ભારતે નેપાળી શણ ઉત્પાદનો પર એન્ટી-ડમ્પિંગ ડ્યુટી વધારી, ઉદ્યોગ પર દબાણ વધ્યું

ભારતે નેપાળી શણ (જ્યુટ) ઉત્પાદનો પર એન્ટી-ડમ્પિંગ ડ્યુટીમાં વધારો કરવાનો નિર્ણય લીધો છે, જેના કારણે નેપાળના શણ ઉદ્યોગ પર ભારે દબાણ આવ્યું છે. ખાસ કરીને પૂર્વી નેપાળમાં સ્થિત શણ મિલો માટે આ નિર્ણય ચિંતાજનક છે, કારણ કે દેશની મોટાભાગની મિલો આ વિસ્તારમાં કાર્યરત છે. નેપાળી ઉત્પાદકો માટે ભારત સૌથી મોટું બજાર છે અને તેઓ સંપૂર્ણપણે આ બજાર પર નિર્ભર છે, પરંતુ હવે તેમને પોતાના ઉત્પાદનો વેચવા માટે વધુ ઊંચા શુલ્ક ચૂકવવા પડશે.

ધ કાઠમંડુ પોસ્ટના અહેવાલ મુજબ, ભારતની નાણાં મંત્રાલય દ્વારા ૨૪ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૬ના રોજ એક નોટિફિકેશન બહાર પાડવામાં આવ્યું હતું. આ નોટિફિકેશન અનુસાર, હેસિયન ફેબ્રિક, શણની થેલીઓ તેમજ શણના યાર્ન અને ટ્વાઇન પર અલગ-અલગ દરોથી એન્ટી-ડમ્પિંગ ડ્યુટી નક્કી કરવામાં આવી છે. આ દરો ઉત્પાદનના પ્રકાર અને ઉત્પાદક કંપનીના આધારે અલગ-અલગ રાખવામાં આવ્યા છે.

એન્ટી-ડમ્પિંગ ડ્યુટી એ વધારાના ટેરિફ છે જે કોઈ દેશના સ્થાનિક ઉદ્યોગોને રક્ષણ આપવા માટે લાદવામાં આવે છે. જ્યારે કોઈ વિદેશી કંપની તેના ઉત્પાદનોને સામાન્ય બજાર મૂલ્ય અથવા ઉત્પાદન ખર્ચ કરતાં ઓછી કિંમતે વેચે છે, ત્યારે તેને 'ડમ્પિંગ' કહેવામાં આવે છે. આ પ્રથા દ્વારા વિદેશી કંપનીઓ બીજા દેશના બજારમાં અન્યાયી લાભ મેળવવાનો પ્રયાસ કરે છે, જેને રોકવા માટે ભારત જેવા દેશો આવા શુલ્ક લાદે છે.

નવા સુધારેલા દરો કેટલાક નેપાળી ઉત્પાદકો માટે અગાઉના દરો કરતા લગભગ ચાર ગણા વધારે છે. ઉદાહરણ તરીકે, બિરાટનગરમાં આવેલી સ્વાસ્તિક જ્યુટ મિલ્સ અગાઉ ભારતને નિકાસ કરવામાં આવતા હેસિયન ફેબ્રિક પર પ્રતિ ટન ૮.૧૮ ડોલર એન્ટી-ડમ્પિંગ ડ્યુટી ચૂકવતી હતી. પરંતુ નવી વ્યવસ્થા હેઠળ, આ દર વધીને પ્રતિ ટન ૧૩૨ ડોલર થયો છે. તેવી જ રીતે, બાબા જ્યુટ મિલ્સ દ્વારા નિકાસ કરવામાં આવતા હેસિયન ફેબ્રિક પરનો ડ્યુટી દર ૬.૩૦ ડોલરથી વધીને ૬૪ ડોલર પ્રતિ ટન થયો છે.

કેટલાક ઉત્પાદકો માટે એન્ટી-ડમ્પિંગ ડ્યુટી કરતા કાઉન્ટરવેલિંગ ડ્યુટી વધુ ઊંચી છે. કાઉન્ટરવેલિંગ ડ્યુટી એવા વધારાના ટેરિફ છે જે વિદેશી સરકાર દ્વારા તેના સ્થાનિક ઉદ્યોગોને આપવામાં આવતી સબસિડીની અસરને નાબૂદ કરવા માટે લાદવામાં આવે છે. આવી સબસિડી નિકાસકારોને આયાત કરનારા દેશના ઉત્પાદકો સામે અન્યાયી લાભ આપી શકે છે. ભારતના ડાયરેક્ટોરેટ જનરલ ઓફ ટ્રેડ રેમેડીઝ (DGTR) એ નેપાળથી આયાત થતા શણ ઉત્પાદનો પર ૫૪.૭૭ ડોલરથી ૬૦.૫૪ ડોલર પ્રતિ ટન સુધીની કાઉન્ટરવેલિંગ ડ્યુટીની ભલામણ કરી છે. ભારત દ્વારા નેપાળ અને બાંગ્લાદેશથી આયાત થતા શણ ઉત્પાદનો પર આવી ડ્યુટી લાદવાની પ્રક્રિયા ૨૦૨૫માં શરૂ કરવામાં આવી હતી.

નેપાળ જ્યુટ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ એસોસિએશનના પ્રમુખ રાજકુમાર ગોલછાએ જણાવ્યું હતું કે ઉદ્યોગ દ્વારા વારંવાર સરકારનું ધ્યાન આ એન્ટી-ડમ્પિંગ ડ્યુટી તરફ દોરવામાં આવ્યું હતું. ગોલછા, જે રઘુપતિ જ્યુટ મિલ્સ અને અરિહંત મલ્ટિફાઇબર્સ જેવી નેપાળની બે મુખ્ય શણ ઉત્પાદક કંપનીઓ ચલાવે છે, તેમણે ઉમેર્યું કે, "અમે અપેક્ષા રાખીએ છીએ કે વડાપ્રધાનની આગામી ભારત મુલાકાત દરમિયાન આ મુદ્દા પર ગંભીરતાથી ચર્ચા કરવામાં આવશે. બે સરકારો વચ્ચે સમજૂતી થયા વગર આ સમસ્યાનો ઉકેલ લાવવાની શક્યતા બહુ ઓછી છે."

ગોલછાનો તર્ક છે કે નેપાળી ઉત્પાદકો પર ભારતીય ઉત્પાદકોના ભાવ ઘટાડવાનો આરોપ લગાવવો વાસ્તવિક નથી, કારણ કે ભારતના કુલ શણ ઉત્પાદનમાં નેપાળનો હિસ્સો ૧ ટકાથી પણ ઓછો છે. વધુમાં, નેપાળી ઉત્પાદકો કાચા માલ અને સ્પેરપાર્ટ્સ માટે ભારત અને બાંગ્લાદેશ પર નિર્ભર છે. તેમણે જણાવ્યું કે ભારતે તેના સ્થાનિક ઉદ્યોગ પર આયાતની અસર અને વિદેશી સરકારો દ્વારા આપવામાં આવતી સબસિડીના આધારે ટ્રેડ રેમેડી કાર્યવાહી શરૂ કરી છે.

એન્ટી-ડમ્પિંગ અને કાઉન્ટરવેલિંગ ડ્યુટી એ બે અલગ-અલગ વેપાર ઉપાયો છે. એન્ટી-ડમ્પિંગ ડ્યુટીનો હેતુ અયોગ્ય રીતે ઓછી કિંમતે વેચાતા ઉત્પાદનોથી બચાવ કરવાનો છે, જ્યારે કાઉન્ટરવેલિંગ ડ્યુટી વિદેશી સરકારોની સબસિડીની અસરને સંબોધિત કરે છે.

નેપાળનો શણ ઉદ્યોગ વાર્ષિક આશરે ૧૧ અબજ રૂપિયાના ઉત્પાદનોની નિકાસ કરે છે. છેલ્લા નાણાકીય વર્ષમાં શણ ઉત્પાદનોની નિકાસ ૧૦.૮૯ અબજ રૂપિયા સુધી પહોંચી હતી, જેમાં ભારતને કરવામાં આવતી હેસિયન ફેબ્રિકની નિકાસનો સૌથી મોટો હિસ્સો હતો. છેલ્લા નાણાકીય વર્ષના આંકડા મુજબ, નેપાળે ભારતને ૭.૨૬૮૧ અબજ રૂપિયાના હેસિયન ફેબ્રિકની નિકાસ કરી હતી. આ ઉપરાંત, શણની થેલીઓની નિકાસ ૨.૭૪ અબજ રૂપિયાથી વધુ હતી, જ્યારે દોરડાઓની નિકાસ આશરે ૮૮૦ મિલિયન રૂપિયા રહી હતી.

આ આંકડાઓ દર્શાવે છે કે નેપાળનો શણ ઉદ્યોગ ભારતીય બજાર પર કેટલો વધુ નિર્ભર છે. હવે જ્યારે ડ્યુટીમાં વધારો થયો છે, ત્યારે નેપાળી ઉત્પાદકો પાસે બે વિકલ્પો છે: કાં તો તેઓએ ભારતમાં પોતાના ઉત્પાદનોની કિંમતો વધારવી પડશે અથવા આ વધારાના ખર્ચનો બોજ પોતે સહન કરવો પડશે.