સ્વચ્છતા અભિયાન હેઠળ ભંગારના નિકાલ દ્વારા કેન્દ્ર સરકાર ₹૯૭૦ કરોડ કમાણી

કેન્દ્ર સરકારે ૨ ઓક્ટોબરથી ૩૧ ઓક્ટોબર સુધી ચાલેલા એક મહિનાના સ્વચ્છતા અભિયાન દરમિયાન ભંગારના નિકાલ દ્વારા ₹૯૭૦.૩૩ કરોડની કમાણી કરી છે. ઇન્ડિયા ટુડેના અહેવાલ મુજબ, આ વાર્ષિક અભિયાનની છઠ્ઠી આવૃત્તિ હતી, જેમાં સરકારી કચેરીઓમાં સફાઈને નિયમિત બનાવવા અને બાકી રહેલા કામો ઘટાડવાનો ઉદ્દેશ્ય રાખવામાં આવ્યો હતો.

આ અભિયાન વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના વિઝનથી પ્રેરિત હતું અને કેન્દ્રીય કર્મચારી રાજ્ય મંત્રી જિતેન્દ્ર સિંઘના માર્ગદર્શન હેઠળ હાથ ધરવામાં આવ્યું હતું. વહીવટી સુધારણા અને જાહેર ફરિયાદ વિભાગે આ સમગ્ર પ્રક્રિયામાં નોડલ વિભાગ તરીકે ભૂમિકા ભજવી હતી. દેશભરના મંત્રાલયો, વિભાગો, ફિલ્ડ સ્થાપનાઓ અને જાહેર સેવા પૂરી પાડતી સંસ્થાઓએ આ અભિયાનમાં ભાગ લીધો હતો.

સ્પેશિયલ કેમ્પેઈન ૬ પોર્ટલ પર મંત્રાલયો અને વિભાગો દ્વારા આપવામાં આવેલા સંકલિત ડેટા અનુસાર, કુલ ૧૯,૮૮,૮૨૬ સ્વચ્છતા સાઇટ્સ આવરી લેવામાં આવી હતી. આ આંકડો ગયા વર્ષના અભિયાન દરમિયાન આવરી લેવામાં આવેલી ૧૧,૫૯,૭૮૩ સાઇટ્સ કરતા લગભગ ૭૧ ટકા વધુ છે. કર્મચારી મંત્રાલયે જણાવ્યું હતું કે ઇલેક્ટ્રોનિક કચરા સહિતના ભંગારના નિકાલથી ₹૯૭૦.૩૩ કરોડની આવક થઈ છે, જે સ્પેશિયલ કેમ્પેઈન ૫.૦ ની સરખામણીમાં લગભગ ૧૬ ટકા વધુ છે. આમાં માત્ર ઇલેક્ટ્રોનિક કચરા દ્વારા જ અંદાજે ₹૫૦ કરોડની કમાણી થઈ છે.

આ અભિયાન દ્વારા ઉત્પાદક ઉપયોગ માટે ૨૭૭.૮૨ લાખ ચોરસ ફૂટ ઓફિસ જગ્યા ખાલી કરવામાં આવી હતી, જે અગાઉના અભિયાન કરતા ૧૯ ટકાનો વધારો દર્શાવે છે. આ ક્ષેત્રમાં કોલસા મંત્રાલયે સૌથી વધુ ૧.૪૮ કરોડ ચોરસ ફૂટથી વધુ જગ્યા ખાલી કરી હતી. ત્યારબાદ ભારે ઉદ્યોગ મંત્રાલયે ૫૦.૧૯ લાખ ચોરસ ફૂટથી વધુ અને સંરક્ષણ ઉત્પાદન વિભાગે ૧૯.૩૪ લાખ ચોરસ ફૂટ જગ્યા ખાલી કરી હતી.

વહીવટી કાર્યક્ષમતા સુધારવા અને પેપરલેસ ગવર્નન્સ તરફ આગળ વધવાના પ્રયાસોમાં, સરકારી વિભાગોએ ૯,૯૯,૧૬૮ જાહેર ફરિયાદોનો નિકાલ કર્યો અને આવી ફરિયાદો સંબંધિત ૪૦,૮૭૮ અપીલ પર ધ્યાન આપ્યું. રેલવે બોર્ડે સૌથી વધુ ૨.૬૯ લાખથી વધુ જાહેર ફરિયાદોનો નિકાલ કર્યો હતો. ત્યારબાદ શ્રમ અને રોજગાર મંત્રાલયે ૨.૪૨ લાખ, પોસ્ટ વિભાગે ૧.૫૦ લાખ અને ગ્રાહક બાબતોના વિભાગે ૧.૦૧ લાખ ફરિયાદોનું નિરાકરણ લાવ્યું હતું.

ફાઇલોના નિકાલની વાત કરીએ તો, ૨૬,૭૯,૮૭૫ ભૌતિક ફાઇલોની સમીક્ષા કરવામાં આવી હતી, જેમાંથી ૧૫,૭૬,૮૨૮ ફાઇલો દૂર કરવામાં આવી હતી. ડિજિટલ કેટેગરીમાં ૯,૫૮,૮૬૪ ઇલેક્ટ્રોનિક ફાઇલોની સમીક્ષા કરવામાં આવી અને ૭,૦૧,૭૨૩ ફાઇલો બંધ કરવામાં આવી હતી. આ ઉપરાંત, મંત્રાલયોએ ૯૮૩ નિયમો અને પ્રક્રિયાઓને સરળ બનાવી હોવાનું નોંધ્યું છે, જેમાં સંરક્ષણ બાબતોના વિભાગે સૌથી વધુ સંખ્યામાં સુધારા કર્યા હતા.

ભંગારના નિકાલ દ્વારા થતી આવકમાં રેલવે બોર્ડ સૌથી આગળ રહ્યું, જેણે ₹૬૧૮.૦૬ કરોડની કમાણી કરી. ત્યારબાદ સંરક્ષણ બાબતોના વિભાગે ₹૮૮.૯૬ કરોડ, કોલસા મંત્રાલયે ₹૬૧.૪૧ કરોડ અને પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલયે ₹૩૪.૮૧ કરોડની આવક મેળવી હતી.

સ્વચ્છતા અભિયાનની સંખ્યાની દ્રષ્ટિએ શાળા શિક્ષણ અને સાક્ષરતા વિભાગે સૌથી વધુ પ્રગતિ કરી, જેમાં શાળાઓમાં ૭.૦૧ લાખથી વધુ અભિયાનો ચલાવવામાં આવ્યા હતા. મહિલા અને બાળ વિકાસ મંત્રાલયે ૬.૫૨ લાખ આંગણવાડી કેન્દ્રો અને અન્ય સંસ્થાઓમાં કાર્યક્રમો યોજ્યા હતા. એક સત્તાવાર નિવેદન મુજબ, ૨૦૨૧ માં શરૂ થયેલી આ વાર્ષિક કવાયતની શરૂઆતથી અત્યાર સુધીના મુખ્ય માપદંડોમાં આ વખતે સૌથી વધુ સિદ્ધિઓ નોંધાઈ છે.