ભારત આર્થિક વિકાસની સાથે હવા પ્રદૂષણ નિયંત્રિત કરવા પ્રયત્નશીલ

ભારત તેના આર્થિક વિકાસની ગતિ ધીમી કર્યા વિના હવાને શુદ્ધ કરવાના પ્રયાસો કરી રહ્યું છે. ધ હિંદુના અહેવાલ મુજબ, અમેરિકાની યેલ અને કોલંબિયા યુનિવર્સિટી દ્વારા પ્રકાશિત ૨૦૨૬ના એન્વાયરમેન્ટલ પરફોર્મન્સ ઇન્ડેક્સ (EPI) માં ભારત ૧૭૭ દેશોમાંથી ૧૭૬મા ક્રમે રહ્યું છે.

આ સૂચકાંક ૧૨ વિષય શ્રેણીઓમાં ૪૭ સૂચકાંકોનું મૂલ્યાંકન કરે છે. આ રિપોર્ટમાં ભારતની હવાની ગુણવત્તા (air quality) સૌથી ખરાબ રહી છે, જેમાં દેશ ૧૭૫મા ક્રમે છે. જોકે, હવા પ્રદૂષણના નિયંત્રણ (air pollution) બાબતે ભારતનું પ્રદર્શન વધુ સારું રહ્યું છે અને તે ૮૮મા ક્રમે છે. આ તફાવત દર્શાવે છે કે અમુક ઉત્સર્જનો પર નિયંત્રણ રાખવાથી લોકો જે હવા શ્વાસમાં લે છે તેની ગુણવત્તામાં સુધારો થાય તે જરૂરી નથી, અને ભારત માટે સ્વાસ્થ્યના બોજની દ્રષ્ટિએ માત્ર હવાની ગુણવત્તા જ મહત્વની છે.

સ્ટેટ ઓફ ગ્લોબલ એર ૨૦૨૫ ના રિપોર્ટમાં અનુમાન લગાવવામાં આવ્યું છે કે ૨૦૨૩માં ભારતમાં ૨૦ લાખથી વધુ મૃત્યુ હવા પ્રદૂષણને કારણે થયા હોઈ શકે છે. આ ઉપરાંત, સેન્ટ્રલ પોલ્યુશન કંટ્રોલ બોર્ડ દ્વારા ૨૦૧૨માં કરવામાં આવેલા એક મૂલ્યાંકનમાં જાણવા મળ્યું હતું કે દિલ્હીની શાળાઓમાં અભ્યાસ કરતા ૪૩.૫% બાળકોમાં ફેફસાંની કાર્યક્ષમતા ઓછી જોવા મળી હતી, જ્યારે કંટ્રોલ ગ્રુપના બાળકોમાં આ આંકડો ૨૫.૭% હતો.

ભારતના વિકાસ માટે એવી ઘણી પ્રવૃત્તિઓ કેન્દ્રસ્થાને છે જે હવા પ્રદૂષણમાં ફાળો આપે છે, જેના કારણે વિકાસ અને પર્યાવરણ વચ્ચે સંતુલન જાળવવું એક પડકાર છે.