અરુણાચલ પ્રદેશમાં ૧,૦૦૦ મેગાવોટના નાયિંગ હાઇડ્રો પાવર પ્રોજેક્ટને પ્રાથમિક મંજૂરી મળી

કેન્દ્ર સરકારના પર્યાવરણ મંત્રાલયની વન સલાહકાર સમિતિ (FAC) એ અરુણાચલ પ્રદેશમાં પ્રસ્તાવિત નાયિંગ જળવિદ્યુત પરિયોજનાને મહત્વની મંજૂરી આપી છે. આજ તકના અહેવાલ મુજબ, ૧,૦૦૦ મેગાવોટ ક્ષમતા ધરાવતા આ પ્રોજેક્ટનું સંચાલન 'નોર્થ ઈસ્ટર્ન ઈલેક્ટ્રિક પાવર કોર્પોરેશન લિમિટેડ' દ્વારા કરવામાં આવશે. આ પરિયોજના અરુણાચલ પ્રદેશના શી યોમી અને સિયાંગ જિલ્લાઓમાં નિર્મિત કરવામાં આવશે.

આ પ્રોજેક્ટના અમલીકરણ માટે લગભગ ૪૭૦ હેક્ટર 'અનક્લાસ્ડ ફોરેસ્ટ' ભૂમિનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન ૧ લાખથી વધુ વૃક્ષો કાપવામાં આવશે. 'અનક્લાસ્ડ ફોરેસ્ટ' એવા વિસ્તારો છે જે વન તરીકે નોંધાયેલા છે, પરંતુ તે 'રિઝર્વ' અથવા 'પ્રોટેક્ટેડ' વન શ્રેણીમાં આવતા નથી. આવા વનોની માલિકીની સ્થિતિ દરેક રાજ્યમાં અલગ-અલગ હોય છે.

૨૩ ઓક્ટોબરે યોજાયેલી FAC ની બેઠકમાં નોંધવામાં આવ્યું હતું કે નાયિંગ જળવિદ્યુત પરિયોજનાનો પ્રસ્તાવિત વિસ્તાર 'હાઈ કન્ઝર્વેશન વેલ્યુ' ઝોનમાં આવે છે. આનો અર્થ એ છે કે જે વનભૂમિનો ઉપયોગ કરવાનો છે તેમાં અત્યંત ગાઢ જંગલો આવેલા છે. આ બેઠક દરમિયાન સમિતિએ વનભૂમિના ઉપયોગ માટે આ પરિયોજનાને 'સ્ટેજ-I' એટલે કે સૈદ્ધાંતિક મંજૂરી આપવાની ભલામણ કરી છે.

આ 'સ્ટેજ-I' મંજૂરી સાથે કેટલીક શરતો જોડાયેલી છે, જેમાં મુખ્યત્વે 'કમ્પેન્સેટરી ફોરેસ્ટેશન'નો સમાવેશ થાય છે, જેનો અર્થ છે કે કાપેલા જંગલોના બદલામાં નવા જંગલો ઉગાડવા પડશે. 'સ્ટેજ-II' હેઠળ ઔપચારિક મંજૂરી મળતા પહેલા આ તમામ શરતો પૂર્ણ કરવી ફરજિયાત છે.

આ પ્રોજેક્ટમાં સૌથી ઊંડા પાયાથી ૧૩૮ મીટર ઊંચા કોંક્રિટ ગ્રેવિટી ડેમનું નિર્માણ કરવામાં આવશે. આ બાંધકામને કારણે ૧૨ ગામો અને ૪૦૦ થી વધુ પરિવારો પ્રભાવિત થશે. પ્રોજેક્ટના 'પર્યાવરણ પ્રભાવ આકલન' રિપોર્ટમાં જાણવા મળ્યું છે કે અહીં વ્યાવસાયિક સ્તરે માછીમારી કરવામાં આવતી નથી, પરંતુ સ્થાનિક ગ્રામીણ લોકો ક્યારેક કાસ્ટ નેટ, ગિલ નેટ અને ડ્રેગ નેટનો ઉપયોગ કરીને માછલી પકડે છે. સર્વેક્ષણ અને ચર્ચા દ્વારા જાણવા મળ્યું છે કે નદી અને તેની સહાયક નદીઓમાં માછલીઓની ૨૦ પ્રજાતિઓ જોવા મળે છે.

રિપોર્ટમાં વધુમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે ડેમના નિર્માણ અને જળાશય બનવાથી માછલીઓના કુદરતી રહેઠાણ બદલાઈ જશે અને તેમના પ્રજનન ચક્ર પર અસર પડશે. આ એક સૌથી મોટો પ્રભાવ છે જેને સંપૂર્ણપણે દૂર કરી શકાય તેમ નથી. આ ઉપરાંત, પ્રોજેક્ટ માટે વપરાનારી વનભૂમિ 'યોરડે-રાબે સુપસે વન્યજીવ અભયારણ્ય'થી ૯.૭૧ કિમી અને 'મૌલિંગ વન્યજીવ અભયારણ્ય'થી ૧૯.૫૫ કિમી દૂર આવેલી છે.

આ ઘટનાક્રમ એવા સમયે સામે આવ્યો છે જ્યારે વિસ્તારમાં 'સિયાંગ અપર મલ્ટિપર્પઝ પ્રોજેક્ટ' (SUMP) ને લઈને તણાવ વધ્યો છે. ૧૧,૨૦૦ મેગાવોટના આ પ્રોજેક્ટનો સ્થાનિક લોકો દ્વારા વિરોધ કરવામાં આવી રહ્યો છે. મૂળ નિવાસી સમુદાયોનો દાવો છે કે આ પ્રોજેક્ટથી તેમની પુશ્તૈની જમીન, નદી પ્રણાલી, આજીવિકા, સાંસ્કૃતિક વારસો અને પ્રાદેશિક અધિકારો પર ખરાબ અસર પડશે.

ગયા અઠવાડિયે 'સિયાંગ ઇન્ડિજિનસ ફાર્મર્સ ફોરમ' (SIFF) ના પ્રવક્તા ટેગોરી માઇઝે એક નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું કે પૂર્વી સિયાંગ, સિયાંગ અને અપર સિયાંગ - આ ત્રણ જિલ્લાઓમાં ૩,૦૦૦ થી વધુ અર્ધસૈનિક દળો તૈનાત કરવામાં આવ્યા છે. SIFF એ સંસ્થા છે જે SUMP ના વિરોધ પ્રદર્શનમાં મોખરે છે. માઇઝે વધુમાં ઉમેર્યું કે આ પ્રસ્તાવિત ડેમ પ્રોજેક્ટ વિશે સ્થાનિક સમુદાયો અથવા જમીન માલિકોને ક્યારેય કોઈ માહિતી આપવામાં આવી નથી કે તેમની સાથે કોઈ પરામર્શ કરવામાં આવ્યો નથી. તેમણે આક્ષેપ કર્યો કે બહુમતીની સંમતિ મેળવવા માટે ગેરકાયદેસર રીતે લોકોને ગેરમાર્ગે દોરીને તેમની સહીઓ લેવામાં આવી રહી છે. આ કારણોસર, નાયિંગ હાઇડ્રો ઇલેક્ટ્રિક પ્રોજેક્ટને મળેલી તાજેતરની મંજૂરી આ વિસ્તારની પરિસ્થિતિને વધુ બગાડી શકે છે.