સુરતના ખેડૂતની ITATમાં જીત, જમીનની કિંમત બાબતે ટેક્સ ડિમાન્ડ રદ

સુરતના કતારગામ વિસ્તારના એક ખેડૂત શ્રી દેસાઈએ ઇન્કમ ટેક્સ એપલેટ ટ્રિબ્યુનલ (ITAT) સુરત ખાતે પોતાની કાયદેસરની લડાઈ જીતી લીધી છે. આ કેસ મહારાષ્ટ્રના રત્નાગિરીમાં ખરીદવામાં આવેલી જમીનની કિંમત અને તેના પરના ટેક્સના દાવા સાથે જોડાયેલો હતો. ઇન્કમ ટેક્સ વિભાગે જમીનની સ્ટેમ્પ ડ્યુટી વેલ્યુ અને ખરીદ કિંમત વચ્ચેના તફાવતને આવક ગણીને ટેક્સ લાદ્યો હતો, પરંતુ અંતે ટ્રિબ્યુનલે ખેડૂતની તરફેણમાં ચુકાદો આપ્યો છે.

ઘટનાની શરૂઆત ત્યારે થઈ જ્યારે શ્રી દેસાઈએ મહારાષ્ટ્રના રત્નાગિરી જિલ્લાના મોજે નખરે તાલમાં જમીનનો એક ટુકડો ખરીદ્યો હતો. આ જમીન ખરીદતી વખતે સ્ટેમ્પ ડ્યુટીની કિંમત અને વાસ્તવિક ખરીદ કિંમત વચ્ચે ₹૧૮.૨૪ લાખનો તફાવત હતો. આવકવેરા કાયદાની કલમ ૫૬(૨)(vii)(b) મુજબ, જો કોઈ વ્યક્તિ સ્ટેમ્પ ડ્યુટી વેલ્યુ કરતા ઓછી કિંમતે મિલકત ખરીદે, તો તે તફાવતની રકમને તેની આવક ગણવામાં આવે છે અને તેના પર ટેક્સ ચૂકવવો પડે છે. શ્રી દેસાઈ આ જટિલ નિયમોથી અજાણ હતા, જેના કારણે તેમણે તેમના ઇન્કમ ટેક્સ રિટર્ન (ITR) માં આ બાબત દર્શાવી ન હતી.

શ્રી દેસાઈએ ૧૪ ઓક્ટોબર, ૨૦૧૪ના રોજ પોતાનું ITR ફાઇલ કર્યું હતું, જેમાં તેમણે કુલ ₹૨.૪૩ લાખની આવક જાહેર કરી હતી. આ કુલ આવકમાંથી ₹૮૧,૫૦૦ કૃષિ આવક હતી. જોકે, ઇન્કમ ટેક્સ વિભાગના એસેસિંગ ઓફિસર (AO) જમીનની ખરીદી વિશે પહેલેથી જાણતા હતા અને તેઓ ખેડૂત દ્વારા તેની જાહેરાત કરવાની રાહ જોઈ રહ્યા હતા. જ્યારે શ્રી દેસાઈએ ITR માં આ ખરીદીનો ઉલ્લેખ ન કર્યો, ત્યારે તેમનો કેસ લિમિટેડ સ્ક્રુટિની માટે પસંદ કરવામાં આવ્યો અને ૧ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૧૫ના રોજ કલમ ૧૪૩(૨) હેઠળ નોટિસ મોકલવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ તેમને વધુ કેટલીક નોટિસો પણ મોકલવામાં આવી હતી.

આ ટેક્સ નોટિસોના જવાબમાં શ્રી દેસાઈએ લડત આપી અને તેમના ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ અર્જવ વિદાણીએ તમામ કાર્યવાહીમાં તેમની રજૂઆત કરી. ટેક્સ ઓફિસરની મુખ્ય ચિંતા એ હતી કે શ્રી દેસાઈએ ITR માં અન્ય તમામ વિગતો આપી હતી, પરંતુ રત્નાગિણીની જમીન સ્ટેમ્પ ડ્યુટી વેલ્યુ કરતા ઓછી કિંમતે ખરીદ્યાની હકીકત છુપાવી હતી. AO એ નોંધ્યું હતું કે શ્રી દેસાઈ અને અન્ય સહ-માલિકોએ બે જમીનો ખરીદી હતી, જેનું મૂલ્ય તેમણે ચૂકવેલી રકમ કરતા વધુ હતું. આથી, AO એ ₹૧૮.૨૪ લાખના તફાવતને શ્રી દેસાઈની આવકમાં ઉમેર્યો અને તેના પર ટેક્સ લાદવાનો નિર્ણય કર્યો.

ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ અર્જવ વિદાણીએ દલીલ કરી હતી કે આવક વધારાના આ ₹૧૮.૨૪ લાખનો નિર્ણય વિભાગીય વેલ્યુએશન ઓફિસર (DVO) ની સલાહ લીધા વિના લેવામાં આવ્યો હતો. જ્યારે આ મામલો CIT(A) સમક્ષ અપીલ કરવામાં આવ્યો, ત્યારે ગુણદોષના આધારે સુનાવણી કરવામાં આવી અને કેસ DVO ને મોકલવામાં આવ્યો. DVO એ રત્નાગિરીની જમીનોનું પુનઃ મૂલ્યાંકન કર્યું અને જમીનની કિંમત ₹૧૪.૦૮ લાખ નક્કી કરી, જે બરાબર તે જ રકમ હતી જે શ્રી દેસાઈએ ચૂકવી હતી.

પરંતુ, ત્યારબાદ એક વળાંક આવ્યો જ્યારે શ્રી દેસાઈનો કેસ અચાનક દિલ્હીના ADDL/JCIT(A)-૭ ને ટ્રાન્સફર કરવામાં આવ્યો. દિલ્હીના અધિકારીએ કેસમાં થયેલા વિલંબને માફ ન કર્યો અને મેરિટ પર કોઈ નિર્ણય લીધા વિના કે ટેકનિકલ આધારે અપીલ ફગાવી દીધી. આ નિર્ણયમાં રેકોર્ડ પર રહેલા DVO ના વેલ્યુએશન ઓર્ડરને પણ ધ્યાનમાં લેવામાં આવ્યો ન હતો. અર્જવ વિદાણીએ ITAT સુરત સમક્ષ દલીલ કરી કે કેસનું અચાનક NFAC દિલ્હીમાં ટ્રાન્સફર થવું અને વિલંબના આધારે અપીલ ફગાવવી એ ઇન્કમ ટેક્સ એક્ટ મુજબ યોગ્ય નથી.

AKM ગ્લોબલના મેનેજિંગ પાર્ટનર અમિત મહેશ્વરીએ ET વેલ્થ ઓનલાઇનને જણાવ્યું હતું કે, શ્રી દેસાઈ અને એક સહ-માલિકે રત્નાગિરીમાં કૃષિ જમીન ₹૧૪.૦૮ લાખમાં ખરીદી હતી, જ્યારે સ્ટેમ્પ ડ્યુટી સત્તામંડળે અજાણ્યા કારણોસર આ જમીનની કિંમત ₹૫૦.૫૬ લાખ આંકી હતી. AO એ વિભાગના પોતાના વેલ્યુએશન ઓફિસરના રિપોર્ટને અવગણીને આ તફાવતના ૫૦% હિસ્સા એટલે કે ₹૧૮.૨૪ લાખને કલમ ૫૬(૨)(vii)(b) હેઠળ "અન્ય સ્ત્રોતોમાંથી આવક" તરીકે ગણી ટેક્સ લાદ્યો હતો.

અંતે, ૨૮ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬ના રોજ ITAT સુરતે ચુકાદો આપ્યો કે CIT(A) બાબતને રિફર કર્યા પછી DVO ના મૂલ્યાંકનને નજરઅંદાજ કરી શકે નહીં. ટ્રિબ્યુનલે AO ને આ રિપોર્ટના આધારે રાહત આપવાનો નિર્દેશ આપ્યો. આમ, વિભાગના પોતાના વેલ્યુઅરના સમર્થનથી શ્રી દેસાઈ આ કેસ જીત્યા.

ઇન્કમ ટેક્સ એપલેટ ટ્રિબ્યુનલ (ITAT) એ આવકવેરા સંબંધિત વિવાદોના ઉકેલ માટેની એક ન્યાયિક સંસ્થા છે, જે કરદાતાઓ અને આવકવેરા વિભાગ વચ્ચેના મતભેદોમાં અપીલ સાંભળવાનું કામ કરે છે.