ઓક્સફર્ડ યુનિવર્સિટીએ બ્રિટિશ શાસન દરમિયાન લેવાયેલી નાગા સમુદાયની માનવ ખોપરીઓ ભારતને પરત કરી

બીબીસીના અહેવાલ મુજબ, ઓક્સફર્ડ યુનિવર્સિટીએ ભારતમાં બ્રિટિશ વસાહતી શાસન દરમિયાન નાગા સમુદાય પાસેથી લેવામાં આવેલા ૩૯ વ્યક્તિઓના અવશેષો પરત કર્યા છે. આ સોંપણીને ચિહ્નિત કરવા માટે ઉત્તર-પૂર્વ ભારતના પહાડી રાજ્ય નાગાલેન્ડથી આશરે ૩૦ લોકોનું એક પ્રતિનિધિમંડળ સોમવારે ઓક્સફર્ડના પિટ રિવર્સ મ્યુઝિયમ ખાતે એક સમારોહમાં સામેલ થયું હતું.

આ અવશેષો, જેમાંથી મોટાભાગની ખોપરીઓ છે, તેને ભારત પાછા લઈ જવામાં આવશે અને નાગા આદિવાસી નેતાઓ દ્વારા વર્ણવ્યા મુજબ તેને "સન્માનજનક આરામ" આપવામાં આવશે. નાગાલેન્ડના એક પાર્કમાં સંયુક્ત સ્મારક નીચે આ અવશેષોને દફનાવવાની યોજનાઓ છે. મ્યુઝિયમના ડિરેક્ટર લોરા વાન બ્રોકહોવેને આને "એક ઐતિહાસિક ક્ષણ" તરીકે વર્ણવી હતી જે આગામી પેઢીઓને કહેવામાં આવતી વાર્તાઓનો ભાગ બનશે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે "ઘણી બધી લાલ ફીતશાહી" (વહીવટી અવરોધો) પાર કર્યા પછી આ અવશેષો આખરે તેમના ઘરે પાછા જઈ રહ્યા છે.

આ માનવ અવશેષો ઓક્સફર્ડ મ્યુઝિયમમાં દાયકાઓ સુધી પ્રદર્શિત કરવામાં આવ્યા હતા અને ત્યારબાદ ૨૦૨૦માં તેને સાર્વજનિક નજરમાંથી હટાવી લેવામાં આવ્યા હતા, જેને મ્યુઝિયમે "ડિકોલોનિઝેશન પ્રક્રિયા" તરીકે વર્ણવ્યું હતું. પિટ રિવર્સ મ્યુઝિયમ નાગા સંસ્કૃતિ સાથે સંકળાયેલી ૬,૦૦૦ કરતા વધુ વસ્તુઓ ધરાવે છે, જે વિશ્વમાં આ પ્રકારનો સૌથી મોટો સંગ્રહ માનવામાં આવે છે. મોટાભાગની વસ્તુઓ ભારતમાં અને મ્યાનમારમાં (પૂર્વ બર્મા) બ્રિટિશ વસાહતી શાસન દરમિયાન મેળવવામાં આવી હતી.

મ્યુઝિયમની વેબસાઇટ ૨૧૯ વસ્તુઓને માનવ અવશેષો તરીકે સૂચિબદ્ધ કરે છે. આ વસ્તુઓ ૧૯૧૦ અને ૧૯૪૦ ની વચ્ચે સંગ્રહમાં ઉમેરવામાં આવી હતી અને મોટાભાગે બે વસાહતી સંચાલકો દ્વારા એકત્રિત કરવામાં આવી હતી જેઓ માનવશાસ્ત્રીઓ હતા. મ્યુઝિયમની વેબસાઇટ જણાવે છે કે આ સમયગાળા દરમિયાન એકત્રિત કરવામાં આવેલી વસ્તુઓ "સ્વેચ્છાએ આપવાને બદલે, વારંવાર દંડરૂપ લશ્કરી અભિયાનો દરમિયાન જપ્ત કરવામાં આવી હતી."

ઓક્સફર્ડની મુલાકાત દરમિયાન, નાગા પ્રતિનિધિમંડળ અવશેષો એકત્રિત કરવામાં સામેલ માનવશાસ્ત્રીઓમાંથી એકના વંશજોને પણ મળ્યું હતું. આદિવાસી નેતાઓમાંના એક, થેજાઓ વિહિએનુઓએ એએફપીને જણાવ્યું હતું કે જે રીતે આ માનવ અવશેષો આપણી ભૂમિ પરથી લઈ જવામાં આવ્યા હતા તે આપણા માટે અટકળો કરવા માટે ઘણું બધું છોડી જાય છે. તેમણે શંકા વ્યક્ત કરી કે કોઈ પણ વ્યક્તિ તેના પિતા અથવા દાદાની ખોપરી અન્ય વ્યક્તિને ભેટ તરીકે નહીં આપે.

માનવશાસ્ત્રીઓના જણાવ્યા અનુસાર, નાગા લોકો ભૂતકાળમાં હેડ હન્ટિંગ (માથું કાપવાની પ્રથા) કરતા હતા, જેમાં દુશ્મનોના માથા ટ્રોફી તરીકે કાપવામાં આવતા હતા. પરંતુ તેઓ ગામડાઓની મધ્યમાં તેમના પોતાના વડાઓના માથા પણ રાખતા હતા.

૧૯મી સદીમાં સ્થપાયેલ પિટ રિવર્સ મ્યુઝિયમે અગાઉ ઓસ્ટ્રેલિયા, ન્યુઝીલેન્ડ અને યુએસમાં સ્વદેશી સમુદાયોને માનવ અવશેષો પરત કર્યા છે. ભારતને કરાયેલું આ તાજેતરનું હસ્તાંતરણ માત્ર ૩૯ પૈતૃક અવશેષો અંગેનું છે અને તે ૨૦૨૫માં ઓક્સફર્ડની નાગા પ્રતિનિધિમંડળની મુલાકાત પછી આવ્યું છે, જ્યારે તેણે તેમના પરત કરવાની ઔપચારિક વિનંતી કરી હતી. મ્યુઝિયમે સપ્ટેમ્બરમાં જાહેરાત કરી હતી કે આ અવશેષો ભારતને પરત કરવામાં આવશે.