રમતગમતના મેદાનની બહાર પુરુષો અને મહિલાઓ વચ્ચે નવી ટક્કર શરૂ

રમતગમતની દુનિયામાં એક સમય હતો જ્યારે ક્રિકેટ કે ફૂટબોલ જેવી રમતોને પુરુષોનું ક્ષેત્ર માનવામાં આવતું હતું. પ્રસારણ, જાહેરાતો અને ચર્ચાઓમાં પુરુષ દર્શકોને જ મુખ્ય ગણવામાં આવતા હતા અને મહિલાઓની ભાગીદારી કે તેમની હાજરીને એટલું મહત્વ મળતું નહોતું. પરંતુ હવે આ પરિસ્થિતિ ઝડપથી બદલાઈ રહી છે. મહિલાઓ હવે માત્ર મેદાન પર ખેલાડી તરીકે જ નહીં, પરંતુ ટીવી અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર દર્શકો તરીકે પણ રમતગમતનું નવું બજાર બની રહી છે.

સંદેશના અહેવાલ મુજબ, જિયોસ્ટારના અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે ભારતમાં ૨૦૨૫માં ૫૩ કરોડ મહિલાઓએ રમતગમત જોઈ હતી. છેલ્લા પાંચ વર્ષોમાં મહિલાઓ દ્વારા રમતગમત જોવાનું પ્રમાણ બમણું થયું છે. આ સમયગાળા દરમિયાન મહિલા દર્શકોની ડિજિટલ પહોંચમાં ચાર ગણો અને એચડી ટીવીની પહોંચમાં ત્રણ ગણો વધારો થયો છે. આ બદલાવ માત્ર મહિલા ક્રિકેટ પૂરતો સીમિત નથી, પરંતુ પ્રો કબડ્ડી લીગ, ટેનિસ અને ઇંગ્લિશ પ્રીમિયર લીગ જેવી રમતોમાં પણ મહિલાઓનો રસ વધ્યો છે.

ફિક્કી-ઈવાયના ૨૦૨૬ના અહેવાલ મુજબ, ૨૦૨૫માં ભારતમાં ટેલિવિઝન પર રમતગમત જોનારા ૩૦ કરોડ મહિલા દર્શકો હતા, જે કુલ ટીવી રમતગમત વપરાશનો ૪૮ ટકા હિસ્સો હતો. આ જ અહેવાલ મુજબ સ્ટાર સ્પોર્ટ્સના કુલ દર્શકોમાં મહિલાઓનો હિસ્સો ૪૭ ટકા રહ્યો હતો. ૨૦૨૫ના મહિલા ક્રિકેટ વર્લ્ડ કપમાં આ બદલાવનું સ્પષ્ટ ઉદાહરણ જોવા મળ્યું હતું, જ્યાં મહિલા દર્શકોની સંખ્યા ૨૦૨૧ની સરખામણીમાં સાત ગણી વધી હતી. આ ટુર્નામેન્ટની પ્રથમ ૧૩ મેચોને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર ૬ કરોડથી વધુ દર્શકો મળ્યા હતા, જે અગાઉની આવૃત્તિ કરતા પાંચ ગણું વધારે હતું. ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેની મેચે ડિજિટલ પર ૨.૮૪ કરોડની પહોંચ મેળવી હતી, જ્યારે ફાઇનલમાં જિયોહોટસ્ટાર પર ૧૮.૫ કરોડ યુઝર્સ જોડાયા હતા. નોંધનીય છે કે આ આંકડો ૨૦૨૪ના પુરુષોના ટી૨૦ વર્લ્ડ કપની ફાઇનલના ડિજિટલ દર્શકો જેટલો હતો.

એલએસ ડિજિટલના અહેવાલ મુજબ, મહિલાઓની રમત માત્ર મહિલાઓ જ નથી જોતા, પરંતુ તાજેતરની મહિલા ક્રિકેટ ટુર્નામેન્ટના સોશિયલ ડેટામાં ૫૭થી ૫૮ ટકા દર્શકો પુરુષો હતા. આ બાબત બ્રાન્ડ્સ માટે મહત્વનો સંકેત છે. કેપીએમજીના ૨૦૨૫ના અહેવાલ મુજબ, ભારતમાં ખેલાડીઓની બ્રાન્ડ જાહેરાતોનું મૂલ્ય ૨૦૨૪માં ૧,૨૨૪ કરોડ રૂપિયા સુધી પહોંચ્યું હતું, જે અગાઉના વર્ષ કરતા ૩૨ ટકા વધારે હતું.

સ્પોન્સરશિપના મોરચે પણ મોટો ઉછાળો આવ્યો છે. એલએસ ડિજિટલના અહેવાલ મુજબ, મહિલા લીગમાં સ્પોન્સરશિપનો વધારો પુરુષોની લીગ કરતા ૫૦ ટકા ઝડપી રહ્યો છે. ૮૬ ટકા સ્પોન્સર્સે જણાવ્યું છે કે મહિલા રમતગમત સાથે જોડાયેલી તેમની જાહેરાતો અપેક્ષા મુજબનું અથવા તેનાથી વધુ વળતર આપી રહી છે. આ પ્રવાહને કારણે સ્મૃતિ મંધાના અને જેમિમા રોડ્રિગ્સ જેવી ખેલાડીઓની બ્રાન્ડ જાહેરાતની કિંમતમાં ૨૫થી ૧૦૦ ટકાનો વધારો નોંધાયો છે. વૈશ્વિક સ્તરે ડેલોઇટના અંદાજ મુજબ, સ્પોન્સરશિપ, ભાગીદારી અને અન્ય વ્યાપારી આવક સહિત મહિલા રમતગમતની કુલ આવક ૨૦૨૬માં ૩૦૦ કરોડ ડોલર સુધી પહોંચી શકે છે.

હવે રમતગમતનો ખેલ માત્ર દર્શકોનો નહીં પરંતુ રોકાણનો પણ બની ગયો છે. મહિલા રમતગમતમાં વધતી લોકપ્રિયતા બ્રોડકાસ્ટર્સને વધુ પ્રસારણ અધિકારો, બ્રાન્ડ્સને નવા ગ્રાહકો અને ખેલાડીઓને વધુ આવકની તક આપી રહી છે. જોકે, આ વૃદ્ધિને લાંબા સમય સુધી જાળવી રાખવા માટે મહિલા ખેલાડીઓમાં રોકાણ, સતત પ્રસારણ, સારી સુવિધાઓ અને નિયમિત ટુર્નામેન્ટનું આયોજન જરૂરી રહેશે. આગામી વર્ષોમાં રમતગમતની અર્થવ્યવસ્થા આ બજારને મળતી વ્યાવસાયિક તકો પર નિર્ભર રહેશે.