ભારતનું જળ વ્યવસ્થાપન વિકાસશીલ દેશો માટે આદર્શ મોડેલ બન્યું

ભારતના જળ વ્યવસ્થાપનના પ્રયાસો વિકાસશીલ દેશો માટે એક મોડેલ તરીકે ઉભરી આવ્યા છે. પીટીઆઈ (PTI) દ્વારા પૂછવામાં આવેલા પ્રશ્નના જવાબમાં વર્લ્ડ બેંક ગ્રુપના વોટર વિભાગના ગ્લોબલ ડાયરેક્ટર સરોજ કુમાર ઝાએ જણાવ્યું હતું કે, પીવાના પાણીની સુવિધા વધારવા, નદીઓના પુનઃસ્થાપન અને ડેમની સુરક્ષા મજબૂત કરવા માટે ભારત દ્વારા કરવામાં આવેલા પ્રયાસો નોંધપાત્ર સફળતાની ગાથા છે.

વર્લ્ડ બેંકના અધિકારી સરોજ કુમાર ઝાએ એક વર્ચ્યુઅલ પ્રેસ બ્રીફિંગ દરમિયાન જણાવ્યું હતું કે, ભારતની જળ ક્ષેત્રની સફર એવી છે જે દરેક વિકાસશીલ દેશ જોવા માંગે છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે ભારત દ્વારા આ ક્ષેત્રમાં રાજ્ય અને કેન્દ્ર સરકારના સ્તરે જે કામ કરવામાં આવ્યું છે તે ખરેખર અદભૂત છે. ભારત પાસે એવા ઉકેલો છે જે અન્ય દેશો અત્યારે શોધવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે, તેથી ભારત અન્ય દેશો સાથે આ અનુભવો વહેંચી શકે છે.

ઝાએ જલ જીવન મિશનનો ઉલ્લેખ કરતા કહ્યું હતું કે, સાત વર્ષથી પણ ઓછા સમયમાં ૮૦ કરોડ લોકોને સુધારેલા પીવાના પાણીની સુવિધા પહોંચાડવી એ અદભૂત સિદ્ધિ છે. શહેરી અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં પીવાના પાણીની સુવિધા સુધારવા માટેના ભારતના પ્રયાસોનું પ્રમાણ અભૂતપૂર્વ છે. આ કાર્યક્રમ હવે ટકાઉપણું, કામગીરી અને જાળવણી પર વધુ ભાર મૂકીને સતત વિકસી રહ્યો છે.

ભારતના સ્વચ્છ ભારત મિશનની અસર વૈશ્વિક સ્તરે જોવા મળી રહી છે. ઝાએ નોંધ્યું હતું કે નાઈજીરીયાના 'ક્લીન નાઈજીરીયા' અભિયાન પર ભારતના સ્વચ્છ ભારત મિશનનો પ્રભાવ પડ્યો હતો. દક્ષિણના ઘણા દેશો જલ જીવન મિશનને લોકોની ભાગીદારી, મજબૂત સરકારી નેતૃત્વ અને તમામ સ્તરે પૂરતી નાણાકીય વ્યવસ્થા ધરાવતા એક સારા મોડેલ તરીકે જોઈ રહ્યા છે.

નદીઓના સંદર્ભમાં તેમણે નમામિ ગંગે કાર્યક્રમની પ્રશંસા કરી હતી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે ગંગા નદીમાં પ્રદૂષણ ઘટાડવા અને નદીના એકંદર સ્વાસ્થ્યને સુધારવામાં આ પહેલ નોંધપાત્ર રીતે સફળ રહી છે. વર્લ્ડ બેંક દ્વારા નેશનલ મિશન ફોર ક્લીન ગંગાને વિવિધ નાણાકીય સાધનો દ્વારા ટેકો આપવામાં આવ્યો છે. ઝાએ વધુમાં કહ્યું હતું કે નદીઓ માત્ર નદીઓ નથી, પરંતુ તે આપણી સભ્યતા અને માનવ પ્રણાલીનો ભાગ છે અને લોકો આજીવિકા માટે નદીઓ પર નિર્ભર છે.

ડેમની સુરક્ષા અંગે વાત કરતા તેમણે જણાવ્યું હતું કે વર્લ્ડ બેંકના ભંડોળથી ભારતને લગભગ ૯૦૦ ડેમની સ્થિતિસ્થાપકતા સુધારવામાં મદદ મળી છે. આ સાથે જ ટેકનિકલ નિપુણતા વધારવા માટે દેશમાં સેન્ટર્સ ઓફ એક્સેલન્સ પણ સ્થાપવામાં આવ્યા છે. તેમણે ભારતના શહેરી જળ વ્યવસ્થાપનના પ્રયાસોની પણ પ્રશંસા કરી હતી, ખાસ કરીને એવી મ્યુનિસિપાલિટીઓને મૂડી બજારોનો ઉપયોગ કરવા પ્રોત્સાહિત કરવાના પ્રયાસોની તેમણે નોંધ લીધી હતી.

આ વિગતો ૨૦૨૬માં યોજાનારી યુનાઈટેડ નેશન્સ વોટર કોન્ફરન્સ પહેલા આપવામાં આવી હતી. આ કોન્ફરન્સ યુનાઈટેડ આરબ અમીરાત અને સેનેગલ દ્વારા સહ-આયોજિત કરવામાં આવશે અને ૮ થી ૧૦ ડિસેમ્બર દરમિયાન અબુ ધાબીમાં યોજાશે. આ કોન્ફરન્સમાં જળ સુરક્ષા અને સ્વચ્છતા પર આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગ મજબૂત કરવા માટે વિશ્વના નેતાઓ અને નીતિ નિર્ધારકો એકઠા થશે. યુએન ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ ઇકોનોમિક એન્ડ સોશિયલ અફેર્સના વરિષ્ઠ સસ્ટેનેબલ ડેવલપમેન્ટ ઓફિસર સ્ટેફની રેમ્લરે પણ જણાવ્યું હતું કે ભારત આ કોન્ફરન્સની તૈયારીઓમાં ખૂબ જ સક્રિય છે.

ભારત હજુ પણ પડકારોનો સામનો કરી રહ્યું છે અને ઘણું કામ કરવાનું બાકી છે તેમ ઝાએ સ્વીકાર્યું હતું.