સંસદ સત્રના પ્રોરોગેશન મુદ્દે કોંગ્રેસનો સરકાર પર આકરો પ્રહાર

નવી દિલ્હી ખાતે કોંગ્રેસે સોમવારે, ૯ નવેમ્બર ૨૦૨૬ના રોજ કેન્દ્રની મોદી સરકાર પર આકરા પ્રહારો કર્યા હતા. કોંગ્રેસનો મુખ્ય આક્ષેપ એ છે કે મોનસૂન સત્રને ૮૮ દિવસ સુધી પ્રોરોગ (સત્રનું સત્તાવાર સમાપન) ન કરીને સરકારે એક નવો રેકોર્ડ બનાવ્યો છે. કોંગ્રેસના મહાસચિવ અને સંચાર પ્રભારી જયરામ રમેશે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ 'એક્સ' પર આ અંગે વિગતવાર માહિતી આપતા જણાવ્યું હતું કે, આ વિલંબ પાછળનો હેતુ ગૃહમંત્રી અમિત શાહને લોકસભામાં 'સુપર-ટેન્ટેડ' એટલે કે અત્યંત વિવાદાસ્પદ બે-તૃતીયાંશ બહુમતી મેળવવા માટે સમય આપવાનો છે, જેથી 'ખતરનાક અને વિનાશક' ગણાતા સીમાંકન બિલને પસાર કરાવી શકાય.

ધ હિન્દુના અહેવાલ મુજબ, સંસદનું મોનસૂન સત્ર ૧૩ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ના રોજ અનિશ્ચિત કાળ માટે સ્થગિત કરવામાં આવ્યું હતું. ત્યારથી અત્યાર સુધી એટલે કે ૮૮ દિવસ વીતી ગયા હોવા છતાં સત્રને પ્રોરોગ કરવામાં આવ્યું નથી. જયરામ રમેશે સંસદીય પ્રક્રિયાના અધિકૃત પુસ્તક 'કૌલ અને શકધર'નો હવાલો આપતા જણાવ્યું હતું કે, મધ્ય ૨૦૨૪માં પ્રકાશિત આ પુસ્તકના પાના નંબર ૧૯૨ પર સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ છે કે લોકસભાના સ્થગિત થયા બાદ પ્રોરોગેશન વચ્ચેનો સમયગાળો સામાન્ય રીતે ૨ થી ૪ દિવસનો હોય છે. આ પુસ્તકની ફૂટનોટ ૫૩ મુજબ, અગાઉનો મહત્તમ સમયગાળો ૨૮ દિવસનો હતો, જે ૨૦૧૫ના મોનસૂન સત્ર દરમિયાન નોંધાયો હતો.

જોકે, સંસદીય બાબતોના કેન્દ્રીય મંત્રી કિરણ રિજિજુએ ૧૯ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ના રોજ કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ મલ્લિકાર્જુન ખડગેને લખેલા પત્રમાં જણાવ્યું હતું કે, ૨૦૦૮માં મોનસૂન સત્ર ૮૭ દિવસ સુધી પ્રોરોગ કરવામાં આવ્યું ન હતું, જે તે સમયે એક રેકોર્ડ હતો. આ અંગે જયરામ રમેશે પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો હતો કે આ માહિતી 'કૌલ અને શકધર' પુસ્તકમાં કેમ નથી. તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું હતું કે ૨૦૦૮માં તે સમયગાળો તમામ પક્ષોની સર્વસંમતિથી નક્કી કરવામાં આવ્યો હતો, કારણ કે તે સમયે સંજોગો અલગ હતા. પરંતુ વર્તમાન સ્થિતિમાં સરકારે જાણીજોઈને આ રેકોર્ડ તોડ્યો છે.

કોંગ્રેસે આક્ષેપ કર્યો છે કે સરકાર સીમાંકન બિલ લાવવા માટે ઉતાવળ કરી રહી છે. કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ મલ્લિકાર્જુન ખડગેએ છેલ્લા છ મહિનામાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીને ચાર વખત પત્ર લખીને વિનંતી કરી છે કે સીમાંકન અંગે તમામ પક્ષોની બેઠક બોલાવવામાં આવે, જેથી કોઈપણ કાયદો લાવતા પહેલા તમામ પ્રસ્તાવો પર પારદર્શક રીતે ચર્ચા થઈ શકે. જોકે, વડાપ્રધાને આ માંગણીનો સતત ઇનકાર કર્યો છે. કોંગ્રેસના નેતાએ ચેતવણી આપી હતી કે જો સરકાર ફરીથી 'બુલડોઝર વ્યૂહરચના' અપનાવશે, તો વિરોધ પક્ષોની એકતા તેને ફરીથી પરાજિત કરશે, જેવી રીતે ૧૭ એપ્રિલ ૨૦૨૬ના રોજ કરવામાં આવી હતી.

સંસદના બંને ગૃહો પ્રોરોગ ન થવાને કારણે એવી અટકળો તેજ બની છે કે સરકાર ટૂંકી નોટિસ પર સંસદનું સત્ર બોલાવી શકે છે. સંસદના હાલના સત્રમાં જ વિસ્તૃત કે વિશેષ બેઠક બોલાવવા માટે માત્ર બે દિવસની નોટિસની જરૂર પડે છે, જ્યારે નવું સત્ર બોલાવવા માટે ઓછામાં ઓછા ૧૪ દિવસની નોટિસ આપવી પડે છે. આ સ્થિતિમાં સરકાર મહિલા અનામત બિલ અને સીમાંકન સાથે જોડાયેલા બંધારણીય સુધારાને પસાર કરવા માટે આ વિકલ્પનો ઉપયોગ કરી શકે છે તેવી ચર્ચાઓ ચાલી રહી છે.

સંસદ એ ભારતનું સર્વોચ્ચ ધારાસભા ગૃહ છે, જે કાયદા બનાવવા અને સરકારની જવાબદારી નક્કી કરવા માટે જવાબદાર છે. ભારતીય બંધારણ મુજબ, રાષ્ટ્રપતિ પાસે સંસદના ગૃહોને પ્રોરોગ કરવાની સત્તા છે. પ્રોરોગેશન એટલે સત્રનો સત્તાવાર અંત, જે સત્રના સ્થગિત થયા પછી કરવામાં આવે છે. ભૂતકાળમાં સંસદીય પરંપરાઓ મુજબ, આ પ્રક્રિયા નિયત સમયમર્યાદામાં પૂર્ણ કરવામાં આવતી હતી, જેથી સંસદીય કામગીરીમાં પારદર્શિતા જળવાઈ રહે.