અંતાલ્યામાં યોજાનારી COP31 માં ભારત આબોહવા ન્યાય અને નાણાકીય સહાય પર ભાર મૂકશે

કેન્દ્રીય પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન મંત્રી શ્રી ભૂપેન્દ્ર યાદવે આગામી ૯ થી ૨૦ નવેમ્બર ૨૦૨૬ દરમિયાન તુર્કીના અંતાલ્યામાં યોજાનારી યુએનએફસીસીસી (UNFCCC) ની COP31 પરિષદ માટે ભારતની પ્રાથમિકતાઓ સ્પષ્ટ કરી છે. નવી દિલ્હીમાં મીડિયાને સંબોધતા મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે ભારત આ વૈશ્વિક મંચ પર એક સમાધાન-લક્ષી અભિગમ સાથે આગળ વધશે, જેમાં ક્ષમતા નિર્માણ, જ્ઞાનનું આદાન-પ્રદાન અને ભૂગોળ-વિશિષ્ટ ઉકેલો પર વિશેષ ધ્યાન આપવામાં આવશે. ભારત આ પ્રક્રિયામાં જી-૭૭, ચીન, એલએમડીસી (LMDC) અને બેઝિક (BASIC) દેશો સાથે મળીને કામ કરશે.

શ્રી યાદવે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે આબોહવા ફાઇનાન્સ એટલે કે નાણાકીય સહાય ભારત માટે સૌથી મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો રહેશે. પેરિસ કરારના અનુચ્છેદ ૯.૧ હેઠળ વિકસિત દેશોની જવાબદારી છે કે તેઓ વિકાસશીલ દેશોને આબોહવા પરિવર્તન સામે લડવા માટે નાણાં પૂરા પાડે. મંત્રીના મતે, આ નાણાકીય સહાય અનુમાનિત, મોટાભાગે જાહેર અને રાહતદાયક હોવી જોઈએ, જેથી વિકાસશીલ દેશો પર દેવાનો બોજ ન વધે. ભારત COP31 માં 'ક્લાયમેટ ફાઇનાન્સ વર્ક પ્રોગ્રામ' શરૂ કરવા માટે નિર્ણય લેવાની માંગ કરશે. ધ હિન્દુના અહેવાલ મુજબ, ભારતનું માનવું છે કે ૨૦૩૫ સુધીમાં વાર્ષિક ૩૦૦ અબજ ડોલરનું લક્ષ્યાંક અત્યંત અપૂરતું છે, જ્યારે વિકાસશીલ દેશો વાર્ષિક ઓછામાં ઓછા ૧ થી ૧.૩ ટ્રિલિયન ડોલરની માંગ કરી રહ્યા છે.

આબોહવા શમન (Mitigation) અને અનુકૂલન (Adaptation) અંગે ભારતનું વલણ સ્પષ્ટ છે કે તે પક્ષ-સંચાલિત અને બિન-દંડાત્મક હોવું જોઈએ. ભારત નવા ટોપ-ડાઉન લક્ષ્યાંકો લાદવાના કોઈપણ પ્રયાસનો વિરોધ કરશે અને રાષ્ટ્રીય નિર્ધારિત યોગદાન (NDCs) ની પ્રકૃતિનું સન્માન કરવાની હિમાયત કરશે. મંત્રીએ સ્પષ્ટ કર્યું કે ભારત અશ્મિભૂત ઇંધણમાં કાપ કે તેને તબક્કાવાર બંધ કરવા જેવી ભાષાના પક્ષમાં નથી, કારણ કે ભારત પહેલેથી જ પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જા, વન વિસ્તારમાં વધારો અને ઊર્જા કાર્યક્ષમતા સુધારવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે. આ ઉપરાંત, ટેકનોલોજી હસ્તાંતરણ એ વિકસિત દેશોની જવાબદારી છે અને ખર્ચ, બૌદ્ધિક સંપદા અધિકારો (IPR) તથા વેપાર સંબંધિત અવરોધો દૂર કરવા જોઈએ.

ભારત 'જસ્ટ ટ્રાન્ઝિશન વર્ક પ્રોગ્રામ' ને ચાલુ રાખવાનું સમર્થન કરશે, જેનો ઉદ્દેશ્ય અશ્મિભૂત ઇંધણ પર નિર્ભર કામદારોને ફરીથી કૌશલ્ય આપીને ગ્રીન જોબ્સ તરફ વાળવાનો છે. આબોહવા ન્યાય, વિકાસનો અધિકાર અને સસ્તી ઊર્જાની પહોંચ ભારતની પ્રાથમિકતાઓમાં સામેલ છે. COP31 માં ભારત સ્વીડન સાથે 'લીડઆઈટી ૩.૦' (LeadIT 3.0) માં ભાગ લેશે અને તટીય સ્થિતિસ્થાપકતા, આઈબીસીએ (IBCA) તથા જંગલો પર ઉચ્ચ-સ્તરીય પેનલ ચર્ચાઓમાં સામેલ થશે.

આ ઉપરાંત, શ્રી યાદવે આર્મેનિયાના યેરેવનમાં યોજાયેલી સીબીડી (CBD) COP17 અને મંગોલિયાના ઉલાનબટારમાં યોજાયેલી યુએનસીસીડી (UNCCD) COP17 ના પરિણામો પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો. સીબીડી COP17 માં ભારતે કુનમિંગ-મોન્ટ્રીયલ ગ્લોબલ બાયોડાયવર્સિટી ફ્રેમવર્ક (KMGBF) ના અમલીકરણ માટે રાષ્ટ્રીય પ્રાથમિકતાઓને મહત્વ આપ્યું હતું. ભારતે ડિજિટલ સિક્વન્સ ઇન્ફોર્મેશન (DSI) માટે કેલી ફંડ સહિતના બહુપક્ષીય મિકેનિઝમ દ્વારા ન્યાયી લાભ-વહેંચણીની હિમાયત કરી હતી. યુએનસીસીડી COP17 માં ભારતે ૨૦૩૦ સુધીમાં ૨૬ મિલિયન હેક્ટરથી વધુ જમીનને પુનઃસ્થાપિત કરવાની પોતાની પ્રતિબદ્ધતા દોહરાવી હતી અને દુષ્કાળ સામે લડવા માટે વિજ્ઞાન-આધારિત અભિગમ પર ભાર મૂક્યો હતો.

અન્ય એક મહત્વપૂર્ણ વૈજ્ઞાનિક શોધમાં, સંશોધકોને મેઘાલયની એક ગુફામાંથી ૬,૦૦૦ વર્ષ જૂના ચોમાસાના રેકોર્ડ મળ્યા છે. આ શોધ દર્શાવે છે કે ભારતીય ચોમાસું ભૂતકાળમાં અત્યાર કરતા વધુ શક્તિશાળી હતું અને તેના પર સૂર્યની ગતિવિધિઓ તથા એટલાન્ટિક મહાસાગરની અસરો થતી હતી. આ શોધ આબોહવા પરિવર્તનના ઇતિહાસને સમજવા માટે મહત્વની માનવામાં આવે છે.

યુએનએફસીસીસી (UNFCCC) એટલે કે યુનાઈટેડ નેશન્સ ફ્રેમવર્ક કન્વેન્શન ઓન ક્લાયમેટ ચેન્જ એ આબોહવા પરિવર્તનના જોખમોને ઘટાડવા માટે રચાયેલ એક આંતરરાષ્ટ્રીય સંધિ છે. આ સંસ્થા દર વર્ષે કોન્ફરન્સ ઓફ પાર્ટીઝ (COP) નું આયોજન કરે છે, જેમાં વિશ્વના દેશો ભેગા મળીને વૈશ્વિક તાપમાનમાં વધારાને રોકવા અને પર્યાવરણના રક્ષણ માટે નીતિઓ નક્કી કરે છે. ભારત આ સંધિનો સક્રિય સભ્ય દેશ છે અને લાંબા સમયથી વિકાસશીલ દેશોના હિતોનું પ્રતિનિધિત્વ કરી રહ્યું છે.