મદ્રાસ હાઈકોર્ટે સોનાના ધિરાણ અને હરાજી અંગેની પીઆઈએલ કરી બંધ

ધ હિન્દુના અહેવાલ મુજબ, મદ્રાસ હાઈકોર્ટે કેન્દ્રીય નાણા મંત્રાલય અને ભારતીય રિઝર્વ બેંક (આરબીઆઈ) વિરુદ્ધ દાખલ કરવામાં આવેલી એક જનહિત અરજીને બંધ કરી દીધી છે. આ જાહેર હિતની અરજી બિન-બેંકિંગ નાણાકીય સંસ્થાઓની પ્રવૃત્તિઓનું નિયમન કરવા માટે નિર્દેશો માંગતી હતી, જેઓ સોનાના દાગીનાને ગીરવે રાખીને નાણાં ધીરે છે અને સમયસર નાણાં ન ચૂકવા પર ગીરવે મૂકેલા ઘરેણાંની હરાજી કરે છે. તિરુચીના એ. જોસેફ સગાયરાજ દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી આ અરજી પર મુખ્ય ન્યાયાધીશ સુશ્રુત અરવિંદ ધર્માધિકારી અને ન્યાયાધીશ જી. અરુલ મુરુગનની ખંડપીઠે સુનાવણી હાથ ધરી હતી. અદાલતે આરબીઆઈની રજૂઆતને રેકોર્ડ પર લીધા બાદ કેસનો નિકાલ કર્યો હતો, જેમાં જણાવવામાં આવ્યું હતું કે કેન્દ્રીય બેંકે અગાઉથી જ જરૂરી દિશાનિર્દેશો જારી કરવા ઉપરાંત નાણાકીય સંસ્થાઓ દ્વારા અપનાવવા માટે ફેર પ્રેક્ટિસ કોડની રચના કરી છે અને તે સમયાંતરે આ માર્ગદર્શિકાઓને અપડેટ પણ કરતી રહી છે.

આરબીઆઈના વકીલ ચેવનન મોહને ડિવિઝન બેંચને જણાવ્યું હતું કે, દેશમાં નાણાકીય સ્થિરતા સુનિશ્ચિત કરવાના હેતુથી કરન્સી નોટોના ઇશ્યુ અને અનામત રાખવા માટે આરબીઆઈ અધિનિયમ, 1934 ની કલમ 3 હેઠળ કેન્દ્રીય બેંકની રચના કરવામાં આવી છે. આરબીઆઈનો પ્રાથમિક ઉદ્દેશ્ય દેશની કરન્સી અને ક્રેડિટ સિસ્ટમને તેના ફાયદા માટે ચલાવવાનો છે. વકીલે જણાવ્યું કે આરબીઆઈ કેન્દ્ર સરકાર, રાજ્ય સરકારો અને દેશની અન્ય બેંકો માટે બેંકર તરીકે કામ કરે છે. તે આરબીઆઈ એક્ટ, 1949 ના બેંકિંગ રેગ્યુલેશન એક્ટ, 1999 ના ફોરેન એક્સચેન્જ મેનેજમેન્ટ એક્ટ, 2007 ના પેમેન્ટ એન્ડ સેટલમેન્ટ સિસ્ટમ્સ એક્ટ અને 2005 ના ક્રેડિટ ઇન્ફોર્મેશન કંપનીઝ (રેગ્યુલેશન) એક્ટ સહિતના વિવિધ કાયદાઓ હેઠળ પરિકલ્પના કરાયેલ દેખરેખ અને નિયમનકારી સત્તાઓનો ઉપયોગ કરે છે.

વકીલે એમ પણ જણાવ્યું હતું કે ૧૯૬૩માં આરબીઆઈ એક્ટમાં સુધારો કરવામાં આવ્યો હતો, જેનાથી કેન્દ્રીય બેંકને બિન-બેંકિંગ નાણાકીય સંસ્થાઓ દ્વારા થતી થાપણોની સ્વીકૃતિની દેખરેખ, નિયંત્રણ અને નિયમન કરવાની સત્તા મળી હતી. આ કાયદામાં ૧૯૮૩માં વધુ સુધારો કરવામાં આવ્યો હતો જ્યારે બિનસંગઠિત સંસ્થાઓ, ભાગીદારી પેઢીઓ અને વ્યક્તિઓ દ્વારા સાર્વજનિક થાપણો સ્વીકારવાનું કામ પણ કેન્દ્રીય બેંકના નિયમન, દેખરેખ અને નિયંત્રણ હેઠળ લાવવામાં આવ્યું હતું. શ્રી મોહને જણાવ્યું કે કાયદામાં ૧૯૯૭ના સુધારાએ આરબીઆઈને બિન-બેંકિંગ નાણાકીય સંસ્થાઓના સાઉન્ડ અને હેલ્ધી ઓપરેશન માટે અને તેમની એસેટ્સની ગુણવત્તા સુનિશ્ચિત કરવા માટે માર્ગદર્શિકા જારી કરવાની સત્તા આપી હતી.

તેઓએ જણાવ્યું કે આરબીઆઈને કલમ 45L હેઠળ મળેલી સત્તાઓનો ઉપયોગ કરીને તમામ નાણાકીય સંસ્થાઓ દ્વારા અપનાવવામાં આવતી ફેર પ્રેક્ટિસ પર વ્યાપક માર્ગદર્શિકા સૂચવતું ૨૮ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૦૬ ના રોજ એક પરિપત્ર જારી કર્યો હતો. ત્યારથી આરબીઆઈ દ્વારા લેવામાં આવેલી ફોલો-અપ કાર્યવાહીની યાદી આપતા વકીલે જણાવ્યું કે ૧૯ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૩ ના રોજ 'માસ્ટર ડિરેક્શન' પણ જારી કરવામાં આવ્યું હતું. વકીલે કોર્ટને જણાવ્યું કે આરબીઆઈએ સોનાની લોન અને ગીરવે મૂકેલા સોનાની હરાજીના વેચાણ અંગે શું કરવું અને શું ન કરવું તે અંગે સમયાંતરે વિગતવાર માર્ગદર્શિકા તૈયાર કરી છે જે બિન-બેંકિંગ નાણાકીય સંસ્થાઓ માટે બંધનકર્તા છે અને આ સાથે તેમણે કોર્ટને પીઆઈએલ અરજી બંધ કરવા વિનંતી કરી હતી, જેને સ્વીકારીને કોર્ટે કેસ બંધ કર્યો હતો.