દિલ્હીમાં પ્રદૂષણનું સ્તર ગંભીર બન્યું અને દ્રશ્યતામાં ઘટાડો થયો

દિલ્હીમાં શુક્રવારે સવારે વાયુ પ્રદૂષણનું સ્તર અત્યંત ખતરનાક સ્તરે પહોંચી ગયું હતું, જેમાં શહેરનો સરેરાશ એર ક્વોલિટી ઇન્ડેક્સ (AQI) સવારે ૭.૩૧ વાગ્યે ૪૯૪ નોંધાયો હતો તેમ ANI ના અહેવાલ મુજબ જણાવવામાં આવ્યું છે. સેન્ટ્રલ પોલ્યુશન કંટ્રોલ બોર્ડ (CPCB) ના ડેટા અનુસાર, સવારે ૮.૪૦ વાગ્યે પણ AQI ૪૦૩ હતો. ગાઢ ધુમ્મસ અને પ્રદૂષણને કારણે શહેરના અનેક વિસ્તારોમાં દ્રશ્યતામાં ઘટાડો થયો હતો અને અનેક મોનિટરિંગ સ્ટેશનો પર પ્રદૂષણનું સ્તર ગંભીર નોંધાયું હતું.

CPCB ના ડેટા મુજબ, ૪૦૧ થી ૫૦૦ ની વચ્ચેનો AQI ગંભીર શ્રેણીમાં આવે છે. આ પ્રકારનું ગંભીર પ્રદૂષણ સ્વસ્થ લોકોને પણ અસર કરી શકે છે, જ્યારે પહેલેથી જ સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ ધરાવતા લોકો માટે તે વધુ ગંભીર મુશ્કેલીઓ ઊભી કરી શકે છે. વાહનોનો ધુમાડો, ઔદ્યોગિક પ્રવૃત્તિઓ, બાંધકામની ધૂળ, કચરો અને બાયોમાસનું સળગવું એ પ્રદૂષણના મુખ્ય કારણો છે. પવનની ઓછી ગતિ, મર્યાદિત વાતાવરણીય મિશ્રણ અને તાપમાનનું ઇન્વર્ઝન પ્રદૂષકોને જમીનની નજીક ફસાવી શકે છે અને તેમના વિખેરવાની પ્રક્રિયાને ધીમી પાડી શકે છે. ધુમ્મસમાં પાણીના નાના ટીપાં હોય છે, જ્યારે સ્મોગમાં પાર્ટિક્યુલેટ મેટર અને ગેસ જેવા વાયુ પ્રદૂષકો હોય છે. આ બંને સાથે મળીને દ્રશ્યતા ઘટાડી શકે છે અને હવાની ગુણવત્તા બગાડી શકે છે.

CPCB ના આંકડા મુજબ, IIT દિલ્હી સૌથી વધુ અસરગ્રસ્ત સ્થળોમાંનું એક હતું જ્યાં AQI ૪૮૮ નોંધાયો હતો. ત્યારબાદ ITO માં ૪૫૫, JNU માં ૪૫૧, આનંદ વિહારમાં ૪૧૯, રોહિણીમાં ૪૧૩ અને રાજોકરી બોર્ડર પર ૪૦૨ AQI નોંધાયો હતો. આ તમામ વિસ્તારો ગંભીર શ્રેણીમાં હતા. રાજધાનીના અન્ય ભાગોમાં પણ હવાની ગુણવત્તા ખૂબ જ ખરાબ હતી અને ૩૩ થી વધુ સ્ટેશનો પર AQI ૪૦૦ થી વધુ એટલે કે ગંભીર શ્રેણીમાં નોંધાયો હતો.

દિલ્હી સરકાર દ્વારા પ્રદૂષણ સામે લડવા માટે સમગ્ર શહેરમાં વોટર સ્પ્રિંકલર તૈનાત કરવામાં આવ્યા છે. ગ્રેટેડ રિસ્પોન્સ એક્શન પ્લાન (GRAP) ના તબક્કા III હેઠળ બિનજરૂરી બાંધકામ અને તોડફોડ પર પ્રતિબંધો સહિતના પગલાં લેવામાં આવ્યા છે.

બીજી તરફ, આમ આદમી પાર્ટીના નેતા સૌરભ ભારદ્વાજે ગુરુવારે ભાજપ સંચાલિત દિલ્હી સરકારની ટીકા કરી હતી અને CPCB ના AQI ડેટાની વિશ્વસનીયતા પર સવાલ ઉઠાવ્યા હતા. ANI સાથે વાત કરતા ભારદ્વાજે સેન્ટર ફોર રિસર્ચ ઓન એનર્જી એન્ડ ક્લીન એર (CREA) ના અહેવાલનો હવાલો આપતા આરોપ લગાવ્યો હતો કે સરકારી વેબસાઇટ્સ પર દર્શાવેલ પ્રદૂષણનું સ્તર વાસ્તવિક આંકડા કરતા ૪૯% ઓછું હતું. તેમણે આ તફાવતને દિલ્હીની વસ્તી સાથે છેતરપિંડી ગણાવી હતી. ભારદ્વાજે દાવો કર્યો હતો કે જો AQI ૩૭૦ હોય, તો તે ૫૬૦ કે તેથી વધુ હોઈ શકે છે. તેમણે એ પણ સવાલ ઉઠાવ્યો હતો કે CPCB ૯૯૯ થી વધુના રીડિંગ સાથે કેવી રીતે વ્યવહાર કરે છે, કારણ કે તેમની માપણી પ્રણાલી તે સ્તરથી ઉપરના મૂલ્યો નોંધાવી શકતી નથી.

ANI ના અહેવાલ મુજબ, CREA એ દિલ્હીના ૫૯ મોનિટરિંગ સ્ટેશનોના કલાક દીઠ PM2.5 ડેટાના વિશ્લેષણમાં ૮ નવેમ્બરના સાંજે ૪ વાગ્યાથી ૯ નવેમ્બરના સાંજે ૪ વાગ્યા વચ્ચે ૨૫૫ કલાકના રેકોર્ડ્સ ખૂટતા હોવાનું શોધી કાઢ્યું હતું. આ વિશ્લેષણમાં ૨૪ કલાકની સરેરાશ PM2.5 સાંદ્રતા ૨૬૯ થી વધીને ૪૦૦ માઇક્રોગ્રામ પ્રતિ ક્યુબિક મીટર થઈ હોવાનું પણ નોંધવામાં આવ્યું હતું, જે લગભગ ૪૯% નો વધારો દર્શાવે છે. ભારદ્વાજે આ તારણોનો ઉપયોગ નોંધાયેલા અને સત્તાવાર પ્લેટફોર્મ પર દર્શાવવામાં આવેલા પ્રદૂષણના સ્તરો વચ્ચેના તફાવતનો આરોપ લગાવવા માટે કર્યો હતો.

સેન્ટ્રલ પોલ્યુશન કંટ્રોલ બોર્ડ (CPCB) એ ભારત સરકાર હેઠળનું એક કાયદેસરનું સંસ્થાકીય માળખું છે જે હવા, પાણી અને જમીનનું પ્રદૂષણ અટકાવવા માટેના ધોરણો નક્કી કરે છે અને તેનું નિયમન કરે છે.