ટ્રાન્સજેન્ડર એક્ટ વિરુદ્ધની અરજી પર નારાજગી વ્યક્ત કરાઈ

હિન્દુસ્તાન ટાઈમ્સના અહેવાલ મુજબ, સુપ્રીમ કોર્ટમાં ટ્રાન્સજેન્ડર પર્સન પ્રોટેક્શન ઓફ રાઈટ્સ એક્ટ સંબંધિત અરજીઓને લઈને સુનાવણી ચાલી રહી છે. આ મામલે વુમન્સ ડિક્લેરેશન ઇન્ટરનેશનલ (ડબલ્યુડીઆઈ) ઇન્ડિયા ચેપ્ટર દ્વારા સર્વોચ્ચ અદાલતમાં દાખલ કરવામાં આવેલી એક નવી અરજીના કારણે નારીવાદી સંગઠનોમાં ભારે આશ્ચર્ય અને નારાજગી ફેલાઈ છે તેમજ ટ્રાન્સજેન્ડર સમુદાયના વર્ગોમાં પણ ચિંતાનું મોજું ફરી વળ્યું છે. આ અરજીમાં મુખ્યત્વે એવી માગણી કરવામાં આવી છે કે નેશનલ લીગલ સર્વિસિસ ઓથોરિટી (નાલસા) અને અન્યો વિરુદ્ધ યુનિયન ઓફ ઇન્ડિયા કેસના સીમાચિહ્નરૂપ ચુકાદા દ્વારા આપવામાં આવેલા લિંગની સ્વ-ઓળખના કાનૂની અધિકારને રદ કરવામાં આવે. આ ઉપરાંત, લિંગ ઓળખ કે તબીબી હસ્તક્ષેપને ધ્યાનમાં લીધા વગર, ફક્ત મહિલાઓ માટે ઉપલબ્ધ તમામ લાભો, સુરક્ષાઓ અને હક્કો ટ્રાન્સજેન્ડર વ્યક્તિઓને ન આપવા માટેનો નિર્દેશ કરવાની પણ માગણી કરાઈ છે.

આ પ્રતિનિધિ ફાઇલ ફોટા સાથે જોડાયેલી નવી અરજીમાં અનેક પ્રકારની રાહતો માંગવામાં આવી છે. અરજીમાં જણાવ્યા અનુસાર, અરજદાર નાલસાના ચુકાદામાં સ્વ-ઘોષિત લિંગ ઓળખની કાનૂની માન્યતાના બંધારણીય અધિકાર અંગે પુનર્વિચાર કરવાની માંગ કરે છે અને એવી સ્પષ્ટતા માંગે છે કે મહિલાઓ માટેના તમામ રક્ષણ અને હક્કો માત્ર જૈવિક લિંગના આધારે જ નક્કી થવા જોઈએ. ડબલ્યુડીઆઈ ઇન્ડિયા દ્વારા આ અરજી ૧૦મી ઓક્ટોબરે દાખલ કરવામાં આવી હતી, પરંતુ મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંતની આગેવાની હેઠળની ત્રણ જજની બેન્ચ દ્વારા ૨૮મી ઓક્ટોબરે તેને અન્ય પડકારો સાથે જોડી દેવામાં આવી હતી.

આ નવી અરજીમાં ટ્રાન્સજેન્ડર પર્સન્સ એક્ટની કલમ ૭ અને ૧૮(ડી) ને ગેરબંધારણીય અર્થાત્ અલ્ટ્રા વાયર્સ જાહેર કરવાની પણ માંગ કરવામાં આવી છે. કલમ ૭ લિંગ પુષ્ટિની શસ્ત્રક્રિયા બાદ પુરુષ અથવા સ્ત્રી લિંગ પ્રમાણપત્ર માટે અરજી કરવાની પ્રક્રિયા સાથે સંબંધ ધરાવે છે, જ્યારે કલમ ૧૮(ડી) ટ્રાન્સજેન્ડર વ્યક્તિઓ સામેના શારીરિક, જાતીય, ભાવનાત્મક, મૌખિક અને આર્થિક શોષણના કૃત્યો માટે છ મહિનાથી બે વર્ષ સુધીની સજા અને દંડની જોગવાઈ કરે છે.

શુક્રવારે એક નિવેદન જારી કરીને ઓલ ઇન્ડિયા ડેમોક્રેટિક વુમન્સ એસોસિએશન (એઆઈડીડબલ્યુએ), જે એક સ્વતંત્ર ડાબેરી વલણ ધરાવતું નારીવાદી સંગઠન છે, તેણે આ અરજીને તદ્દન ગેરમાર્ગે દોરનારી ગણાવી હતી. નિવેદનમાં દલીલ કરવામાં આવી છે કે આ અરજી એવો ખોટો વિચાર ફેલાવે છે કે ટ્રાન્સજેન્ડર વ્યક્તિઓના અધિકારોને માન્યતા આપવાથી સિસ-જેન્ડર મહિલાઓ સાથે ભેદભાવ થાય છે અને તેમના અધિકારો તથા સ્વતંત્રતાઓ નબળી પડે છે. આ અરજી સુપ્રીમ કોર્ટ પાસે ટ્રાન્સજેન્ડર વ્યક્તિઓને ઉપલબ્ધ થોડું ઘણું રક્ષણ પાછું ખેંચવાની અને તેમની ઓળખને મિટાવી દેવાની માંગ કરી રહી છે, જેનાથી તેઓ ભેદભાવ અને હિંસા સામે વધુ અસુરક્ષિત બની જાય છે.

ડબલ્યુડીઆઈ ઇન્ડિયાની અરજીમાં જાનકી કૌશિક નામના ટ્રાન્સ મહિલા શિક્ષક દ્વારા કોર્ટમાં લાવવામાં આવેલા કેસનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. અરજીમાં દલીલ કરવામાં આવી હતી કે સિસ-જેન્ડર મહિલાઓ, જેમણે ટ્રાન્સ મહિલાને જૈવિક પુરુષ કહી હતી, તેમને બોડી-શેમિંગ કરતી ગણવામાં આવી હતી અને એવું માનવામાં આવ્યું હતું કે સંસ્થાએ તેને અટકાવવી જોઈતી હતી. અરજીમાં દલાલ કરવામાં આવી છે કે આ બાબત તેમના ચૂપ રહેવાના અધિકારનું ઉલ્લંઘન છે અને તે બળજબરીથી બોલાવવા સામેનો વિરોધ છે.

જાનકી કૌશિક, જેમણે પોતે બે શાળાઓમાં રોજગારી મેળવતી વખતે લિંગ આધારિત ભેદભાવનો સામનો કર્યો હતો, તેમણે ડબલ્યુડીઆઈની આ અરજી સામે સખત વિરોધ નોંધાવ્યો છે કારણ કે તેમાં તેમના કેસનો સંદર્ભ ટાંકવામાં આવ્યો હતો. વર્ષ ૨૦૨૫ના ઓક્ટોબરમાં કોર્ટની બે જજની બેન્ચે જાનકી કૌશિક વિરુદ્ધ યુનિયન ઓફ ઇન્ડિયાના સીમાચિહ્નરૂપ કેસમાં ચુકાદો આપ્યો હતો કે સંઘ અને રાજ્યોની સકારાત્મક જવાબદારી છે કે તેઓ ટ્રાન્સજેન્ડર વ્યક્તિઓ સામે ભેદભાવ અટકાવે. આ કેસમાં ટ્રાન્સ વ્યક્તિઓની આજીવિકા અને રોજગારીના વિકલ્પોનો અભ્યાસ કરવા માટે હાઇકોર્ટના નિવૃત્ત ન્યાયાધીશ આશા મેનેનની અધ્યક્ષતામાં એક સમિતિની પણ રચના કરવામાં આવી હતી.

જાનકી કૌશિકે પોતાના નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું કે આ અરજી મારા માટે વ્યક્તિગત રીતે ખૂબ જ અપમાનજનક છે, કારણ કે તેમાં વારંવાર મને પુરુષ તરીકે સંબોધવામાં આવી છે અને ‘જૈવિક પુરુષ’ જેવા ઘૃણાસ્પદ શબ્દનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. મારી ઓળખ ન તો ડબલ્યુડીઆઈ ઇન્ડિયાના વેપારનો વિષય છે અને ન તો તેના વકીલો દ્વારા તેના પર ટિપ્પણી કરી શકાય છે. સુપ્રીમ કોર્ટે પોતે મારા કેસના ચુકાદામાં મને ટ્રાન્સજેન્ડર મહિલા તરીકે સ્વીકારી છે અને મારું ટ્રાન્સજેન્ડર ઓળખ પ્રમાણપત્ર પણ તેને માન્યતા આપે છે. એ સ્પષ્ટ છે કે ડબલ્યુડીઆઈ ઇન્ડિયા અને તેના વકીલો મારા માટે કોઈ આદર ધરાવતા નથી, પરંતુ તે સ્પષ્ટપણે દેખાઈ આવે છે કે તેઓ સુપ્રીમ કોર્ટ માટે પણ કોઈ આદર ધરાવતા નથી.

ડબલ્યુડીઆઈ ઇન્ડિયાની અરજીમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે લિંગ ઓળખ અને જૈવિક લિંગનું મિશ્રણ તમામ લોકોને લિંગ ઓળખમાં શ્ર્વાસ રાખવા અથવા જૈવિક પુરુષોને ‘મહિલાઓ’ તરીકે ઓળખવા માટે મજબૂર કરે છે, જે વાણી અને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતાનું ઉલ્લંઘન છે. અરજીમાં જાનકી કૌશિક વિરુદ્ધ યુનિયન ઓફ ઇન્ડિયા કેસનો હવાલો આપીને જણાવાયું છે કે જૈવિક રીતે મહિલા સ્ટાફ સભ્યો, જેમણે એવો અવાજ ઉઠાવ્યો હતો કે શિક્ષક જૈવિક રીતે પુરુષ છે, તેમને બોડી-શેમિંગ કરનાર તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યા હતા. મહિલાઓને માત્ર જૈવિક પુરુષ સાથે ઘનિષ્ઠ રહેણાંક જગ્યાઓ શેર કરવા માટે જ નહીં પરંતુ સંસ્થાકીય મંજૂરીના જોખમે તે વ્યક્તિની સ્ત્રી ઓળખની પુષ્ટિ કરવા માટે પણ કહેવામાં આવે છે, જે કલમ ૨૧ હેઠળ મહિલાની ગરિમા અને સ્વરાજ્યનું સીધું ઉલ્લંઘન છે.

આ મા અંગે જાનકી કૌશિકે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે આ અરજી સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષના મારા કેસની હકીકતોને જાણી જોઈને વિકૃત કરે છે, કારણ કે તેમાં એવું દર્શાવવામાં આવ્યું છે કે મેં કેસ સામેની શાળાઓ પૈકીની એક શાળાના મહિલા હોસ્ટેલના અન્ય રહેવાસીઓની અસ્વસ્થતાના કારણે બોડી-શેમિંગ અને દુર્વ્યવહારનો અનુભવ કર્યો હતો. પ્રશ્નગત શાળાએ ક્યારેય એવી કોઈ દલીલ કરી ન હતી અને ન તો સુપ્રીમ કોર્ટે એવો કોઈ નિષ્કર્ષ કાઢ્યો હતો. મેં શાળાઓના અન્ય સ્ટાફ અને વિદ્યાર્થીઓ તરફથી ટ્રાન્સફોબિક દુર્વ્યવહારનો સામનો કર્યો હતો જેની સામે મેં અરજી દાખલ કરી હતી, પરંતુ ડબલ્યુડીઆઈની અરજીએ ટ્રાન્સ મહિલાઓ અને સિસ-જેન્ડર મહિલાઓના અધિકારો વચ્ચે કૃત્રિમ સંઘર્ષ ઉભો કરવા માટે મારા અનુભવને અસરકારક રીતે ફરીથી લખ્યો છે.

સર્વોચ્ચ અદાલત આ વર્ષની શરૂઆતમાં ટ્રાન્સજેન્ડર પર્સન્સ પ્રોટેક્શન ઓફ રાઈટ્સ એક્ટમાં કરવામાં આવેલા સુધારા સામે રાહત માંગતી અરજીઓના સમૂહ પર સુનાવણી કરી રહી છે. વર્ષ ૨૦૧૪માં લક્ષ્મી નારાયણ ત્રિપાઠી અને નાલસા સહિતના મુઠ્ઠીભર ટ્રાન્સજેન્ડર વ્યક્તિઓએ વ્યાપક ભેદભાવ, સામાજિક કલંક અને હિંસાનો દાવો કરીને સુપ્રીમ કોર્ટમાં અરજી કરી હતી. તે સમયે કોર્ટે જેને ‘ત્રીજું લિંગ’ ગણાવ્યું હતું તેને કાનૂની માન્યતા આપી હતી અને લિંગની સ્વ-ઓળખને મૂળભૂત અધિકાર જાહેર કર્યો હતો.