રિઝર્વેશન હેઠળના પ્રોફેસરોનું શિક્ષણ અને સંશોધન સામાન્ય શ્રેણી જેટલું જ અસરકારક

ભારતની એન્જિનિયરિંગ કોલેજો અને ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ્સ ઓફ ટેકનોલોજી (IITs) માં અનામત શ્રેણી હેઠળ નિમણૂક પામેલા ફેકલ્ટી સભ્યોનું શિક્ષણ અને સંશોધન કાર્ય સામાન્ય શ્રેણીના સાથીદારો જેટલું જ સક્ષમ હોય છે. હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સના અહેવાલ મુજબ, એક નવા અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે અનામત શ્રેણીના પ્રોફેસરો પાસે સરેરાશ ઓછી શૈક્ષણિક લાયકાત, ઓછો અનુભવ અને સિનિયર હોદ્દાઓની સંખ્યા ઓછી હોવા છતાં, તેમની કાર્યક્ષમતા પર તેની કોઈ નકારાત્મક અસર પડતી નથી.

આ અભ્યાસમાં જોવા મળ્યું કે અનામત શ્રેણીના ફેકલ્ટી દ્વારા ભણાવવામાં આવેલા વિદ્યાર્થીઓએ તેમના તાત્કાલિક કોર્સની પરીક્ષાઓમાં માર્જિનલ રીતે વધુ સારું પ્રદર્શન કર્યું હતું, જેમાં તેઓ સરેરાશ ૧.૪૪ પર્સન્ટાઇલ પોઈન્ટ્સ વધુ સ્કોર કરી શક્યા હતા. વધુમાં, લાંબા ગાળાના શૈક્ષણિક પરિણામો જેવા કે સ્ટાન્ડર્ડાઇઝ્ડ ટેસ્ટ સ્કોર્સ, હાજરી, ડ્રોપઆઉટ રેટ અને ગ્રેજ્યુએશન રેટમાં પણ બંને શ્રેણીના ફેકલ્ટી વચ્ચે કોઈ નોંધપાત્ર તફાવત જોવા મળ્યો નથી.

‘Affirmative Action, Faculty Productivity and Caste Interactions: Evidence from Engineering Colleges in India’ શીર્ષક ધરાવતા આ અભ્યાસના લેખકોમાં યુનિવર્સિટી ઓફ કેલિફોર્નિયા, લોસ એન્જલસ (UCLA) અને નેશનલ બ્યુરો ઓફ ઇકોનોમિક રિસર્ચ (NBER) ના રોબર્ટ ડબલ્યુ. ફેરલી, યુનિવર્સિટી ઓફ એમ્સ્ટરડેમના સૌરભ ખન્ના, સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટીના પ્રશાંત લોયલકા અને યુનિવર્સિટી ઓફ કેલિફોર્નિયા, સાન્ટા ક્રુઝ (UC Santa Cruz) ના ગગનદીપ એસ. સચદેવા સામેલ છે.

સંશોધકોએ ભારતની ૫૦ એન્જિનિયરિંગ અને ટેકનોલોજી કોલેજોના ડેટાનું વિશ્લેષણ કર્યું હતું, જેમાં ૨,૭૧૦ ફેકલ્ટી સભ્યો અને ૨૦,૨૩૯ વિદ્યાર્થીઓનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો. આ નમૂનામાં કમ્પ્યુટર સાયન્સ અને ઇલેક્ટ્રિકલ એન્જિનિયરિંગ વિભાગોને આવરી લેવામાં આવ્યા હતા. આ માટે આઠ પ્રતિષ્ઠિત સંસ્થાઓ જેવી કે IITs, NITs, IIITs અને NIRF ના ટોપ ૧૦૦માં સ્થાન ધરાવતી કોલેજોની યાદચ્છિક પસંદગી કરવામાં આવી હતી, જ્યારે બાકીની ૪૨ કોલેજોની પસંદગી તેમના કદના આધારે કરવામાં આવી હતી.

આ ડેટા બે તબક્કામાં એકત્રિત કરવામાં આવ્યો હતો: પ્રથમ ઓક્ટોબરથી ડિસેમ્બર ૨૦૧૭ અને બીજો જાન્યુઆરીથી માર્ચ ૨૦૧૯. આ પ્રોજેક્ટને ઓલ ઇન્ડિયા કાઉન્સિલ ફોર ટેકનિકલ એજ્યુકેશન (AICTE) દ્વારા ફંડ આપવામાં આવ્યું હતું. સંશોધકોએ જણાવ્યું કે બેઝલાઇન અને એન્ડલાઇન સર્વે બંનેમાં પ્રતિસાદ દર લગભગ ૯૫% રહ્યો હતો.

અભ્યાસની વિશ્વસનીયતા વધારવા માટે ૧૨ કોલેજોમાં વિદ્યાર્થીઓને યાદચ્છિક રીતે ફેકલ્ટી સભ્યોને સોંપવામાં આવ્યા હતા. આ પદ્ધતિથી સંશોધકો એ જાણી શક્યા કે વિદ્યાર્થીઓની લાક્ષણિકતાઓ કે ફેકલ્ટીની પસંદગીના કારણે પરિણામોમાં તફાવત નથી, પરંતુ તે ફેકલ્ટીની ક્ષમતા પર આધારિત છે. વધુમાં, કોલેજોમાં સ્ટાન્ડર્ડાઇઝ્ડ કોર્સ કન્ટેન્ટ અને સેન્ટ્રલી ગ્રેડેડ સેમેસ્ટર પરીક્ષાઓ હોવાથી સરખામણી વધુ સચોટ બની હતી.

આ રિપોર્ટ ઓક્ટોબરમાં NBER દ્વારા વર્કિંગ પેપર તરીકે બહાર પાડવામાં આવ્યો હતો અને તે યુનિવર્સિટી ઓફ શિકાગો પ્રેસ દ્વારા પ્રકાશિત ‘Journal of Political Economy: Microeconomics’ માં પ્રકાશિત થવા scheduled છે. લેખકોએ નોંધ્યું છે કે અન્ય ક્ષેત્રોમાં પણ આવા તારણોની તપાસ કરવા માટે વધુ સંશોધનની જરૂર છે. NBER એક યુએસ-આધારિત બિન-નફાકારક સંસ્થા છે જે આર્થિક સંશોધન કરે છે, અને આ પેપર ચર્ચા માટે ફેલાવવામાં આવ્યું છે પરંતુ હજુ સુધી પીઅર-રિવ્યુ કરવામાં આવ્યું નથી.

આ તારણો એવા સમયે આવ્યા છે જ્યારે IITs જેવી પ્રીમિયર સંસ્થાઓમાં જાતિ પ્રતિનિધિત્વ અને ભેદભાવ અંગે ચર્ચા ચાલી રહી છે. હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સના અગાઉના અહેવાલ મુજબ, ૨૩ IITs માં મંજૂર ૧૨,૪૯૮ શિક્ષણ પોસ્ટોમાંથી ૪,૮૦૪ ખાલી હતા. જે નવ IITs એ જાતિ-કેટેગરી મુજબનો ડેટા આપ્યો હતો, તેમાં ૧,૫૦૧ ખાલી જગ્યાઓમાંથી ૮૮૮ જગ્યાઓ SC, ST અને OBC શ્રેણીઓમાં હતી.