મહારાષ્ટ્ર સરકાર દ્વારા આદિવાસીઓના સર્વાંગી વિકાસ માટે ₹૧૬૦ કરોડની ફાળવણી

મહારાષ્ટ્ર સરકારે 'વિકસિત મહારાષ્ટ્ર ૨૦૪૭' અભિયાન અંતર્ગત આદિવાસી સમુદાયોના સર્વાંગી વિકાસ માટે વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ ના બજેટમાં ₹૧૬૦ કરોડના વિશેષ પેકેજનો પ્રબંધ કર્યો છે. આ ભંડોળનો મુખ્ય હેતુ કાતકરી, કોલમ અને માડિયા જેવી આદિવાસી જાતિઓ તેમજ પારધી સમુદાયના ઉત્થાન માટે કરવામાં આવ્યો છે. આ પેકેજને અમલમાં લાવવા માટે રાજ્ય સરકારે ૨ નવેમ્બર ૨૦૨૬ ના રોજ સરકારી ઠરાવ (GR) પણ બહાર પાડ્યો છે.

ધિરાણની વિગતવાર વહેંચણી મુજબ, આ કુલ ₹૧૬૦ કરોડના પેકેજમાંથી ₹૧૩૦ કરોડ આદિવાસી જાતિઓ માટે અને ₹૩૦ કરોડ પારધી સમુદાય માટે અનામત રાખવામાં આવ્યા છે. આદિવાસી જાતિઓ માટેના ₹૧૩૦ કરોડના ભાગને વધુ બે ભાગમાં વહેંચવામાં આવશે, જેમાં ₹૧૦૦ કરોડ પાયાની સુવિધાઓ માટે અને ₹૩૦ કરોડ વ્યક્તિગત તેમજ સામૂહિક લાભ યોજનાઓ માટે ફાળવવામાં આવશે. તેવી જ રીતે, પારધી સમુદાય માટેના ₹૩૦ કરોડમાંથી ₹૧૦ કરોડ પાયાની સુવિધાઓ માટે અને ₹૨૦ કરોડ વ્યક્તિગત તથા સામૂહિક લાભ યોજનાઓ માટે ફાળવવામાં આવ્યા છે. આ યોજનાઓ હેઠળ વ્યક્તિગત અને સામૂહિક લાભ માટે સરકાર દ્વારા ૧૦૦% ગ્રાન્ટ પૂરી પાડવામાં આવશે.

યોજનાઓના અમલીકરણ માટેના નિયમો મુજબ, વ્યક્તિગત યોજના માટે ઓછામાં ઓછી ₹૫૦,૦૦૦ ની ગ્રાન્ટ આપવામાં આવશે, જ્યારે બે કે તેથી વધુ લાભાર્થીઓ ધરાવતી સામૂહિક યોજના માટે મહત્તમ ₹૭.૫ લાખ સુધીની સહાય મળી શકશે. મુખ્યમંત્રી કાર્યાલય (CMO) ના નિવેદન મુજબ, જો અન્ય વિભાગોની યોજનાઓના લાભ લેવામાં લાભાર્થીઓ તેમનો પોતાનો હિસ્સો ચૂકવી શકવા માટે અસમર્થ હોય, તો આદિવાસી વિકાસ વિભાગ તે રકમ પૂરી પાડશે. આ ઉપરાંત, મહિલા સશક્તિકરણ માટે મહિલાઓના સ્વ-સહાય જૂથો (SHGs) બનાવવામાં વિશેષ પ્રોત્સાહન આપવામાં આવશે, જેથી તેઓ સામૂહિક સાહસો કરી શકે અને તેમના પરિવારોનું આર્થિક સશક્તિકરણ કરી શકે. આવા જૂથોને ₹૭.૫ લાખ સુધીની ગ્રાન્ટ આપવામાં આવશે.

આ ભંડોળનો ઉપયોગ જાગૃતિ અભિયાનો અને વિશેષ કેમ્પ યોજવા માટે પણ કરવામાં આવશે. આ કેમ્પ દ્વારા આધાર કાર્ડ, મતદાર ઓળખ કાર્ડ, રેશન કાર્ડ, જાતિનું પ્રમાણપત્ર, મનરેગા (MGNREGA) જોબ કાર્ડ, આયુષ્માન કાર્ડ અને બેંક ખાતા જેવા આવશ્યક દસ્તાવેજો પૂરા પાડવામાં આવશે. આરોગ્ય ક્ષેત્રે પણ વિશેષ ધ્યાન આપવામાં આવશે, જેમાં હેલ્થ ચેક-અપ કેમ્પ, આંગણવાડી કાર્યકરો, આશા (ASHA) કાર્યકરો અને નર્સ દ્વારા મુલાકાતો, આરોગ્ય શિક્ષણ અને સરકારી આરોગ્ય યોજનાઓના લાભો પૂરા પાડવાનો સમાવેશ થાય છે.

શિક્ષણના ક્ષેત્રમાં વિદ્યાર્થીઓની હાજરી વધારવા અને શાળા બહારના બાળકોને મુખ્ય પ્રવાહમાં લાવવા માટે પણ પગલાં લેવામાં આવશે. વલણ ધરાવતા પરિવારોના બાળકો માટે ઉનાળા દરમિયાન આશ્રમ શાળાઓમાં રહેણાંક કેમ્પનું આયોજન કરવામાં આવશે. આ સમગ્ર પ્રક્રિયાનો હેતુ આદિવાસી સમુદાયના જીવનધોરણમાં સુધારો લાવવાનો છે.

મહારાષ્ટ્ર સરકાર રાજ્યના વિવિધ ક્ષેત્રોમાં વિકાસના કાર્યોનું સંચાલન કરે છે અને બજેટ દ્વારા વિવિધ સામાજિક અને આર્થિક યોજનાઓ અમલમાં મૂકે છે.