હવા પ્રદૂષણને કારણે ૨૦ લાખ મૃત્યુ અંગે કોંગ્રેસની મોદી સરકાર પર ટીકા

ભારતમાં વાયુ પ્રદૂષણને કારણે થતા મૃત્યુના આંકડા અંગે મોદી સરકાર હકીકત સ્વીકારવા તૈયાર નથી હોવાનો આક્ષેપ કોંગ્રેસ દ્વારા કરવામાં આવ્યો છે. સોમવારે, ૯ નવેમ્બર, ૨૦૨૬ના રોજ કોંગ્રેસે સરકારની આ વલણની આકરી ટીકા કરી હતી અને PM2.5 તથા ઓઝોનના વર્તમાન ધોરણોને વધુ કડક બનાવવાની તેમજ નેશનલ ક્લીન એર પ્રોગ્રામમાં સુધારો કરવાની માંગ કરી હતી.

કોંગ્રેસના જનરલ સેક્રેટરી ઇન-ચાર્જ કોમ્યુનિકેશન્સ જયરામ રમેશે FICCI-EY ના રિપોર્ટનો હવાલો આપતા જણાવ્યું હતું કે, વર્ષ ૨૦૨૩ માં ભારતમાં અંદાજે ૨૦ લાખ મૃત્યુ (કુલ મૃત્યુના લગભગ ૨૨%) વાયુ પ્રદૂષણને આભારી હતા. તેમણે X પ્લેટફોર્મ પર જણાવ્યું હતું કે, મોદી સરકાર લાંબા સમયથી દેશમાં વાયુ પ્રદૂષણની મૃત્યુદર પર થતી અસરને સ્વીકારવામાં નિષ્ફળ રહી છે.

ભૂતપૂર્વ પર્યાવરણ મંત્રી રમેશે વધુમાં ઉમેર્યું હતું કે, સરકારે સંસદમાં અને સંસદની બહાર પણ અનેક અભ્યાસોનો અસ્વીકાર કર્યો છે. સરકારનું કહેવું છે કે આ અભ્યાસો ભારત માટે ચોક્કસ નથી અને તેની અસરો સીધી કે અનન્ય રીતે વાયુ પ્રદૂષણને આભારી નથી. જોકે, રમેશે જણાવ્યું હતું કે હવે એક વિગતવાર FICCI-EY રિપોર્ટ સામે આવ્યો છે જે સ્પષ્ટપણે જણાવે છે કે ૨૦૨૩ માં ૨૦ લાખ મૃત્યુ પ્રદૂષણને કારણે થયા હતા. તેમણે આ રિપોર્ટને નિદ્રાધીન મોદી સરકાર માટે એક વધુ ચેતવણી ગણાવી હતી.

રમેશે વ્યવસાય કરવાની સરળતા કરતા શ્વાસ લેવાની સરળતા વધુ પાયાની બાબત હોવાનું કહીને જણાવ્યું હતું કે, ભારતના ઘણા ભાગોમાં PM2.5 એક નિર્ણાયક ખૂની બની ગયું છે. તેમણે સૂચવ્યું હતું કે સુધારા માટેનો એજન્ડા લાંબા સમયથી સ્પષ્ટ છે અને FICCI ના રિપોર્ટમાં રાષ્ટ્રીય કાર્યવાહી માટે દસ વર્ષનો તબક્કાવાર રોડમેપ રજૂ કરવામાં આવ્યો છે. તેમણે તાકીદ કરી હતી કે અત્યારે જ અમલીકરણ શરૂ થવું જોઈએ, જેમાં PM2.5 અને ઓઝોનના ધોરણોને WHO દ્વારા ભલામણ કરાયેલા સુરક્ષા સ્તરો સુધી કડક બનાવવા જોઈએ.

કોંગ્રેસના નેતાએ નેશનલ ક્લીન એર પ્રોગ્રામમાં ફેરફાર કરવાની અને PM2.5 તથા ઓઝોન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાની માંગ કરી હતી. આ ઉપરાંત, તેમણે ૧૯૮૧ ના એર (પ્રિવેન્શન એન્ડ કંટ્રોલ ઓફ પોલ્યુશન) એક્ટને બદલે જાહેર આરોગ્ય પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરતો નવો ક્લીન એર એક્ટ લાવવાની પણ અપીલ કરી હતી. રમેશે કહ્યું હતું કે વાયુ પ્રદૂષણના સ્ત્રોતો અને તેના જાહેર આરોગ્ય પર થતી અસરો અંગે પુરાવાઓ સામે આવ્યા છે, તેથી દેશની અગ્રણી ઉદ્યોગ સંસ્થાના આ વિશ્લેષણને મોદી સરકાર અવગણી શકે નહીં.

આ દરમિયાન, દિવાળીના એક દિવસ પછી દિલ્હીમાં ગાઢ ધુમ્મસ છવાયેલું હતું, જેના કારણે દૃશ્યતા ઘટી ગઈ હતી અને શહેરનો એર ક્વોલિટી ઇન્ડેક્સ (AQI) ૩૭૦ સુધી પહોંચી ગયો હતો, જે લગભગ 'ગંભીર' શ્રેણીમાં છે. DTU અને બુરારી ક્રોસિંગ મોનિટરિંગ સ્ટેશનો પર સૌથી ખરાબ ગુણવત્તા નોંધાઈ હતી, જ્યાં AQI ૪૩૭ હતો. અન્ય ચાર સ્ટેશનોએ 'ખરાબ' ગુણવત્તા નોંધાવી હતી, જ્યારે બાકીના સ્ટેશનો 'ખૂબ ખરાબ' શ્રેણીમાં હતા.

સેન્ટ્રલ પોલ્યુશન કંટ્રોલ બોર્ડ (CPCB) મુજબ, ૦ થી ૫૦ વચ્ચેનો AQI 'સારો', ૫૧ થી ૧૦૦ 'સંતોષકારક', ૧૦૧ થી ૨૦૦ 'મધ્યમ', ૨૦૧ થી ૩૦૦ 'ખરાબ', ૩૦૧ થી ૪૦૦ 'ખૂબ ખરાબ' અને ૪૦૧ થી ૫૦૦ 'ગંભીર' ગણાય છે. બાવાના, બુરારી, જહાંગીરપુરી, સોનિયા વિહાર, પંજાબી બાગ, ઓખલા અને રોહિણી સહિતના અનેક વિસ્તારોમાં હવામાન 'ગંભીર' રહ્યું હતું. એર ક્વોલિટી અર્લી વોર્નિંગ સિસ્ટમ અનુસાર, દિલ્હીના વાયુ પ્રદૂષણના સ્તર દિવસ દરમિયાન 'ગંભીર' શ્રેણીમાં જઈ શકે છે અને આગામી દિવસોમાં પણ તે ત્યાં જ રહેશે તેવી શક્યતા છે.