ભારત ૨૦૪૭ સુધીમાં સોલાર મેન્યુફેક્ચરિંગનું વૈશ્વિક કેન્દ્ર બનવા તરફ આગળ

ભારત વર્ષ ૨૦૪૭ સુધીમાં સૌર ઉર્જા ઉત્પાદન ક્ષેત્રે વિશ્વનું એક મોટું કેન્દ્ર બની શકે છે. ઇન્ડિયન સોલાર મેન્યુફેક્ચરર્સ એસોસિએશન (ISMA) દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા ‘વિઝન ૨૦૪૭: સોલાર મેન્યુફેક્ચરિંગ ફ્રોમ પોલીસિલિકોન ટુ પાવર પ્લાન્ટ’ નામના અહેવાલ મુજબ, આ ક્ષેત્રમાં ૩૨.૩ લાખ નવી રોજગારીની તકો ઊભી થઈ શકે છે અને અંદાજે ૮૯ અબજ ડૉલરનું નવું રોકાણ આવવાની સંભાવના છે. આ વિકાસથી ભારત વિદેશી આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટાડીને નિકાસમાં મોટો વધારો કરી શકશે.

આ લક્ષ્ય હાંસલ કરવા માટે ભારતને માત્ર સોલાર પેનલ એસેમ્બલ કરવા પૂરતું મર્યાદિત ન રહેતા, તેના તમામ મુખ્ય ભાગોનું ઉત્પાદન દેશમાં જ કરવું પડશે. આ ઘટકોમાં પોલીસિલિકોન, ઇંગોટ, વેફર, સોલાર સેલ અને મોડ્યુલ્સનો સમાવેશ થાય છે. ટીવી૯ ગુજરાતીના અહેવાલ મુજબ, આગામી ૧૦ વર્ષમાં ભારત સોલાર ઉત્પાદનના તમામ મહત્વપૂર્ણ ભાગોમાં સ્થાનિક જરૂરિયાતો પૂરી કરવાની ક્ષમતા મેળવી લેશે.

ક્ષમતાના સંદર્ભમાં જોઈએ તો, ૨૦૪૭ સુધીમાં ભારતની કુલ સ્થાપિત સોલાર વીજ ઉત્પાદન ક્ષમતા ૨,૨૭૫ ગીગાવોટ સુધી પહોંચી શકે છે. આ સાથે સોલાર મોડ્યુલ ઉત્પાદન ક્ષમતા ૩,૨૬૬ ગીગાવોટ, સોલાર સેલ ૨,૭૯૬ ગીગાવોટ, ઇંગોટ-વેફર ક્ષમતા ૨,૪૭૯ ગીગાવોટ અને પોલીસિલિકોન ઉત્પાદન ક્ષમતા ૨,૧૫૬ ગીગાવોટ સુધી વિસ્તરી શકે છે.

રોજગારીના ક્ષેત્રે મોટો ઉછાળો આવવાની અપેક્ષા છે. હાલમાં આ ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલી પ્રત્યક્ષ અને અપ્રત્યક્ષ નોકરીઓની સંખ્યા આશરે ૪.૧ લાખ છે, જે ૨૦૩૦ સુધીમાં વધીને ૮.૧ લાખ અને ૨૦૪૭ સુધીમાં ૩૨.૩ લાખ સુધી પહોંચી શકે છે. પ્લાન્ટમાં સીધી રીતે કામ કરતા કર્મચારીઓની સંખ્યા પણ હાલના ૧.૪ લાખથી વધીને ૧૧.૧ લાખ થઈ જશે. નોંધપાત્ર રીતે, લગભગ ૬૮ ટકા પ્રત્યક્ષ નોકરીઓ સોલાર સેલ, વેફર અને પોલીસિલિકોન જેવા ઉત્પાદનના પ્રારંભિક તબક્કાઓમાં જ સર્જાશે.

સ્થાનિક સપ્લાય ચેઈન બનાવવા માટે ૨૦૪૭ સુધીમાં અંદાજે ૮૯ અબજ ડૉલરના રોકાણની જરૂર પડશે. આ માટે ૨૦૨૭ થી ૨૦૪૭ દરમિયાન દર વર્ષે સરેરાશ ૪.૩ અબજ ડૉલરનું રોકાણ કરવું પડશે, જેમાંથી આશરે ૭૦ ટકા હિસ્સો પોલીસિલિકોન, વેફર અને સેલના ઉત્પાદનમાં વપરાશે. સરકારની પ્રોડક્શન લિંક્ડ ઇન્સેન્ટિવ (PLI) સ્કીમ હેઠળ જૂન ૨૦૨૬ સુધીમાં આશરે ૮.૪ અબજ ડૉલરનું રોકાણ આકર્ષિત થઈ ચૂક્યું છે. રિપોર્ટમાં જણાવ્યા મુજબ, સરકારના દરેક ૧ ડૉલરના પ્રોત્સાહન સામે અંદાજે ૪ ડૉલરનું ખાનગી રોકાણ પ્રાપ્ત થયું છે.

વર્ષ ૨૦૪૧ સુધીમાં સોલાર ઘટકોની આયાત શૂન્ય થઈ શકે છે, જ્યારે હાલમાં ભારતનું વાર્ષિક સોલાર આયાત બિલ આશરે ૪.૪ અબજ ડૉલર છે. ૨૦૪૭ સુધીમાં વિશ્વના કુલ સોલાર મોડ્યુલ સપ્લાયમાં ભારતનો હિસ્સો ૨૬.૫ ટકા થઈ શકે છે, જે ૨૦૩૦ સુધીમાં ૫.૯ ટકા રહેવાનો અંદાજ હતો.

ISMA ના મહાસચિવ અમિત મનોહરના જણાવ્યા અનુસાર, આ લક્ષ્ય માટે સરકારનો સતત નીતિગત સહયોગ, સ્થિર માંગ અને શરૂઆતના તબક્કામાં રોકાણ અનિવાર્ય છે. અહેવાલમાં ALMM ના નિયમો સમયસર લાગુ કરવા, PLI પ્રોજેક્ટ્સ ઝડપથી પૂર્ણ કરવા અને રૂફટોપ તથા કૃષિ સોલાર યોજનાઓનો વ્યાપ વધારવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત સોલાર મશીનરીનું સ્થાનિક ઉત્પાદન, ટેકનિકલ તાલીમ અને જૂની પેનલ્સના રિસાઇકલિંગ માટે માળખું તૈયાર કરવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. આયોજન મુજબ, ૨૦૩૦ સુધીમાં સોલાર સેલ અને ૨૦૩૫ સુધીમાં વેફર ઉત્પાદન સ્થાપિત કરવામાં આવશે.