કેન્દ્ર સરકારે ચોખાના સ્ટોકની વિગતો જાહેર કરવાનો આદેશ આપ્યો

બિઝનેસ સ્ટાન્ડર્ડના અહેવાલ મુજબ, ચોખાના વધતા ભાવને નિયંત્રિત કરવા માટે કેન્દ્ર સરકારે દેશભરના વેપારીઓ, છૂટક વિક્રેતાઓ, જથ્થાબંધ વેપારીઓ, પ્રોસેસર્સ અને મિલરોને તેમના ચોખા અને ડાંગરના સ્ટોકની વિગતો જાહેર કરવાનો આદેશ આપ્યો છે. આ પગલું અપૂરતા અને અસમાન ચોમાસાને કારણે વધેલા ભાવોને રોકવા માટે લેવામાં આવ્યું છે.

૬ નવેમ્બરના આદેશ અનુસાર, તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના વેપારીઓ, જથ્થાબંધ અને છૂટક વિક્રેતાઓ, મોટી રિટેલ ચેઈન તેમજ પ્રોસેસર્સ અને મિલરોએ છ શ્રેણીઓમાં તેમના સ્ટોકની જાહેરાત કરવી પડશે. આ શ્રેણીઓમાં બાસમતી ચોખા, નોન-બાસમતી પ્રીમિયમ ચોખા, નોન-બાસમતી ચોખા, પાર્બોઈલ્ડ ચોખા, બ્રોકન ચોખા અને ડાંગરનો સમાવેશ થાય છે.

ખાદ્ય મંત્રાલયે એક નિવેદનમાં જણાવ્યું છે કે, સ્ટોક ધરાવતા દરેક એકમ દ્વારા દર શુક્રવારે ફૂડ સ્ટોક પોર્ટલ (foodstock.dfpd.gov.in) પર વિગતો અપડેટ કરવી ફરજિયાત રહેશે. જે એકમો પોર્ટલ પર નોંધાયેલા નથી અથવા સ્ટોક મર્યાદાનું ઉલ્લંઘન કરશે, તેમની સામે આવશ્યક વસ્તુ અધિનિયમ, ૧૯૫૫ની કલમ ૬ અને ૭ હેઠળ કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.

આ સાથે જ, કેન્દ્ર સરકારે ૬ નવેમ્બરના એક અલગ પત્ર દ્વારા આંધ્રપ્રદેશ, કર્ણાટક, કેરળ, તમિલનાડુ અને તેલંગણા એમ પાંચ દક્ષિણ ભારતીય રાજ્યોને કંટ્રોલ ઓર્ડર દ્વારા ડાંગર અને ચોખા પર સ્ટોક મર્યાદા લાદવાની સંમતિ આપી છે. આ મર્યાદા ૩૧ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૭ સુધી અમલમાં રહેશે. સત્તાવાર નિવેદન મુજબ, પુરવઠો જળવાઈ રહે અને સંગ્રહખોરી તેમજ કાળાબજાર અટકે તે માટે કેન્દ્ર અને રાજ્યો સંયુક્ત રીતે અમલીકરણ પર નજર રાખશે.

પુરવઠામાં સુધારો કરવા માટે, કેન્દ્ર સરકાર NAFED, NCCF અને કેન્દ્રીય ભંડારને 'ભારત રાઈસ' તરીકે વેચવા માટે વધારાના ચોખાના સ્ટોક ફાળવી રહી છે. આ સંસ્થાઓને ખાસ કરીને દક્ષિણ રાજ્યોમાં તમામ સંભવિત વિતરણ માધ્યમો શોધવા માટે કહેવામાં આવ્યું છે. આ ઉપરાંત, સરકારે ૨૦૨૬-૨૭ માટે ઓપન માર્કેટ સેલ સ્કીમ (ડોમેસ્ટિક) હેઠળ ઈ-હરાજી દ્વારા ચોખાના વેચાણનો લક્ષ્યાંક ૨૫ લાખ ટનથી વધારીને ૫૦ લાખ ટન કર્યો છે. ૩૧ ઓક્ટોબર સુધીમાં ખાનગી પક્ષોને આશરે ૨૫ લાખ ટન ચોખા વેચવામાં આવ્યા હતા, જે ગયા વર્ષે આ સમયગાળામાં ૧૧ લાખ ટન હતા.

ઉદ્યોગ નિષ્ણાતોના મતે, અપૂરતા વરસાદને કારણે ચોખાના ભાવમાં વધારો થયો છે, ખાસ કરીને પ્રીમિયમ નોન-બાસમતી જાતોમાં. સપ્ટેમ્બરમાં છૂટક ચોખાના ફુગાવા દર ઓગસ્ટના ૫.૮૯ ટકાથી વધીને ૮.૨૫ ટકા થયો હતો, જેમાં સરેરાશ છૂટક ભાવ ₹૪૮.૨૩ પ્રતિ કિલો રહ્યો હતો, જે એક વર્ષ પહેલાં કરતા આશરે ૧૨ ટકા વધુ છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ દેશવ્યાપી કટોકટી નથી, પરંતુ જે વિસ્તારોમાં પુરવઠો ઓછો છે ત્યાં દબાણ વધુ છે. દક્ષિણ ભારતની પ્રીમિયમ જાતોમાં મોટો ઉછાળો જોવા મળ્યો છે, જેમાં હોલસેલ સોના મસૂરીનો ભાવ એક મહિના પહેલાના ₹૫૦ થી વધીને ₹૬૫-૭૦ પ્રતિ કિલો થયો છે.

અહેવાલ મુજબ, અપૂરતા વરસાદને કારણે ૨૦૨૬-૨૭ માટે ખરીફ ડાંગરનું વાવેતર આશરે ૪ ટકા ઘટીને ૪૨.૬૮ મિલિયન હેક્ટર થયું છે. વેપારીઓના અંદાજ મુજબ, ૨૦૨૫-૨૬માં ૧૫૪ મિલિયન ટનનો રેકોર્ડ ઉત્પાદન સામે ૨૦૨૬-૨૭માં ચોખાનું ઉત્પાદન આશરે ૧૪૭ મિલિયન ટન રહેવાની શક્યતા છે.