પિતા જીવિત હોય ત્યાં સુધી પૌત્ર દાદાની મિલકતમાં હિસ્સો માંગી શકતા નથી

સુપ્રીમ કોર્ટે એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદામાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે પિતા જીવિત હોય ત્યાં સુધી પૌત્ર તેમના દાદાની મિલકતમાં જન્મજાત અધિકારનો દાવો કરી શકતા નથી. ટીવી૯ ગુજરાતીના અહેવાલ મુજબ, જસ્ટિસ ઓગસ્ટિન જ્યોર્જ મસીહ અને જસ્ટિસ સુનિતા અગ્રવાલની ખંડપીઠે એક પુત્ર દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અપીલને ફગાવી દીધી હતી. આ કેસમાં પુત્ર તેના પિતા દ્વારા વેચવામાં આવેલી મિલકતમાં અડધો હિસ્સો મેળવવા માંગતો હતો. આ મિલકત તેના પિતાને તેમના દાદાની મિલકતના ભાગલા દ્વારા પ્રાપ્ત થઈ હતી.

અદાલતે હિન્દુ ઉત્તરાધિકાર અધિનિયમ, ૧૯૫૬ની કલમ ૮નો સંદર્ભ આપતા જણાવ્યું હતું કે, જ્યારે કોઈ હિન્દુ પુરુષનું વસિયતનામું કર્યા વિના અવસાન થાય, ત્યારે તેની મિલકતનું હસ્તાંતરણ કેવી રીતે થાય તે અંગે આ કલમ એક સ્વતંત્ર જોગવાઈ તરીકે વાંચવી જોઈએ. કોર્ટે નોંધ્યું હતું કે પૌત્રનું નામ અધિનિયમની અનુસૂચિમાં વર્ગ-૧ના વારસદારોમાં ક્યાંય પણ દર્શાવવામાં આવ્યું નથી. તેથી, દાદાના અવસાન બાદ મિલકત સીધી વર્ગ-૧ના વારસદારોને મળે છે અને તે પુત્રની શાખા માટે હિન્દુ અવિભક્ત પરિવાર (HUF)ની મિલકત બનતી નથી.

અપીલકર્તાએ તમિલનાડુ સુધારા અધિનિયમ, ૧૯૮૯ની કલમ ૨૯-એ હેઠળ દલીલ કરી હતી કે ૧૯૯૪ના સમાધાનના હુકમનામું (કોમ્પ્રોમાઈઝ ડિક્રી) દ્વારા પિતાનો હિસ્સો સ્વ-અર્જિત મિલકતમાં ફેરવાતો નથી. જોકે, સુપ્રીમ કોર્ટે આ દલીલને નકારી કાઢી હતી. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે સમાધાનના હુકમનામા હેઠળ, દરેક વારસદાર તેમના હિસ્સાના એકમાત્ર માલિક બન્યા હતા, જે 'ટેનન્ટ ઇન કોમન' તરીકે ઓળખાય છે, નહીં કે 'જોઈન્ટ ટેનન્ટ' તરીકે. વધુમાં, દાદા એન. રામકૃષ્ણનના અવસાન સમયે વારસાઈના અધિકારો ખુલી ગયા હતા, જે ઘટના અપીલકર્તાના જન્મ પહેલાં બની હતી.

આ કાનૂની વિવાદની શરૂઆત ૧૯૯૩માં દાખલ કરવામાં આવેલા ભાગલાના દાવો (પાર્ટિશન સૂટ)થી થઈ હતી. સુપ્રીમ કોર્ટે નોંધ્યું હતું કે ૧૯૯૪ના સમાધાનના હુકમનામા અને વેચાણ દસ્તાવેજોને ક્યારેય પડકારવામાં આવ્યા ન હતા, માત્ર અડધા હિસ્સાના કબજાની માંગણી કરવામાં આવી હતી. અગાઉ મદ્રાસ હાઈકોર્ટે પણ એવો જ ચુકાદો આપ્યો હતો કે અપીલકર્તાને દાદાના મૃત્યુ બાદ પિતાના હાથમાં આવેલી મિલકત પર કોઈ જન્મજાત અધિકાર નથી. એકવાર મિલકતનું વિભાજન થઈ જાય, પછી જે હિસ્સો પુત્રને મળે છે તે તેની વ્યક્તિગત મિલકત બની જાય છે.

હિન્દુ ઉત્તરાધિકાર અધિનિયમ, ૧૯૫૬ એ ભારતીય સંસદ દ્વારા પસાર કરવામાં આવેલો એક કાયદો છે, જે હિન્દુઓ, બૌદ્ધો, જૈનો અને શીખોમાં વારસા અને મિલકતના હસ્તાંતરણના નિયમો નક્કી કરે છે. આ કાયદાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય મિલકતના ઉત્તરાધિકારમાં સમાનતા લાવવાનો અને મહિલાઓને મિલકતમાં અધિકાર આપવાનો હતો. કલમ ૮ હેઠળ, મિલકતનું વિતરણ વર્ગ-૧ના વારસદારોને પ્રાથમિકતાના આધારે કરવામાં આવે છે, જેમાં પત્ની, પુત્ર અને પુત્રીનો સમાવેશ થાય છે. આ કાયદો લાગુ થયા પહેલાં, મિલકતના વારસા અંગેના નિયમો પરંપરાગત હિન્દુ કાયદાઓ પર આધારિત હતા, જે મોટાભાગે પુરૂષ પ્રધાન હતા.