બીઈએલ દ્વારા 30,000 કરોડના સંભવિત ક્યુઆરએસએમ સોદા માટે તૈયારીઓ શરૂ

આજ તક રપોર્ટ મુજબ, ભારત ઇલેક્ટ્રોનિક્સ લિમિટેડ (બીઈએલ) દ્વારા સંરક્ષણ સંશોધન અને વિકાસ સંસ્થા (ડીઆરડીઓ) દ્વારા વિકસિત ક્વિક રિએક્શન સરફેસ-ટુ-એર મિસાઇલ એટલે કે ક્યુઆરએસએમ પ્રણાલીના ઉત્પાદનની પ્રારંભિક તૈયારીઓ શરૂ કરી દેવામાં આવી છે. કંપની દ્વારા ફર્સ્ટ ઓફ પ્રોડક્શન મોડેલ (એફઓપીએમ) અને ક્વોલિફિકેશન ટેસ્ટિંગ પર કામ કરવામાં આવી રહ્યું છે.

આ પગલું અંદાજે ₹30,000 કરોડની કિંમતના સંભવિત મોટા સંરક્ષણ સોદા પહેલા લેવામાં આવ્યું છે. બીઈએલના ચેરમેન અને મેનેજિંગ ડિરેક્ટર મનોજ જૈનના જણાવ્યા અનુસાર કેબિનેટ કમિટી ઓન સિક્યોરિટી (સીસીએસ) તરફથી ટૂંક સમયમાં મંજૂરી મળવાની આશા છે. અંતિમ સોદો સરકારી મંજૂરી અને વાટાઘાટો પર આધાર રાખશે.

ક્યુઆરએસએમ એ ઝડપી પ્રતિક્રિયા આપતી સપાટીથી હવામાં પ્રહાર કરતી મિસાઇલ પ્રણાલી છે. તેને મુખ્યત્વે ભારતીય લશ્કરની ગતિશીલ એકમોની સુરક્ષા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવી છે. આ સિસ્ટમ લડાકુ વિમાનો, હેલિકોપ્ટરો, ડ્રોન અને સચોટ નિર્દેશિત હથિયારો સામે રક્ષણ આપી શકે છે.

આ પ્રણાલીની મુખ્ય તાકાત મોબાઇલ રડાર નેટવર્ક છે જે 3૬0 ડિગ્રી દેખરેખ પ્રદાન કરે છે. મિસાઇલની મારક ક્ષમતા અંદાજે 30 કિલોમીટર સુધીની છે, જે દુશ્મનના હવાઈ જોખમને દૂરથી જ રોકવાની ક્ષમતા પૂરી પાડે છે. લશ્કરી એકમો યુદ્ધના મેદાનમાં ઝડપથી આગળ વધતા હોય છે અને સ્થિર રક્ષા વ્યવસ્થા પૂરતી સાબિત થતી નથી, ત્યારે મોબાઇલ હોવાને કારણે આ સિસ્ટમ સૈન્ય એકમોની સાથે રહીને તાત્કાલિક પ્રતિક્રિયા આપી શકે છે.

સામાન્ય રીતે સંરક્ષણ સોદાઓમાં અંતિમ કરાર બાદ જ ઉત્પાદન શરૂ થતું હોય છે જેમાં ઘણા મહિનાઓ લાગે છે. પરંતુ બીઈએલે આ વખતે અલગ માર્ગ અપનાવ્યો છે અને કંપની તથા તેની સપ્લાય ચેઈન ભાગીદારોએ અંતિમ કોન્ટ્રાક્ટ મળ્યા વગર જ ઉત્પાદન સંબંધિત કામ શરૂ કરી દીધું છે.

મનોજ જૈને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે સીસીએસ તરફથી મંજૂરી ઝડપથી આવવાની અપેક્ષા છે અને આ તૈયારીના કારણે ઘણા મહિનાઓ બચાવી શકાશે. સંરક્ષણ ઉત્પાદનમાં સમય ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ હોય છે કારણ કે વિલંબથી સૈન્યને સિસ્ટમ મળવાનો સમય વધી જાય છે.

બીઈએલનું આ પગલું આત્મનિર્ભર ભારતની દિશામાં વ્યવહારુ પ્રયાસ ગણવામાં આવે છે. કંપની મશીનરી, ટેસ્ટિંગ સુવિધાઓ અને ભાગીદારો સાથે સમન્વય અગાઉથી જ તૈયાર રાખી રહી છે જેથી ઓર્ડર મળતાની સાથે જ ઉત્પાદન વેગ પકડી શકે.

પ્રસ્તાવિત ઓર્ડર અંદાજે ₹30,000 કરોડનો છે જે ભારતીય સંરક્ષણ ઉદ્યોગ માટે ખૂબ મોટો છે. આનાથી બીઈએલની ઉત્પાદન ક્ષમતા અને આવક બંને મજબૂત બનશે અને સ્થાનિક સપ્લાય ચેઈનમાં જોડાયેલા નાના-મધ્યમ ઉદ્યોગોને પણ કામ મળશે. સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં મોટા ઓર્ડરથી રોજગારીની તકો વધે છે અને તકનીકી વિશેષતાનો વિકાસ થાય છે.

આ સોદો માત્ર એક વ્યવસાય નથી પરંતુ દેશની વાયુ રક્ષા ક્ષમતાને મજબૂત કરનારું કદમ છે. સૈન્યની ચાલતી સંરચનાઓને હવાઈ જોખમોથી બચાવવાની ક્ષમતા વધવાથી સરહદો પર સુરક્ષા વ્યવસ્થા વધુ અસરકારક બનશે. ડ્રોન અને પ્રિસિઝન ગાઇડેડ હથિયારોના વધી રહેલા ઉપયોગને ધ્યાનમાં રાખીને આવી ઝડપી પ્રતિક્રિયા પ્રણાલીની જરૂરિયાત વધી ગઈ છે.

ક્યુઆરએસએમની 360 ડિગ્રી નિરીક્ષણ ક્ષમતા તેને આધુનિક યુદ્ધની જરૂરિયાતો અનુસાર યોગ્ય બનાવે છે. મોબાઇલ રડાર નેટવર્ક સતત સ્કેનિંગ કરે છે અને જોખમ પારખતા જ મિસાઇલ છોડી શકાય છે. 30 કિલોમીટરની રેન્જ સૈન્ય યુનિટ્સને સુરક્ષિત અંતર પૂરું પાડે છે. ડીઆરડીઓ સાથે મળીને વિકસિત આ સિસ્ટમનું ઉત્પાદન કંપનીના અનુભવમાં વધારો કરશે.

સંરક્ષણ સંશોધન અને વિકાસ સંસ્થા (DRDO) એ ભારત સરકારની મુખ્ય રક્ષણ સંશોધન સંસ્થા છે જે દેશની સૈન્ય જરૂરિયાતો માટે અદ્યતન શસ્ત્ર પ્રણાલીઓ, રડાર અને મિસાઈલ ટેકનોલોજી વિકસાવવાનું કાર્ય કરે છે.