંત્રાલય આ બાબતનો યોગ્ય ઉકેલ લાવવા માટે ચર્ચા કરી રહ્યા છે. બીજી તરફ, યુકે સ્થિત સ્કોચ વિસ્કી ઉત્પાદક ચિવાસ બ્રધર્સની માલિકી ધરાવતી પરનોડ અને ડાયજેઓ કંપનીઓએ પણ આ અંગે કોઈ ટિપ્પણી કરી નથી.

આંકડાકીય રીતે જોઈએ તો, ૨૦૨૪માં ભારતને થલ થલ સ્કોચની નિકાસ ૩૩૫ મિલિયન ડોલરની રહી હતી. સ્કોચ વિસ્કી એસોસિએશને અનુમાન લગાવ્યું છે કે આ વેપાર કરાર આગામી પાંચ વર્ષમાં આ આંકડામાં ૧.૩૪ બિલિયન ડોલરનો વધારો કરી શકે છે. નોંધનીય છે કે બ્રિટનથી ભારતમાં આવતી સ્કોચ વિસ્કીની કુલ માત્રાના લગભગ ૮૦ ટકા માલ બલ્ક સ્વરૂપે આયાત કરવામાં આવે છે.