ચૂંટણી પંચે પારદર્શિતા વધારવા માટે કામકાજની પદ્ધતિમાં મોટા ફેરફારો કર્યા

ભારતીય ચૂંટણી પંચે (ECI) સંસ્થાના કામકાજમાં વધુ પારદર્શિતા અને જવાબદારી સુનિશ્ચિત કરવા માટે મહત્વપૂર્ણ ફેરફારો કરવાની જાહેરાત કરી છે. આ નવા ફેરફારો હેઠળ હવે ચૂંટણી પંચની બેઠકોના એજન્ડા અગાઉથી જ શેર કરવામાં આવશે અને બેઠકો દરમિયાન થયેલી કાર્યવાહીની વિગતો એટલે કે મિનિટ્સ પણ જાહેર કરવામાં આવશે. અગાઉ આ પ્રકારની પ્રક્રિયા અનુસરવામાં આવતી નહોતી. આ નિર્ણયનો મુખ્ય હેતુ પંચની બેઠકોમાં કયા મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરવામાં આવી હતી અને કયા નિર્ણયો લેવામાં આવ્યા હતા તેની માહિતી ઉપલબ્ધ કરાવવાનો છે.

આ સાથે જ, ચૂંટણી પંચમાં કાર્યરત અધિકારીઓ માટે વિદેશ પ્રવાસના નિયમોમાં પણ કડકતા લાવવામાં આવી છે. હવે પંચના અધિકારીઓએ વિદેશ પ્રવાસ પર જવા માટે અગાઉથી ચૂંટણી પંચ પાસેથી મંજૂરી લેવી પડશે. અગાઉ આવી મંજૂરી લેવાની પ્રક્રિયા અમલમાં નહોતી. આ ઉપરાંત, નવા આઈટી (IT) મોડ્યુલ અંગેનો નિર્ણય પણ હવે સીધો પંચ સમક્ષ નહીં મૂકવામાં આવે. નવા આઈટી મોડ્યુલને પહેલા અધિકારીઓની એક સમિતિ પાસે મોકલવામાં આવશે અને તે સમિતિ દ્વારા મંજૂરી મળ્યા બાદ જ તેને ચૂંટણી પંચ સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવશે. અગાઉ આ આઈટી મોડ્યુલના મુદ્દે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર અને અન્ય ચૂંટણી કમિશનરો વચ્ચે વિવાદ પણ થયો હતો.

ચૂંટણી પંચે સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) પ્રક્રિયામાં પણ મહત્વના ફેરફારો કર્યા છે. ઓનલાઇન ફોર્મમાંથી હવે જાહેરનામા (ડિક્લેરેશન)નો વિકલ્પ હટાવી દેવામાં આવ્યો છે. આ ફેરફાર એ તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં કરવામાં આવ્યો છે જ્યાં હાલમાં SIR ની પ્રક્રિયા ચાલુ છે. હવે આ જાહેરનામું ઓનલાઇન ફોર્મનો ભાગ રહેશે નહીં, પરંતુ તેના માટે અલગથી જાહેરનામું બહાર પાડવામાં આવ્યું છે. ૪ નવેમ્બરના રોજ બહાર પાડવામાં આવેલા અપડેટ મુજબ, પંચે ૧૭ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં નવા મતદારો માટેના ઓનલાઇન ફોર્મ-૬ માંથી વધારાના જાહેરનામા (એનેક્સચર-ડી) ની ફરજિયાત જરૂરિયાતને અલગ કરી દીધી છે.

નવા મતદારો માટે નોંધણીની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવવા અને ઓનલાઇન ફોર્મ ભરતી વખતે આવતી વધારાની મુશ્કેલીઓને ઘટાડવાના હેતુથી SIR ના નિયમોમાં આ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે. હવે મતદાર નોંધણીના ઓનલાઇન ફોર્મમાં આ જાહેરનામું સામેલ નહીં હોય, પરંતુ તેના માટે અલગથી જાહેરનામું આપવાનું રહેશે. આ તમામ મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયો ૨૬ સપ્ટેમ્બરના રોજ લેવામાં આવ્યા હતા. આ અંગે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર અને ચૂંટણી કમિશનરો સુખબીર સિંહ સંધુ તથા વિવેક જોશીની હાજરીમાં પંચની ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠક યોજાઈ હતી. આ બેઠકમાં આંતરિક કામકાજને પારદર્શક અને વ્યવસ્થિત બનાવવા સાથે જોડાયેલા તમામ નિર્ણયોને સર્વસંમતિથી મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. આ ફેરફારો અંગેની સત્તાવાર માહિતી ચૂંટણી પંચ અને પ્રેસ ઇન્ફોર્મેશન બ્યુરો (PIB) ના દસ્તાવેજોમાં આપવામાં આવી છે.

ચૂંટણી પંચ દ્વારા લેવામાં આવેલા આ પગલાંઓનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય સંસ્થાની આંતરિક કાર્યપ્રણાલીમાં જવાબદારી વધારવાનો છે. બેઠકોના એજન્ડા અને મિનિટ્સ જાહેર કરવાથી પંચની પ્રક્રિયાઓ વધુ ખુલ્લી બનશે. અધિકારીઓની વિદેશ મુસાફરી માટે પૂર્વ મંજૂરી લેવી ફરજિયાત બનાવવાનો નિર્ણય પણ આ જ દિશામાં લેવાયેલું પગલું છે.