કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા ફાસ્ટ ટ્રેક સ્પેશિયલ કોર્ટ યોજનાને વધુ પાંચ વર્ષ લંબાવાઈ

કેન્દ્ર સરકારે મહિલાઓ અને બાળકો વિરુદ્ધ થતા અત્યાચારના ગંભીર કેસોમાં ન્યાય પ્રક્રિયાને વધુ ઝડપી અને અસરકારક બનાવવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે. આજ તકના અહેવાલ મુજબ, કેન્દ્રીય કેબિનેટે બુધવારે ફાસ્ટ ટ્રેક સ્પેશિયલ કોર્ટ (FTSC) યોજનાને આગામી પાંચ વર્ષ સુધી એટલે કે માર્ચ ૨૦૩૧ સુધી ચાલુ રાખવાની મંજૂરી આપી દીધી છે. આ નિર્ણયનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય રેપ અને બાળ યૌન શોષણ સાથે જોડાયેલા કેસોની સુનાવણીમાં થતા વિલંબને ઘટાડવાનો અને પીડિતોને સમયસર ન્યાય અપાવવાનો છે.

કેન્દ્રીય મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે કેબિનેટની બેઠક બાદ આ નિર્ણયની વિગતો આપતા જણાવ્યું હતું કે, સરકાર મહિલાઓ અને બાળકો સામેના ગુનાઓ પ્રત્યે અત્યંત ગંભીર છે અને આવા કેસોમાં કડક કાર્યવાહી કરવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે સરકાર માત્ર હાલના કાયદાઓના અમલીકરણ પર જ ધ્યાન નથી આપી રહી, પરંતુ જરૂરિયાત મુજબ નવા કાયદાઓ ઘડવાની દિશામાં પણ સક્રિયપણે કામ કરી રહી છે.

આ યોજનાના વિસ્તરણ માટે કુલ ૩,૭૮૮.૦૪ કરોડ રૂપિયાનો ખર્ચ કરવામાં આવશે. આ નાણાકીય જોગવાઈમાં કેન્દ્ર સરકાર નિર્ભયા ફંડ દ્વારા ૨,૩૫૩.૧૫ કરોડ રૂપિયાનો હિસ્સો આપશે, જ્યારે બાકીના ૧,૪૩૪.૮૯ કરોડ રૂપિયા રાજ્ય સરકારો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો દ્વારા ફાળવવામાં આવશે. આ યોજના હેઠળ દરેક ફાસ્ટ ટ્રેક સ્પેશિયલ કોર્ટમાં એક સમર્પિત ન્યાયિક અધિકારી, એક વિશેષ સરકારી વકીલ અને છ સહાયક કર્મચારીઓની નિમણૂક કરવામાં આવશે, જેથી ન્યાયિક કામગીરીમાં કોઈ અવરોધ ન આવે.

સરકારના આયોજન મુજબ, દેશમાં હાલ કાર્યરત ૭૭૯ ફાસ્ટ ટ્રેક સ્પેશિયલ કોર્ટની સંખ્યા વધારીને ૮૫૦ કરવામાં આવશે. એટલે કે, સમગ્ર દેશમાં ૭૧ નવી વિશેષ અદાલતો સ્થાપવામાં આવશે. જે જિલ્લાઓમાં રેપ અને પોક્સો (POCSO) હેઠળના કેસોની સંખ્યા વધુ છે, તેમને આ યોજનામાં પ્રાથમિકતા આપવામાં આવશે. આ અદાલતોના કામકાજ પર દેખરેખ રાખવા માટે એક ઓનલાઈન ડેશબોર્ડનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે. કેન્દ્રીય કાયદા મંત્રાલયનો ન્યાય વિભાગ રાજ્ય સરકારો સાથે મળીને આ સમગ્ર પ્રક્રિયાનું સંચાલન કરશે અને હાઈકોર્ટ સાથે પરામર્શ કરીને યોજનાની અસરકારકતાની સમીક્ષા કરશે.

આ યોજનાનો એક મહત્વનો પાસું પીડિતો અને સાક્ષીઓ માટે સુરક્ષિત અને સંવેદનશીલ વાતાવરણ પૂરું પાડવાનું છે. આ માટે અદાલતોમાં બાળકો માટે અનુકૂળ સુવિધાઓ અને સંવેદનશીલ સાક્ષીઓના નિવેદન નોંધવા માટે વિશેષ કેન્દ્રો વિકસાવવામાં આવશે. આ સુવિધાનો હેતુ એ છે કે પીડિતો કોઈપણ પ્રકારના માનસિક દબાણ કે ડર વગર ગરિમા અને સન્માન સાથે પોતાની જુબાની આપી શકે. સરકારનું માનવું છે કે આ પગલાંથી પીડિતોને ન્યાય મેળવવાની પ્રક્રિયામાં પડતી મુશ્કેલીઓ ઓછી થશે.

ફાસ્ટ ટ્રેક સ્પેશિયલ કોર્ટ યોજનાની શરૂઆત ૨ ઓક્ટોબર ૨૦૧૯ના રોજ સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્દેશોના પાલનરૂપે કરવામાં આવી હતી. હાલમાં આ યોજના દેશના ૨૯ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં અમલમાં છે. સરકારી આંકડાઓ મુજબ, આ યોજના શરૂ થયા બાદ અત્યાર સુધીમાં આ વિશેષ અદાલતો દ્વારા રેપ અને યૌન ગુનાઓથી બાળકોના સંરક્ષણ (POCSO) અધિનિયમ, ૨૦૧૨ સાથે જોડાયેલા ૪.૦૨ લાખથી વધુ કેસોનો નિકાલ કરવામાં આવ્યો છે. આ સફળતાને ધ્યાનમાં રાખીને જ સરકારે હવે આ યોજનાને વધુ વ્યાપક બનાવવાનો નિર્ણય લીધો છે.

ફાસ્ટ ટ્રેક કોર્ટ એ ભારતીય ન્યાયતંત્રની એક વિશેષ વ્યવસ્થા છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય લાંબા સમયથી પેન્ડિંગ રહેલા કેસોનો ઝડપથી નિકાલ કરવાનો છે. ખાસ કરીને ગંભીર ગુનાઓ જેવા કે રેપ અને પોક્સો હેઠળના કેસોમાં ન્યાયમાં થતો વિલંબ પીડિતો માટે વધુ પીડાદાયક હોય છે, જેને ધ્યાનમાં રાખીને આ પ્રકારની વિશેષ અદાલતોની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. આ અદાલતો સામાન્ય અદાલતોની સરખામણીએ વધુ ઝડપથી સુનાવણી પૂર્ણ કરવા માટે જાણીતી છે.