ભારતમાં મેડિકલ ડિવાઇસથી થતા ગંભીર નુકસાનના કિસ્સાઓમાં ત્રણ ગણો વધારો

ભારતમાં મેડિકલ ડિવાઇસના ઉપયોગને કારણે દર્દીઓને થતા ગંભીર નુકસાનના કિસ્સાઓમાં છેલ્લા છ વર્ષમાં લગભગ ત્રણ ગણો વધારો થયો છે. ઇન્ડિયન ફાર્માકોપિયા કમિશન (IPC) ના આંકડાઓ દર્શાવે છે કે વર્ષ ૨૦૨૦માં આવા ૮૦૮ કિસ્સાઓ નોંધાયા હતા, જે વર્ષ ૨૦૨૫માં વધીને ૨,૧૭૬ થઈ ગયા છે. વર્ષ ૨૦૨૦ થી અત્યાર સુધીમાં કુલ ૯,૩૭૩ ગંભીર કિસ્સાઓ સામે આવ્યા છે.

દૈનિક ભાસ્કરના અહેવાલ મુજબ, આ આંકડાઓ પ્રથમ વખત માહિતી અધિકાર (RTI) હેઠળ સામે આવ્યા છે. સેન્ટ્રલ ઇન્ફોર્મેશન કમિશનના આદેશ બાદ IPC એ આ માહિતી જાહેર કરી છે. ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના અહેવાલ અનુસાર, આ માહિતી મેળવવા માટે અનેકવાર RTI અરજીઓ કરવામાં આવી હતી. ગંભીર કિસ્સાઓની વ્યાખ્યામાં એવી પરિસ્થિતિઓનો સમાવેશ થાય છે જેમાં દર્દીના જીવને જોખમ હોય, લાંબા સમય સુધી હોસ્પિટલમાં દાખલ રહેવું પડે અથવા અન્ય ગંભીર સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ ઊભી થાય.

અગાઉ, IPC તેની વાર્ષિક અહેવાલમાં કુલ કિસ્સાઓની સંખ્યા તો આપતું હતું, પરંતુ ગંભીર કિસ્સાઓના અલગ આંકડા જાહેર કરતું નહોતું. IPC એ મેડિકલ ડિવાઇસ બનાવતી કંપનીઓના નામ અને ઉપકરણોની શ્રેણી જણાવવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. IPC નું કહેવું હતું કે આનાથી કંપનીઓની વ્યાવસાયિક ગુપ્તતા પર અસર પડી શકે છે. આ ઉપરાંત, કોઈ પ્રતિકૂળ ઘટના ઉપકરણને કારણે થઈ છે કે પ્રક્રિયામાં થયેલી ભૂલને કારણે તે સ્પષ્ટ નથી તેમ પણ સંસ્થાએ જણાવ્યું હતું.

IPC દેશભરમાં આવેલા ૭૭૫ મોનિટરિંગ કેન્દ્રો પાસેથી મેડિકલ ડિવાઇસના ઉપયોગ પછી થતી પ્રતિકૂળ ઘટનાઓની માહિતી એકત્રિત કરે છે. IPC ના વાર્ષિક અહેવાલ મુજબ, નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫માં મેડિકલ ડિવાઇસ સંબંધિત ૧૪,૫૮૪ પ્રતિકૂળ ઘટનાઓ નોંધાઈ હતી. આમાંથી માત્ર ૨૨ કિસ્સાઓને આગળની કાર્યવાહી માટે સેન્ટ્રલ ડ્રગ સ્ટાન્ડર્ડ કંટ્રોલ ઓર્ગેનાઈઝેશન (CDSCO) ને મોકલવામાં આવ્યા હતા. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૩-૨૪માં ૧૦,૨૬૯ કિસ્સાઓ નોંધાયા હતા, જેમાંથી ૧૬ કિસ્સાઓ આગળ મોકલવામાં આવ્યા હતા. જ્યારે વર્ષ ૨૦૨૨-૨૩માં ૩,૮૬૮ કિસ્સાઓ સામે આવ્યા હતા અને તેમાં ૧૨ કિસ્સાઓ CDSCO પાસે મોકલવામાં આવ્યા હતા.

શંકાસ્પદ ઉપકરણોની યાદીમાં સર્જિકલ ગ્લવ્ઝ, સિરીંજ, યુરિન બેગ, પ્રેગ્નન્સી ટેસ્ટ કિટ, કેથેટર અને બ્લડ પ્રેશર મોનિટર જેવા ઉત્પાદનોનો સમાવેશ થાય છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં વેન્ટિલેટર, બ્લડ ટ્રાન્સફ્યુઝન સેટ અને હાર્ટ સ્ટેન્ટ પણ શંકાસ્પદ ઉપકરણોની યાદીમાં સામેલ હતા.

ભારતમાં મેડિકલ ડિવાઇસ સંબંધિત પ્રતિકૂળ ઘટનાઓની દેખરેખ રાખવા માટે વર્ષ ૨૦૧૫માં મેટેરિયોવિજિલન્સ પ્રોગ્રામ ઓફ ઇન્ડિયા શરૂ કરવામાં આવ્યો હતો. IPC આ કાર્યક્રમ હેઠળ ઓનલાઇન પોર્ટલ દ્વારા આવી ઘટનાઓની માહિતી મેળવે છે. નિયમો અનુસાર, ગંભીર પ્રતિકૂળ ઘટનાઓની જાણકારી ૧૫ દિવસની અંદર IPC ને આપવી ફરજિયાત છે. આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણો મુજબ, જો કોઈ ઘટનાથી દર્દીનું મૃત્યુ થાય, જીવનું જોખમ ઊભું થાય, લાંબા સમય સુધી હોસ્પિટલમાં દાખલ રહેવું પડે અથવા કાયમી અપંગતા જેવી સ્થિતિ સર્જાય, તો તેને ગંભીર ઘટના માનવામાં આવે છે. અમેરિકામાં મેડિકલ ડિવાઇસ સંબંધિત પ્રતિકૂળ ઘટનાઓની માહિતી માટે MAUDE નામનો જાહેર ડેટાબેઝ છે, જેમાં ઉપકરણના બ્રાન્ડ, ઉત્પાદક, મોડેલ અને ઘટનાની વિગતો ઉપલબ્ધ હોય છે.

મેટેરિયોવિજિલન્સ પ્રોગ્રામ ઓફ ઇન્ડિયા એ મેડિકલ ઉપકરણોના ઉપયોગથી થતી પ્રતિકૂળ અસરો પર દેખરેખ રાખવા માટેની એક વ્યવસ્થા હતી. આ કાર્યક્રમ હેઠળ ઉપકરણોની સુરક્ષા અને તેની ગુણવત્તા જાળવવા માટે ડેટા એકત્રિત કરવામાં આવતો હતો.